न । प्रकृतपरित्यागप्रसङ्गात् । वेदेन निरुक्तमिति (हि) प्रकृतम् । किञ्चोक्तेः शब्दधर्मत्वात्प्रत्यक्षानुमानाभ्यामनिरुक्तमित्ययुक्तम् । स्मृतीनामपि वेदात्मकत्वेन विरोधतादवस्थ्यम् । महिमाधिक्यं चात्र लभ्यत इति । जगदाश्रयत्वान्निलयनम् । निश्चितमयन्ते प्रवर्तन्ते ऽस्मिन्निति । रो ल इति योगविभागाल्लत्वम् । निपूर्वस्य ली(ङ्)श्लेषण इत्यस्य वाधिकरणे ल्युटि कृते रूपमेतत् । स्वाश्रयत्वादनिलयनम् । न विद्यते स्वातिरिक्तं निलयनं यस्येति । ज्ञानत्वाद्विशेषज्ञानरूपत्वाद्विज्ञानम् । दुर्विदत्वतो दुर्ज्ञेयत्वादविज्ञानम् । न विद्यते विज्ञानं सकलविशेषावगाहिजीवज्ञानं यद्विषय इति । सत्ततेः सम्यग्व्याप्तेर्यातानाद्यतनं प्रति हेतुत्वाच्च सत्यम् । तनोतेः ड्विप्रत्यये तकारमात्रं रूपम् । तेन सच्छब्दस्य बहुव्रीहिः । यती प्रयत्न इत्यस्यान्तर्णीतण्यर्थस्य डप्रत्यये (यमिति) रूपम् । ततः कर्मधारयः । "अयस्मायदीनि छन्दसिऽ; इति भसंज्ञाश्रयणाज्जश्त्वाभावः । दुर्जनैरप्राप्यत्वादेवानृतञ्च । नतु मिथ्यात्वात् । यद्यपि ऋतं प्राप्तं नेत्यनृतम् । तथापि"ब्रह्मविदाप्नोति परम्ऽ; इत्यादिश्रुतिविरोधपरिहाराय दुर्जनैरित्युक्तम् । हिशब्दो ब्रह्मणो मिथ्यात्वाभावे प्रसिद्धिं द्योतयति । नित्यसाधुगुणव्याप्तियन्तृरूपत्वतः सत्यम् । अत्र नित्यत्वत इत्येकं व्याख्यानम् । नित्यसत्यशब्दयोरैकाथ्यर्स्य वक्ष्यमाणत्वात् । सत् साधुगुणाः"सद्भावे साधुभावे चऽ; इति । वचनात् तेषां व्याप्तिर्बाहुल्यं तकारेणोक्तम् । पूर्ववत्तनोतेर्भावे ड्विप्रत्ययः । तस्य यन्तृरूपत्वाद्यम् । यम उपरम इति धातोः (इत्यतो) डः । भक्तेषु साधुगुणबाहुल्यप्रेरकत्वादिति यावत् । अभवदिति वचनाद्ब्रह्मणः सत्त्वादिकं सादीति शङ्कानिरासायोक्तम् सदेति ॥ प्रत्येकं चास्य सम्बन्धः । *४,३८६* तर्हि कथमभवदिति प्रयोग इत्यत आह व्यक्तिरिति ॥ व्यक्तिरुक्तगुणानां हि पुरुषापेक्षया नृणाम् । भवेदभवदित्याद्यः प्रयोगश्चात्र युज्यते
na / prakṛtaparityāgaprasaṅgāt / vedena niruktamiti (hi) prakṛtam / kiñcokteḥ śabdadharmatvātpratyakṣānumānābhyāmaniruktamityayuktam / smṛtīnāmapi vedātmakatvena virodhatādavasthyam / mahimādhikyaṃ cātra labhyata iti / jagadāśrayatvānnilayanam / niścitamayante pravartante 'sminniti / ro la iti yogavibhāgāllatvam / nipūrvasya lī(ṅ)śleṣaṇa ityasya vādhikaraṇe lyuṭi kṛte rūpametat / svāśrayatvādanilayanam / na vidyate svātiriktaṃ nilayanaṃ yasyeti / jñānatvādviśeṣajñānarūpatvādvijñānam / durvidatvato durjñeyatvādavijñānam / na vidyate vijñānaṃ sakalaviśeṣāvagāhijīvajñānaṃ yadviṣaya iti / sattateḥ samyagvyāpteryātānādyatanaṃ prati hetutvācca satyam / tanoteḥ ḍvipratyaye takāramātraṃ rūpam / tena sacchabdasya bahuvrīhiḥ / yatī prayatna ityasyāntarṇītaṇyarthasya ḍapratyaye (yamiti) rūpam / tataḥ karmadhārayaḥ / "ayasmāyadīni chandasi'; iti bhasaṃjñāśrayaṇājjaśtvābhāvaḥ / durjanairaprāpyatvādevānṛtañca / natu mithyātvāt / yadyapi ṛtaṃ prāptaṃ netyanṛtam / tathāpi"brahmavidāpnoti param'; ityādiśrutivirodhaparihārāya durjanairityuktam / hiśabdo brahmaṇo mithyātvābhāve prasiddhiṃ dyotayati / nityasādhuguṇavyāptiyantṛrūpatvataḥ satyam / atra nityatvata ityekaṃ vyākhyānam / nityasatyaśabdayoraikāthyarsya vakṣyamāṇatvāt / sat sādhuguṇāḥ"sadbhāve sādhubhāve ca'; iti / vacanāt teṣāṃ vyāptirbāhulyaṃ takāreṇoktam / pūrvavattanoterbhāve ḍvipratyayaḥ / tasya yantṛrūpatvādyam / yama uparama iti dhātoḥ (ityato) ḍaḥ / bhakteṣu sādhuguṇabāhulyaprerakatvāditi yāvat / abhavaditi vacanādbrahmaṇaḥ sattvādikaṃ sādīti śaṅkānirāsāyoktam sadeti // pratyekaṃ cāsya sambandhaḥ / *4,386* tarhi kathamabhavaditi prayoga ityata āha vyaktiriti // vyaktiruktaguṇānāṃ hi puruṣāpekṣayā nṛṇām / bhavedabhavadityādyaḥ prayogaścātra yujyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.