स्वप्न इति स्वप्नावस्थोपलब्धो ऽर्थः । नो ऽस्माकं बादरायणीयानां मते । तर्हि मम मतेन व्याप्तिभङ्गो ऽस्तु मया मृषात्वेनाङ्गीकृतत्वात् इति चेन्न, बादरायणीयेन तथाङ्गीकर्तुमशक्यत्वात् । ननु कथं बादरायणस्य न मृषा स्वप्न इत्यत आह वासनेति ॥ वासनाजनितत्वेन तस्याप्यङ्गीकृतत्वतः तस्य स्वप्नस्यापि मायामात्रमिति वदता सूत्रकारेण वासनाजनितत्वेनाङ्गीकृतत्वात् इदं ज्ञायते, यत् न तस्य स्वप्नो मृषाभिमत इति । नहि कश्चिदविद्यमानस्य कारणं निरूपयेत् । किञ्च श्रुत्यनुसारी हि सूत्रकारस्य सिद्धान्तः स्यात् । श्रुत्या च स्वाप्नार्थस्य कर्तारं वदन्त्या सत्यत्वमेवाभिप्रेतमिति न मृषात्वं सूत्रकृतो ऽभिमतमित्याह स हीति ॥ *४,४२२* स हि कर्तेति वाक्याच्च ॥। ननु कथं स्वप्नो न मृषा । "मायामात्रम्ऽ; इति सूत्रकृतैव तन्मिथ्यात्वस्य वक्ष्यमाणत्वादित्यतो वाह वासनेति ॥ न मायामात्रपदेन स्वप्नस्य मृषात्वमभिमतम्, किन्तु वासनाजनितत्वम्, अतो न मृषेत्यर्थः । यथा चैतत्तथा उपपादयिष्यते । तस्यागामिनः सूत्रस्य वासनाजनितत्वप्रतिपादकत्वेन अस्माभिरङ्गीकृतत्वादिति वा योज्यम् । न केवलं वक्ष्यमाणोपपत्तिवशात् मृषात्वं न सूत्रार्थः । किन्तु श्रुतिवशाच्चेत्याह स हीति ॥ *४,४२३* यद्वा स्वाप्नार्थो न तावदनादिनित्यः, पश्चात् अदृष्टयादिविरोधात् । नापि सादिविनाशी, उपादाननिमित्तयोरनिरूपणात् । नच प्रकारान्तरं सम्भवति । तत्कथं न मृषेत्यत आह वासनेति ॥ नोपादानाभाव इति शेषः । "न मृषाऽ; इति पूर्वेण वा सम्बन्धः । एवम् उपादानं निरूप्य निमित्तमुपपादयति सहीति ॥ निमित्तं चेश्वरो ज्ञायते, इति शेषः । "न मृषाऽ; इति पूर्वेणैव वा अन्वयः । *४,४२४* ननु कथं तर्हि"स्वप्नमायासरूपाऽ; इत्यादौ स्वप्नस्य भ्रान्तित्वोक्तिरित्यत आह जाग्रत्वमिति ॥ ॥। जाग्रत्त्वमिति हि भ्रमः
svapna iti svapnāvasthopalabdho 'rthaḥ / no 'smākaṃ bādarāyaṇīyānāṃ mate / tarhi mama matena vyāptibhaṅgo 'stu mayā mṛṣātvenāṅgīkṛtatvāt iti cenna, bādarāyaṇīyena tathāṅgīkartumaśakyatvāt / nanu kathaṃ bādarāyaṇasya na mṛṣā svapna ityata āha vāsaneti // vāsanājanitatvena tasyāpyaṅgīkṛtatvataḥ tasya svapnasyāpi māyāmātramiti vadatā sūtrakāreṇa vāsanājanitatvenāṅgīkṛtatvāt idaṃ jñāyate, yat na tasya svapno mṛṣābhimata iti / nahi kaścidavidyamānasya kāraṇaṃ nirūpayet / kiñca śrutyanusārī hi sūtrakārasya siddhāntaḥ syāt / śrutyā ca svāpnārthasya kartāraṃ vadantyā satyatvamevābhipretamiti na mṛṣātvaṃ sūtrakṛto 'bhimatamityāha sa hīti // *4,422* sa hi karteti vākyācca ... nanu kathaṃ svapno na mṛṣā / "māyāmātram'; iti sūtrakṛtaiva tanmithyātvasya vakṣyamāṇatvādityato vāha vāsaneti // na māyāmātrapadena svapnasya mṛṣātvamabhimatam, kintu vāsanājanitatvam, ato na mṛṣetyarthaḥ / yathā caitattathā upapādayiṣyate / tasyāgāminaḥ sūtrasya vāsanājanitatvapratipādakatvena asmābhiraṅgīkṛtatvāditi vā yojyam / na kevalaṃ vakṣyamāṇopapattivaśāt mṛṣātvaṃ na sūtrārthaḥ / kintu śrutivaśāccetyāha sa hīti // *4,423* yadvā svāpnārtho na tāvadanādinityaḥ, paścāt adṛṣṭayādivirodhāt / nāpi sādivināśī, upādānanimittayoranirūpaṇāt / naca prakārāntaraṃ sambhavati / tatkathaṃ na mṛṣetyata āha vāsaneti // nopādānābhāva iti śeṣaḥ / "na mṛṣā'; iti pūrveṇa vā sambandhaḥ / evam upādānaṃ nirūpya nimittamupapādayati sahīti // nimittaṃ ceśvaro jñāyate, iti śeṣaḥ / "na mṛṣā'; iti pūrveṇaiva vā anvayaḥ / *4,424* nanu kathaṃ tarhi"svapnamāyāsarūpā'; ityādau svapnasya bhrāntitvoktirityata āha jāgratvamiti // ... jāgrattvamiti hi bhramaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.