यस्मात्तदिति स्मृतिगोचरमेतदिति दृश्यं वा सर्वमपि साक्षिसिद्धेन कालेन खचितं सम्बद्धमेव वर्तते । तस्मात्तं कालं विना कालप्रतिभासं विना किञ्चिद्वयाप्त्यादिकं स्मर्तुं वा धर्म्यादिकं द्रष्टुमिति वा न शक्यमित्यर्थः । इदमुक्तं भवति । अनुभूतव्याप्तिकस्य पुंसो ऽनुभूयमाने स्मर्यमाणे वा धर्मिणि व्याप्यधर्मस्यानुभवात् स्मरणाद्वा प्रागनुभूतां व्याप्तिं स्मृतवतो व्याप्तस्य पक्षे ऽनुसन्धानमनुमानम् । तच्च व्यापकसम्बन्धप्रमितिलक्षणानुमितिकारणम् । स्मृत्यनुभवरूपाश्च सर्वाः प्रतीतयो न केवलमर्थमवगाहन्ते । अपि तु कालकलितमेव । तदिति हि स्मृतिरुत्पद्यते । न पुना रूपमित्येव तत्ता च पूर्वकालसम्बन्धितैव । एवमनुभवो ऽपि चक्षुरादिजन्यस्तावत् एतदिति जायते । अनुमानादिजन्यो ऽप्यभूदिति वा भवतीति वा भविष्यतीति वोदेति । एतत्त्वादिकं च न वर्तमानादिकालसम्बन्धित्वातिरिक्तं किञ्चित् । एतच्च सर्वानुभवसिद्धत्वान्नापलापमर्हति । न चैवं सति कालस्य चाक्षुषत्वादिप्रसङ्गः । साक्षिसिद्धविशेषणविशिष्टप्रत्ययोपपत्तेः । तथाच व्याप्त्यादिविषया अपि प्रतीतयो न कालाविशिष्टं स्वार्थं गोचचयितुं शक्नुवन्ति । तासामपीदं तदित्येवमाकारेणैवोत्पत्तेरिति । *४,५०४* ततः किमित्यत आह तदिति ॥ ॥। तन्नित्यसिद्धेर्हि नानुमावसरो भवेत्
yasmāttaditi smṛtigocarametaditi dṛśyaṃ vā sarvamapi sākṣisiddhena kālena khacitaṃ sambaddhameva vartate / tasmāttaṃ kālaṃ vinā kālapratibhāsaṃ vinā kiñcidvayāptyādikaṃ smartuṃ vā dharmyādikaṃ draṣṭumiti vā na śakyamityarthaḥ / idamuktaṃ bhavati / anubhūtavyāptikasya puṃso 'nubhūyamāne smaryamāṇe vā dharmiṇi vyāpyadharmasyānubhavāt smaraṇādvā prāganubhūtāṃ vyāptiṃ smṛtavato vyāptasya pakṣe 'nusandhānamanumānam / tacca vyāpakasambandhapramitilakṣaṇānumitikāraṇam / smṛtyanubhavarūpāśca sarvāḥ pratītayo na kevalamarthamavagāhante / api tu kālakalitameva / taditi hi smṛtirutpadyate / na punā rūpamityeva tattā ca pūrvakālasambandhitaiva / evamanubhavo 'pi cakṣurādijanyastāvat etaditi jāyate / anumānādijanyo 'pyabhūditi vā bhavatīti vā bhaviṣyatīti vodeti / etattvādikaṃ ca na vartamānādikālasambandhitvātiriktaṃ kiñcit / etacca sarvānubhavasiddhatvānnāpalāpamarhati / na caivaṃ sati kālasya cākṣuṣatvādiprasaṅgaḥ / sākṣisiddhaviśeṣaṇaviśiṣṭapratyayopapatteḥ / tathāca vyāptyādiviṣayā api pratītayo na kālāviśiṣṭaṃ svārthaṃ gocacayituṃ śaknuvanti / tāsāmapīdaṃ tadityevamākāreṇaivotpatteriti / *4,504* tataḥ kimityata āha taditi // ... tannityasiddherhi nānumāvasaro bhavet
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.