तुशब्दो ऽवधारणे । परब्रह्मणा नारायणस्य सर्वस्माच्चेतनादचेतनाच्च वैशिष्यये वैलक्षण्ये परमोत्कृष्टत्वे ऽत्यन्तव्यावृत्तत्वे च यो युक्त्यादिविरोधः स एवात्र द्वितीये ऽध्याये निरस्यते । सकलजगदुपादनत्वेन सर्वात्मकत्वं तु न सर्ववैशिष्ययम् । नापि तदुपयुक्तम् । प्रत्युत विरुद्धमेव । तत्कथं तत्र विरोधपरिहारो ऽत्रान्तर्भावमासादयेत् । ननु जगदुपादानत्वादेव सर्ववैशिष्ययं ब्रह्मणः । नहि जगज्जगदुपादानमिति चेत् । तत्किमुपादानोपादेययोर्भेदं मन्यसे । तथाच तदनन्यत्वमित्युक्तविरोधः । जगत् ब्रह्मणो न भिद्यते ब्रह्म तु जगतो भिद्यत इति चेत् । न । उक्तोत्तरत्वात् । *६,२९३* प्राग्ब्रह्मोपादानत्वस्यानुक्तत्वात्कृत्स्नप्रसक्त्यादिपरिचोदनैवानवकाशा । परिणामप्रतिपादकश्रुतेरभावेन गगनादिप्रपञ्चात्मकस्य तदसम्भविशब्दमूलत्वसर्वशक्तित्वाद्यसम्भवेन च समाधानमप्ययुक्तम् । विवर्तवादे तु सर्वथापि नैषा शङ्कावकाशमश्नुते । शुक्त्यादिकमिव रजताद्यारोपस्य ब्रह्माविद्यकप्रपञ्चारोपस्याधिष्ठानमिति स्पष्टमारम्भणाधिकरणे ऽभिहितम् । तत्र कथं कृत्स्नैकदेशविचारः । उक्तानवछानाच्छङ्गेति चेत् । तर्ह्युक्तं स्मरेति वक्तव्यम् । स्पष्टं चारोपितत्वं प्रपञ्चस्य ब्रह्मण्युपपादनीयम् । श्रुतेस्त्वित्यादेस्तु का सङ्गतिः । *६,२९५* कश्चित्परिहारादर्शनसम्भ्रान्तचित्त आह । अविद्यासंवलितं खलु ब्रह्म जगदुपादानम् । तत्राविद्योपादानत्वस्यायमाक्षेपः परिहारश्चेति । तदतीव मन्दम् । न ह्यविद्याया उपादानत्वमपि वास्तवम् । तस्याविचारितरमणीयतयैव शङ्काविषयत्वात् । किञ्च कृत्स्नप्रसक्तिः सावयवत्वं चाविद्यायां किं करिष्यति । समाधानं तु सर्वथाप्यसङ्गतमेव । एतेन विकरणत्वादित्याक्षेपपरिहारावप्यसङ्गतौ वेदितव्यौ । नहि भ्रमाधिष्ठानता शरीरादिकमपेक्षते । ईश्वरविषयं तदिति चेन्न । तस्य किरणत्वाभावेनाक्षेपानुदयादित्यादिकं स्वयमेव शिष्यैरवगन्तव्यमित्यसङ्गतिरेवाचार्येणोक्ता । *६,२९६* स्यादेवमसङ्गतिर्यदि ब्रह्मणः सर्ववैशिष्यये विरोधपरिहारो ऽध्याहायर्ः स्यात्तदेव कुत इत्यत आह तदन्य इति । ॥। तदन्ये तत्रतत्रगाः
tuśabdo 'vadhāraṇe / parabrahmaṇā nārāyaṇasya sarvasmāccetanādacetanācca vaiśiṣyaye vailakṣaṇye paramotkṛṣṭatve 'tyantavyāvṛttatve ca yo yuktyādivirodhaḥ sa evātra dvitīye 'dhyāye nirasyate / sakalajagadupādanatvena sarvātmakatvaṃ tu na sarvavaiśiṣyayam / nāpi tadupayuktam / pratyuta viruddhameva / tatkathaṃ tatra virodhaparihāro 'trāntarbhāvamāsādayet / nanu jagadupādānatvādeva sarvavaiśiṣyayaṃ brahmaṇaḥ / nahi jagajjagadupādānamiti cet / tatkimupādānopādeyayorbhedaṃ manyase / tathāca tadananyatvamityuktavirodhaḥ / jagat brahmaṇo na bhidyate brahma tu jagato bhidyata iti cet / na / uktottaratvāt / *6,293* prāgbrahmopādānatvasyānuktatvātkṛtsnaprasaktyādiparicodanaivānavakāśā / pariṇāmapratipādakaśruterabhāvena gaganādiprapañcātmakasya tadasambhaviśabdamūlatvasarvaśaktitvādyasambhavena ca samādhānamapyayuktam / vivartavāde tu sarvathāpi naiṣā śaṅkāvakāśamaśnute / śuktyādikamiva rajatādyāropasya brahmāvidyakaprapañcāropasyādhiṣṭhānamiti spaṣṭamārambhaṇādhikaraṇe 'bhihitam / tatra kathaṃ kṛtsnaikadeśavicāraḥ / uktānavachānācchaṅgeti cet / tarhyuktaṃ smareti vaktavyam / spaṣṭaṃ cāropitatvaṃ prapañcasya brahmaṇyupapādanīyam / śrutestvityādestu kā saṅgatiḥ / *6,295* kaścitparihārādarśanasambhrāntacitta āha / avidyāsaṃvalitaṃ khalu brahma jagadupādānam / tatrāvidyopādānatvasyāyamākṣepaḥ parihāraśceti / tadatīva mandam / na hyavidyāyā upādānatvamapi vāstavam / tasyāvicāritaramaṇīyatayaiva śaṅkāviṣayatvāt / kiñca kṛtsnaprasaktiḥ sāvayavatvaṃ cāvidyāyāṃ kiṃ kariṣyati / samādhānaṃ tu sarvathāpyasaṅgatameva / etena vikaraṇatvādityākṣepaparihārāvapyasaṅgatau veditavyau / nahi bhramādhiṣṭhānatā śarīrādikamapekṣate / īśvaraviṣayaṃ taditi cenna / tasya kiraṇatvābhāvenākṣepānudayādityādikaṃ svayameva śiṣyairavagantavyamityasaṅgatirevācāryeṇoktā / *6,296* syādevamasaṅgatiryadi brahmaṇaḥ sarvavaiśiṣyaye virodhaparihāro 'dhyāhāyarḥ syāttadeva kuta ityata āha tadanya iti / ... tadanye tatratatragāḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.