*६,३०९* यथा लोके ज्वलनपवनादीनां तथेशस्यापि सदा सृष्टयादौ केवलं प्रयोजनेन विना स्वभावादेव प्रवृत्तिः प्रमितेति शेषः । तदनेनेश्वरस्य प्रवृत्त्या प्रयोजनसाधनमनैकान्तिकं बाधितविषयं च । प्रसङ्गस्तु व्यप्तिविकलो विपर्ययापर्यवसायी चेत्युक्तं भवति । अथ मन्येत । चेतनप्रवृत्तिः न प्रयोजनेन विना दृष्टा । अतो नानैकान्त्यादीति । तदपि नास्ति । मत्तस्य सुखोद्रेकादेव नृत्तगानादिप्रवृत्तिदर्शनात् । *६,३१०* ननु च प्रेक्षावत्प्रवृत्तिर्न प्रयोजनोद्देशेन विनोपलब्धा इयं च प्रेक्षावत्प्रवृत्तिः । अतः प्रयोजनोद्देशवती स्यादिति साध्यमापाद्यं चेत्यत आह अङ्गेति ॥ अङ्गचेष्या यथा पुंसः काश्चिदुद्देशवर्जिताः काश्चिद्वयाख्यानादावङ्गुलिचालनादिकाः । उद्देशवर्जिताः प्रयोजनोद्देशवर्जिताः । तथा ईशस्यापि प्रवृत्तिरिति पूर्वेणान्वयः । तथाप्यनैकान्त्याद्यनिस्तार इति भावः । *६,३११* यदुक्तमीश्वरस्य प्रवृत्तिः प्रयोजनेन विना स्वभावादेव प्रमितेति । तत्प्रमाणमिदानीमाह देवस्येति ॥ देवस्यैष स्वभावो ऽयमित्याह श्रुतिरञ्जसा
*6,309* yathā loke jvalanapavanādīnāṃ tatheśasyāpi sadā sṛṣṭayādau kevalaṃ prayojanena vinā svabhāvādeva pravṛttiḥ pramiteti śeṣaḥ / tadaneneśvarasya pravṛttyā prayojanasādhanamanaikāntikaṃ bādhitaviṣayaṃ ca / prasaṅgastu vyaptivikalo viparyayāparyavasāyī cetyuktaṃ bhavati / atha manyeta / cetanapravṛttiḥ na prayojanena vinā dṛṣṭā / ato nānaikāntyādīti / tadapi nāsti / mattasya sukhodrekādeva nṛttagānādipravṛttidarśanāt / *6,310* nanu ca prekṣāvatpravṛttirna prayojanoddeśena vinopalabdhā iyaṃ ca prekṣāvatpravṛttiḥ / ataḥ prayojanoddeśavatī syāditi sādhyamāpādyaṃ cetyata āha aṅgeti // aṅgaceṣyā yathā puṃsaḥ kāściduddeśavarjitāḥ kāścidvayākhyānādāvaṅgulicālanādikāḥ / uddeśavarjitāḥ prayojanoddeśavarjitāḥ / tathā īśasyāpi pravṛttiriti pūrveṇānvayaḥ / tathāpyanaikāntyādyanistāra iti bhāvaḥ / *6,311* yaduktamīśvarasya pravṛttiḥ prayojanena vinā svabhāvādeva pramiteti / tatpramāṇamidānīmāha devasyeti // devasyaiṣa svabhāvo 'yamityāha śrutirañjasā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.