निर्णीयते ऽनयेति निर्णीतिस्तत्त्वस्य निर्णीतिस्तत्त्वनिर्णीतिर्वाद इति यावत् । तत्त्वनिर्णीतिं विनोच्चनीचत्वविज्ञानं न हीत्येवोक्ते विना वादेनेति वक्ष्यमाणविरोधः स्यात् । अतो जल्पादिनेत्युक्तम् । इतिशब्दस्तस्मादित्यर्थे । विद्यापरीक्षणं वादेनेति वक्ष्यमाणमत्रापि सम्बद्धयते । यद्यपि सत्साधनोपलम्भे जल्पे ऽपि भवति वादिनोरुच्चनीचत्वविज्ञानम् । तथापि तदुद्देशेनाप्रवृत्तेस्तादर्थ्वस्य प्रथममनिश्चयान्न तदर्थं जल्पो दातुं शक्यते । *५,५००* व्यतिरेकस्यान्यदीयाकारणत्वमात्रनिश्चयहेतुत्वाद्वादस्य कारणतामवधारयितुमन्वयं चाह वादेनेति ॥ वादेन चोच्चनीचत्वविज्ञानं भवति स्फुटम् चशब्दो ऽन्वयस्य व्यतिरेकेण समुच्चयार्थः । अन्वयव्यतिरेकाभ्यां समर्थितमर्थमुपसंहरति इतीति ॥ *५,५०१* इति वादस्य पूर्वत्वं ॥। इति तस्माद्वादस्य पूर्वत्वम् । जल्पवितण्डार्थिनोर्विद्यासाम्यादिनिश्चयहेतुपरीक्षार्थं प्रथमानुष्ठेयत्वं सिद्धमित्यर्थः । एतदुक्तं भवति । समानविद्ययोरेव जल्पवितण्डे । समानविद्यता च परीक्षानिश्चेया । परीक्षा च वादकथया विधेया । न जल्पवितण्डाभ्याम् । जयेन हि विद्याधिक्यं निर्णेतव्यम् । पराजयेन च तन्न्यूनता । जयपराजयौ च प्रमाणतर्काभ्यां प्रकृतप्रमेयसाधनसामर्थ्यासामर्थ्यलक्षणौ उच्चनीचत्वनिर्णयविषयताशब्दवाच्यावेव प्रकृतोपयोगिनौ । तौ च वाद एव सम्भवतो न जल्पवितण्डयोः । तत्र यत्किञ्चिन्निग्रहोद्भवनमात्रेण जयपराजयव्यवस्थापनात् । अतो जल्पवितण्डार्थं जल्पवितण्डाभ्यर्थनाभावान्नानवस्थेति । जल्पवितण्डार्थिनोर्विद्यापरीक्षायां वादेन कृतायां किं कार्यम् । समविद्यत्वसम्भावनायां जल्पवितण्डे कर्तव्ये इत्युक्तमेव । विषमविद्यतावधारणायां किं विधेयमित्यपेक्षायामाह तत्सिद्धाविति ॥ ॥। तत्सिद्धौ व्यर्थतान्ययोः
nirṇīyate 'nayeti nirṇītistattvasya nirṇītistattvanirṇītirvāda iti yāvat / tattvanirṇītiṃ vinoccanīcatvavijñānaṃ na hītyevokte vinā vādeneti vakṣyamāṇavirodhaḥ syāt / ato jalpādinetyuktam / itiśabdastasmādityarthe / vidyāparīkṣaṇaṃ vādeneti vakṣyamāṇamatrāpi sambaddhayate / yadyapi satsādhanopalambhe jalpe 'pi bhavati vādinoruccanīcatvavijñānam / tathāpi taduddeśenāpravṛttestādarthvasya prathamamaniścayānna tadarthaṃ jalpo dātuṃ śakyate / *5,500* vyatirekasyānyadīyākāraṇatvamātraniścayahetutvādvādasya kāraṇatāmavadhārayitumanvayaṃ cāha vādeneti // vādena coccanīcatvavijñānaṃ bhavati sphuṭam caśabdo 'nvayasya vyatirekeṇa samuccayārthaḥ / anvayavyatirekābhyāṃ samarthitamarthamupasaṃharati itīti // *5,501* iti vādasya pūrvatvaṃ ... iti tasmādvādasya pūrvatvam / jalpavitaṇḍārthinorvidyāsāmyādiniścayahetuparīkṣārthaṃ prathamānuṣṭheyatvaṃ siddhamityarthaḥ / etaduktaṃ bhavati / samānavidyayoreva jalpavitaṇḍe / samānavidyatā ca parīkṣāniśceyā / parīkṣā ca vādakathayā vidheyā / na jalpavitaṇḍābhyām / jayena hi vidyādhikyaṃ nirṇetavyam / parājayena ca tannyūnatā / jayaparājayau ca pramāṇatarkābhyāṃ prakṛtaprameyasādhanasāmarthyāsāmarthyalakṣaṇau uccanīcatvanirṇayaviṣayatāśabdavācyāveva prakṛtopayoginau / tau ca vāda eva sambhavato na jalpavitaṇḍayoḥ / tatra yatkiñcinnigrahodbhavanamātreṇa jayaparājayavyavasthāpanāt / ato jalpavitaṇḍārthaṃ jalpavitaṇḍābhyarthanābhāvānnānavastheti / jalpavitaṇḍārthinorvidyāparīkṣāyāṃ vādena kṛtāyāṃ kiṃ kāryam / samavidyatvasambhāvanāyāṃ jalpavitaṇḍe kartavye ityuktameva / viṣamavidyatāvadhāraṇāyāṃ kiṃ vidheyamityapekṣāyāmāha tatsiddhāviti // ... tatsiddhau vyarthatānyayoḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.