तत्र हि यथोक्तानुष्ठाने ऽपि फलव्यभिचारश्चेद्धेतुः तदाऽपाततस्तावत्सन्दिग्धविशेषणासिद्धिः । कर्त्रादिवैगुण्यस्यापि सम्भवात् । नित्यत्वेन वेदप्रामाण्यस्य स्थितौ तु विशेषणासिद्धिनिश्चय एव । फलव्यभिचारमात्रस्य हेतुत्वे तु अनैकान्तिकत्वमित्येवं व्याप्तिपक्षधर्मताविरहव्युत्पादनेन युक्तिविरोधः परिहृतः । न चास्या युक्तेर्व्याप्त्याद्यङ्गवैकल्यं सम्बद्धम् । प्रसिद्धमृदादौ तथोपलम्भात् । नच तत्रापि बुद्धयादिसद्भावः, कदापि तत्कार्यस्यादशर्नात् । नापि सम्बद्धमपि व्यभिचीर्णम् । व्यभिचारानुपलम्भात् । नचानुपलम्भमानव्यभिचारमपि सोपाधिकम्, उपाधेरनिरूपणात् । बुद्धयादिमत्त्वे च मृदादीनां शरीरेन्द्रियवत्तापि स्यात् । अकरणकक्रियादर्शनात् । नच तद्युक्तमिन्द्रियादीनामपि वक्तृत्वादिवददर्शनात् । ततो ऽनुकूलतर्कसनाथेनोपाधिव्यभिचारानुपलम्भसहकृतेन सहभागग्राहकेण प्रमाणेन सिद्धा मृत्त्वादीनामवक्तृत्वादिना व्याप्तिः । नच मृदादिषु मृदादित्वं(मृत्त्वादिकं) नास्तीति युक्तम् । व्याघातात् । मृदब्रवीदित्यादिप्रयोगाच्च । ततः पक्षधर्मतापि सिद्धैवेति । *६,८* ननु च नित्यतया वेदस्य प्रामाण्ये व्यवस्थिते तद्विरुद्धाया युक्तेरेवाप्रामाण्यमुचितमिति । मैवम् । व्याप्तिपक्षधर्मतोपेताया युक्तेरपि निरवकाशत्वात् । ततश्च सत्प्रतिपक्षतया निश्चायकत्वाभावेनाप्रामाण्यं वेदस्य । ननु प्रसिद्धमृदादिपक्षीकारे सिद्धसाधनता । पक्षसपक्षभेदाभावश्च । सपक्षान्तरस्वीकारे तत्र मृत्त्वाद्यभावः । जडत्वस्य हेतूकरणे त्वसिद्धिः स्यात् । तस्मादादिकालीनं मृदादिकं पक्षयितव्यम् । नच तत् प्रत्यक्षादिसिद्धमिति वेद एवोपजीव्यः । तथाच धर्मिग्राहकप्रमाणविरोधादप्रामाण्यं युक्तेरिति चेन्न । व्याप्त्यादिमत्यास्तदसम्भवात् । आदिकालीनमृदादिस्वरूपपरवाक्यान्तरेणपरिदृश्यमानकार्यलिङ्गेन धर्मिग्रहोपपत्तेः । एतेन वैदिके ऽर्थे युक्तेरवकाशाभावान्न तद्विरोधकत्वमित्यपास्तम् । तदेवं मृदब्रवीदित्यादिवेदवाक्यानां युक्तिविरुद्धत्वेनाप्रामाण्ये वेदत्वात्"यतो वा इमानि (भूतानि)ऽ; इत्यादिवाक्यानामप्यप्रामाण्यान्न वेदसमन्वयेन ब्रह्मणो जगत्कारणत्वसिद्धिरिति । *६,१३* सिद्धान्तमाह तत इति ॥ ततस्तन्नामकः कश्चित् पुमानन्यो भवेदिति । युक्तयागमाविरोधेन प्राप्तमत्राभिधीयते
tatra hi yathoktānuṣṭhāne 'pi phalavyabhicāraśceddhetuḥ tadā'pātatastāvatsandigdhaviśeṣaṇāsiddhiḥ / kartrādivaiguṇyasyāpi sambhavāt / nityatvena vedaprāmāṇyasya sthitau tu viśeṣaṇāsiddhiniścaya eva / phalavyabhicāramātrasya hetutve tu anaikāntikatvamityevaṃ vyāptipakṣadharmatāvirahavyutpādanena yuktivirodhaḥ parihṛtaḥ / na cāsyā yuktervyāptyādyaṅgavaikalyaṃ sambaddham / prasiddhamṛdādau tathopalambhāt / naca tatrāpi buddhayādisadbhāvaḥ, kadāpi tatkāryasyādaśarnāt / nāpi sambaddhamapi vyabhicīrṇam / vyabhicārānupalambhāt / nacānupalambhamānavyabhicāramapi sopādhikam, upādheranirūpaṇāt / buddhayādimattve ca mṛdādīnāṃ śarīrendriyavattāpi syāt / akaraṇakakriyādarśanāt / naca tadyuktamindriyādīnāmapi vaktṛtvādivadadarśanāt / tato 'nukūlatarkasanāthenopādhivyabhicārānupalambhasahakṛtena sahabhāgagrāhakeṇa pramāṇena siddhā mṛttvādīnāmavaktṛtvādinā vyāptiḥ / naca mṛdādiṣu mṛdāditvaṃ(mṛttvādikaṃ) nāstīti yuktam / vyāghātāt / mṛdabravīdityādiprayogācca / tataḥ pakṣadharmatāpi siddhaiveti / *6,8* nanu ca nityatayā vedasya prāmāṇye vyavasthite tadviruddhāyā yukterevāprāmāṇyamucitamiti / maivam / vyāptipakṣadharmatopetāyā yukterapi niravakāśatvāt / tataśca satpratipakṣatayā niścāyakatvābhāvenāprāmāṇyaṃ vedasya / nanu prasiddhamṛdādipakṣīkāre siddhasādhanatā / pakṣasapakṣabhedābhāvaśca / sapakṣāntarasvīkāre tatra mṛttvādyabhāvaḥ / jaḍatvasya hetūkaraṇe tvasiddhiḥ syāt / tasmādādikālīnaṃ mṛdādikaṃ pakṣayitavyam / naca tat pratyakṣādisiddhamiti veda evopajīvyaḥ / tathāca dharmigrāhakapramāṇavirodhādaprāmāṇyaṃ yukteriti cenna / vyāptyādimatyāstadasambhavāt / ādikālīnamṛdādisvarūpaparavākyāntareṇaparidṛśyamānakāryaliṅgena dharmigrahopapatteḥ / etena vaidike 'rthe yukteravakāśābhāvānna tadvirodhakatvamityapāstam / tadevaṃ mṛdabravīdityādivedavākyānāṃ yuktiviruddhatvenāprāmāṇye vedatvāt"yato vā imāni (bhūtāni)'; ityādivākyānāmapyaprāmāṇyānna vedasamanvayena brahmaṇo jagatkāraṇatvasiddhiriti / *6,13* siddhāntamāha tata iti // tatastannāmakaḥ kaścit pumānanyo bhavediti / yuktayāgamāvirodhena prāptamatrābhidhīyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.