तस्यापि तद्विकारत्वादित्यत आह जगतस्त्विति ॥ जगतस्त्वविकारत्व उक्तन्यायेन साधिते तद्वयतिरेकेण नास्तीत्युक्ते तदात्मनास्तीति लभ्यते । न पुनः सर्वथाप्यनृतत्वम् । अन्यथा ब्रह्मातिरेकेणासतो जीवचैतन्यस्यापि सर्वथानृतत्वं स्यात् । प्रसिद्धं चैतत् । यद्विशिष्ट(विषयः)प्रतिषेधो विशेषणमुपसङ्क्रामतीति । सत्यम् । तथापि ब्रह्मविवर्तताज्ञापनायैवमुक्तमिति चेत्(न) । तथा सति तत्रारोपित(त्व)मिति वक्तव्यत्वात् । नहि शुक्तिकाशकले कलधौतमारोपितमिति वक्तव्ये ततोनन्यदिति प्रयुञ्ज(ज्य)ते । अथ ब्रह्मसत्तयैवेदं सत्, नापरा सत्तास्यास्तीति ज्ञापनमेतस्य प्रयोजनमिति चेत् । तर्हि परमार्थसदेवेदमित्यायातमिति कथमनृतत्वम् । अथ येयं प्रपञ्चे सत्तावगम्यते साधिष्ठानब्रह्मगतैवारोपितेत्यनेन ज्ञाप्यत इति चेत् । तत्मिन्यथाख्यातिवादिवदनिर्वचनीयख्यातिवादिनो ऽप्यारोपिताकारस्यान्यत्र पारमार्थ्यमावश्यकम् । तथात्वे चाकाशत्वादिकमपि ब्रह्मणि पारमार्थिकमङ्गीकार्यं(रणीयं) स्यात् । रजतत्वादिकं च शुक्तिकायामिति । *६,२०६* यद्वा स्याल्लोकवदिति भोक्तृभोग्यप्रपञ्चस्य सत्यतामभिधायेदानीं कथं च तदनन्यतेति तद्विरुद्धमनृतत्वं प्राहेति योजना । ननु सूत्रकारः परमार्थाभिप्रायेण तदनन्यत्वमित्याह । व्यवहाराभिप्रायेण तु स्याल्लोकवदिति । तत्कुतो विरोध सति चेन्न । प्रतारकत्वप्रसङ्गात् । अन्यथा प्रत्याचक्षीत । अप्रत्याख्यायैव कार्यप्रपञ्चं, परिणामप्रक्रियामाश्रयति, सगुणेषूपासनेषूपयोक्ष्यत इ(ती)ति चेत् । किं सगुणोपासनविषयप्रयोजने प्रकृतविषयप्रयोजनानुकूले, उत तद्विरुद्धे, अथोदासीने । नाद्यः । भेदविषयत्वात्, सांसारिकफलत्वाच्च । भेदवासना हि सुदृढा तामेवोपोद्बलयेत् । अत एव न तृतीयो ऽपि । न द्वितीयः अनाप्तत्वापरिहारादिति । *६,२०८* अथवाऽस्तां तावदियं ग्रन्थार्जवचिन्ता । कथं च तदनन्यतानृतत्वलक्षणा जगतो युक्ता स्यात् । न कथञ्चिदिति योज्यम् । अत्र हेतुमाह जगत इति ॥ अविकारित्व ब्रह्मविवर्तत्वाभावे । यच्चाविकृतमित्याद्युक्तन्यायेन । एवं प्रमाणाभावपरत्वेनापि पूर्ववद्वयाख्येयमिति । *६,२०९* एवं तर्हि को ऽस्यार्थ इत्यत आह स्वतन्त्रेति ॥ स्वतन्त्रकारणान्यत्वं तेन ह्यत्र निषिद्धयते
tasyāpi tadvikāratvādityata āha jagatastviti // jagatastvavikāratva uktanyāyena sādhite tadvayatirekeṇa nāstītyukte tadātmanāstīti labhyate / na punaḥ sarvathāpyanṛtatvam / anyathā brahmātirekeṇāsato jīvacaitanyasyāpi sarvathānṛtatvaṃ syāt / prasiddhaṃ caitat / yadviśiṣṭa(viṣayaḥ)pratiṣedho viśeṣaṇamupasaṅkrāmatīti / satyam / tathāpi brahmavivartatājñāpanāyaivamuktamiti cet(na) / tathā sati tatrāropita(tva)miti vaktavyatvāt / nahi śuktikāśakale kaladhautamāropitamiti vaktavye tatonanyaditi prayuñja(jya)te / atha brahmasattayaivedaṃ sat, nāparā sattāsyāstīti jñāpanametasya prayojanamiti cet / tarhi paramārthasadevedamityāyātamiti kathamanṛtatvam / atha yeyaṃ prapañce sattāvagamyate sādhiṣṭhānabrahmagataivāropitetyanena jñāpyata iti cet / tatminyathākhyātivādivadanirvacanīyakhyātivādino 'pyāropitākārasyānyatra pāramārthyamāvaśyakam / tathātve cākāśatvādikamapi brahmaṇi pāramārthikamaṅgīkāryaṃ(raṇīyaṃ) syāt / rajatatvādikaṃ ca śuktikāyāmiti / *6,206* yadvā syāllokavaditi bhoktṛbhogyaprapañcasya satyatāmabhidhāyedānīṃ kathaṃ ca tadananyateti tadviruddhamanṛtatvaṃ prāheti yojanā / nanu sūtrakāraḥ paramārthābhiprāyeṇa tadananyatvamityāha / vyavahārābhiprāyeṇa tu syāllokavaditi / tatkuto virodha sati cenna / pratārakatvaprasaṅgāt / anyathā pratyācakṣīta / apratyākhyāyaiva kāryaprapañcaṃ, pariṇāmaprakriyāmāśrayati, saguṇeṣūpāsaneṣūpayokṣyata i(tī)ti cet / kiṃ saguṇopāsanaviṣayaprayojane prakṛtaviṣayaprayojanānukūle, uta tadviruddhe, athodāsīne / nādyaḥ / bhedaviṣayatvāt, sāṃsārikaphalatvācca / bhedavāsanā hi sudṛḍhā tāmevopodbalayet / ata eva na tṛtīyo 'pi / na dvitīyaḥ anāptatvāparihārāditi / *6,208* athavā'stāṃ tāvadiyaṃ granthārjavacintā / kathaṃ ca tadananyatānṛtatvalakṣaṇā jagato yuktā syāt / na kathañciditi yojyam / atra hetumāha jagata iti // avikāritva brahmavivartatvābhāve / yaccāvikṛtamityādyuktanyāyena / evaṃ pramāṇābhāvaparatvenāpi pūrvavadvayākhyeyamiti / *6,209* evaṃ tarhi ko 'syārtha ityata āha svatantreti // svatantrakāraṇānyatvaṃ tena hyatra niṣiddhayate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.