उक्तो ऽयमर्थः सर्वप्रत्यक्षविषयो यस्मात्तस्मात्कथमेवापोद्यते । एतदुक्तं भवति । अस्ति तावद्वयतिषक्तसर्वतन्तूनां पटस्य चाभेदे प्रत्यक्षम् । तत्प्रतीतेः सम्बद्धवस्तुद्वयप्रतीतिवैलक्षण्यस्य साक्षिसिद्धत्वात् । नच भेदे प्रमाणमस्ति । येन सो ऽपि स्वीकरिष्यते । जायतां नाम तन्तुव्यतिषङ्गं पटमाचक्ष्महे । किन्तु व्यतिषङ्गे सति यत्तन्तूनां विशिष्टं रूपम् । नचैकैकतन्तुपरित्यागे सर्वतन्तवो नाम सन्ति । अतस्तत्राप्यस्त्येवाभेदप्रतीतिः । एकैकत्र पटबुद्धयभावस्तु भेदमाक्षिपति । नतु प्रत्यक्षसिद्धमभेदमपवदतीति । *७,६२१* अथापि स्यात् । अवयव्यादीनामवयवादिभिरभेदो नोपपद्यते । एको ह्यवयव्यनेके चावयवाः । तदभेदे ऽवयवानामप्यभेदो ऽवयविनो वा भेदः प्रसज्येत । तथा गुणाश्च केचिदनेकाश्रिताः । एकैव हि संयोग्वयक्तिर्द्वयोर्द्वयोर्वर्तते । तथा विभागव्यक्तिरपि । सङ्खया च द्विविधा । एकत्वानेकत्वभेदात् । तत्रैकत्वस्यैकद्रव्यगतत्वे ऽपि द्वित्वादिकमेनेकाश्रितम् । एवं पृथक्तवमपि द्विविधम् । एकपृथक्तवमनेकपृथक्तवं च । तत्रैकपृथक्तवस्यैकद्रव्यवृत्तित्वे ऽपि द्विपृथक्तवादिकमने(कद्रव्याश्रि)काश्रितमेव । एवंच गुणानां गुणिनैक्ये संयोगाद्याश्रयानेकद्रव्याभेदो वा संयोगादिभेदो वाऽपद्येत । सामान्यं चैकमनेकाश्रितम् । तस्य व्यक्तयभेदे व्यक्तीनामप्यभेदः सामान्यस्य वा भेदः प्रसज्येतेत्यतः संयोगविभागपृथक्तवानां तावदनेकाश्रितत्वं नास्तीत्याह संयोगश्चेति ॥ संयोगश्च विभागश्च भेदश्चैव पृथक् पृथक् भेद इति पृथक्तवमुच्यते । चशब्दा इतरेतरयोगे । पृथक्पृथगेव एकैकद्रव्याश्रिता एवेत्यर्थः । ततश्चैकेन गुणेनाभिन्नत्वे द्रव्ययोरप्यभेदः स्यादित्यतिप्रसङ्गस्यापादकासिद्धिः । अनेकद्रव्याभिन्नत्वे गुणस्यापि भेदः स्यादित्यस्येष्यापत्तिर्दूषणमित्युक्तं भवति । *७,६२४* ननु घटपटसंयोगविभागभेदा घटपटसम्बन्धितयानुभूयते । तत्कथमेकैकाश्रिताः । तथात्वे चैकैकस्मिन्नेव संयुक्तादिप्रत्ययप्रसङ्ग इत्यत आह अन्योन्येति ॥ अन्योन्यप्रतियोगेन ह्युभयोरपि दृश्यते
ukto 'yamarthaḥ sarvapratyakṣaviṣayo yasmāttasmātkathamevāpodyate / etaduktaṃ bhavati / asti tāvadvayatiṣaktasarvatantūnāṃ paṭasya cābhede pratyakṣam / tatpratīteḥ sambaddhavastudvayapratītivailakṣaṇyasya sākṣisiddhatvāt / naca bhede pramāṇamasti / yena so 'pi svīkariṣyate / jāyatāṃ nāma tantuvyatiṣaṅgaṃ paṭamācakṣmahe / kintu vyatiṣaṅge sati yattantūnāṃ viśiṣṭaṃ rūpam / nacaikaikatantuparityāge sarvatantavo nāma santi / atastatrāpyastyevābhedapratītiḥ / ekaikatra paṭabuddhayabhāvastu bhedamākṣipati / natu pratyakṣasiddhamabhedamapavadatīti / *7,621* athāpi syāt / avayavyādīnāmavayavādibhirabhedo nopapadyate / eko hyavayavyaneke cāvayavāḥ / tadabhede 'vayavānāmapyabhedo 'vayavino vā bhedaḥ prasajyeta / tathā guṇāśca kecidanekāśritāḥ / ekaiva hi saṃyogvayaktirdvayordvayorvartate / tathā vibhāgavyaktirapi / saṅkhayā ca dvividhā / ekatvānekatvabhedāt / tatraikatvasyaikadravyagatatve 'pi dvitvādikamenekāśritam / evaṃ pṛthaktavamapi dvividham / ekapṛthaktavamanekapṛthaktavaṃ ca / tatraikapṛthaktavasyaikadravyavṛttitve 'pi dvipṛthaktavādikamane(kadravyāśri)kāśritameva / evaṃca guṇānāṃ guṇinaikye saṃyogādyāśrayānekadravyābhedo vā saṃyogādibhedo vā'padyeta / sāmānyaṃ caikamanekāśritam / tasya vyaktayabhede vyaktīnāmapyabhedaḥ sāmānyasya vā bhedaḥ prasajyetetyataḥ saṃyogavibhāgapṛthaktavānāṃ tāvadanekāśritatvaṃ nāstītyāha saṃyogaśceti // saṃyogaśca vibhāgaśca bhedaścaiva pṛthak pṛthak bheda iti pṛthaktavamucyate / caśabdā itaretarayoge / pṛthakpṛthageva ekaikadravyāśritā evetyarthaḥ / tataścaikena guṇenābhinnatve dravyayorapyabhedaḥ syādityatiprasaṅgasyāpādakāsiddhiḥ / anekadravyābhinnatve guṇasyāpi bhedaḥ syādityasyeṣyāpattirdūṣaṇamityuktaṃ bhavati / *7,624* nanu ghaṭapaṭasaṃyogavibhāgabhedā ghaṭapaṭasambandhitayānubhūyate / tatkathamekaikāśritāḥ / tathātve caikaikasminneva saṃyuktādipratyayaprasaṅga ityata āha anyonyeti // anyonyapratiyogena hyubhayorapi dṛśyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.