द्वयणुकानां परिमाणोत्कर्षापेक्षां विनैव संख्यामात्रेण त्र्यणुके स परिमाणोत्कर्षो जायते । तथा परमाणोर्महत्त्वं परिमाणोत्कर्षं विना केवलसंख्यया द्वयणुके परिमाणोत्कर्षो जायत इत्येतद्वचः कथं घटते । महद्दीर्घवद्वेति निरस्तत्वादिति भावः । चापिशब्दावितरेतरसमुच्चये । अत्र परिमाणमात्रग्रहणे कर्तव्ये प्रथिमेति महत्त्वमिति चोक्तिर्विसदृशपरिमारत्वस्यानपेक्षाहेतोः निराकरणं स्मारयितुमिति । *७,६१३* अंशांशिनोरत्यन्ताभेदो भेदाभेदौ चेति यदुक्तं तद्विशदयति अंशिन इति ॥ अंशिनो ऽंशैरभेदो ऽयमंशेन तु भिदाभिदा यथा गगनादेर्यावदंशभाविन्ॐऽशिनः स्वांशैरत्यन्ताभेदस्तथा पटादेरंशिनो ऽपि सर्वैरंशैः अत्यन्ताभेदः एकैकांशेन तु भिदाभिदा । अयमित्युत्तरवाक्येन सम्बद्धयते । नन्वेतदयुक्तम् । सर्वतन्तुभावे ऽपि कदाचित्पटस्याभावात् । खण्डिते भेदाभेदस्वीकारात् । अत एकेनैव सर्वैरपि पटस्य भेदाभेदावेवोपचितौ । तथाचोक्तं ब्रह्मतर्के । "तन्तुभ्यो ऽन्यः पटः साक्षात्कस्य दृष्टिपथं गतः । अनन्यश्चेत्तन्तुभावे पटाभावः कुतो भवेत्ऽ; इति । उच्यते । व्यतिषङ्गविशिष्टा हि तन्तवो ऽवगम्यते । नच तद्भावे कदापि पटाभावः । तस्माद्वयतिषङ्गविशेषविशिष्टैः सर्वतन्तुभिः पटस्यात्यन्ताभेद एव । अविवक्षितव्यतिषङ्गैः सर्वतन्तुभिस्तु भेदाभेदावेवेति न कश्चिद्विरोधः । नन्वेवं तर्हि व्यतिषक्ततन्तुव्यतिरेकेण पटाभावे परमाणुपुञ्जवादापत्तिरिति । मैवम् । यथा हि गुणानां द्रव्याभेदे(ऽपि) न द्रव्यं निर्गुणम् । यथा च परेषां सामान्यादावतिरिक्तसत्ताभावे(ऽपि) नासत्त्वम् । तथा व्यतिषक्ततन्तव एव पटस्तथापि न पटाभावः । किन्तु सति व्यतिषक्तास्तन्तवः पटश्च । स च तेभ्यो न भिद्यते इति । कथमेतदिति चेत् । विशेषशक्तयैवेति ब्रूमः । *७,६१६* ननु व्यतिषक्तसर्वतन्तुभ्यो ऽपि पटस्य भेदो ऽङ्गीकार्यः । तन्तुव्यतिषङ्गानन्तरं पटस्य जायमानत्वात् । कथं चैकैकतन्तुनाभेदः एकैकत्र पटबुद्धयभावादित्यत आह सर्वेति ॥ सर्वप्रत्यक्षविषयः कथमेव ह्यपोह्यते
dvayaṇukānāṃ parimāṇotkarṣāpekṣāṃ vinaiva saṃkhyāmātreṇa tryaṇuke sa parimāṇotkarṣo jāyate / tathā paramāṇormahattvaṃ parimāṇotkarṣaṃ vinā kevalasaṃkhyayā dvayaṇuke parimāṇotkarṣo jāyata ityetadvacaḥ kathaṃ ghaṭate / mahaddīrghavadveti nirastatvāditi bhāvaḥ / cāpiśabdāvitaretarasamuccaye / atra parimāṇamātragrahaṇe kartavye prathimeti mahattvamiti coktirvisadṛśaparimāratvasyānapekṣāhetoḥ nirākaraṇaṃ smārayitumiti / *7,613* aṃśāṃśinoratyantābhedo bhedābhedau ceti yaduktaṃ tadviśadayati aṃśina iti // aṃśino 'ṃśairabhedo 'yamaṃśena tu bhidābhidā yathā gaganāderyāvadaṃśabhāvinoṃ'śinaḥ svāṃśairatyantābhedastathā paṭāderaṃśino 'pi sarvairaṃśaiḥ atyantābhedaḥ ekaikāṃśena tu bhidābhidā / ayamityuttaravākyena sambaddhayate / nanvetadayuktam / sarvatantubhāve 'pi kadācitpaṭasyābhāvāt / khaṇḍite bhedābhedasvīkārāt / ata ekenaiva sarvairapi paṭasya bhedābhedāvevopacitau / tathācoktaṃ brahmatarke / "tantubhyo 'nyaḥ paṭaḥ sākṣātkasya dṛṣṭipathaṃ gataḥ / ananyaścettantubhāve paṭābhāvaḥ kuto bhavet'; iti / ucyate / vyatiṣaṅgaviśiṣṭā hi tantavo 'vagamyate / naca tadbhāve kadāpi paṭābhāvaḥ / tasmādvayatiṣaṅgaviśeṣaviśiṣṭaiḥ sarvatantubhiḥ paṭasyātyantābheda eva / avivakṣitavyatiṣaṅgaiḥ sarvatantubhistu bhedābhedāveveti na kaścidvirodhaḥ / nanvevaṃ tarhi vyatiṣaktatantuvyatirekeṇa paṭābhāve paramāṇupuñjavādāpattiriti / maivam / yathā hi guṇānāṃ dravyābhede('pi) na dravyaṃ nirguṇam / yathā ca pareṣāṃ sāmānyādāvatiriktasattābhāve('pi) nāsattvam / tathā vyatiṣaktatantava eva paṭastathāpi na paṭābhāvaḥ / kintu sati vyatiṣaktāstantavaḥ paṭaśca / sa ca tebhyo na bhidyate iti / kathametaditi cet / viśeṣaśaktayaiveti brūmaḥ / *7,616* nanu vyatiṣaktasarvatantubhyo 'pi paṭasya bhedo 'ṅgīkāryaḥ / tantuvyatiṣaṅgānantaraṃ paṭasya jāyamānatvāt / kathaṃ caikaikatantunābhedaḥ ekaikatra paṭabuddhayabhāvādityata āha sarveti // sarvapratyakṣaviṣayaḥ kathameva hyapohyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.