Library·Nyāyasudhā a subcommentary on Mādhva's Anuvyākhāna, a commentary on Bādarāyaṇa's Brahmasūtra, integrated version·2·2.2·2.2.118

Nyāyasudhā a subcommentary on Mādhva's Anuvyākhāna, a commentary on Bādarāyaṇa's Brahmasūtra, integrated version 2.2.118

NMABB 2.2.118

एकस्मिन्नरे नष्टे तदाश्रितं नरत्वं तावन्नष्टम् । तथापि स नरत्वलक्षणो धर्मो ऽन्यत्र नरान्तरे दृश्यत एव यतो ऽतो ऽपि नरत्वादिकमित्युक्तेन सम्बन्धः । यद्वा विनष्टं विनाशः सह विनष्टेन वर्तत इति सविनष्टं तस्मिन्विनाशवतीति यावत् । अथवाऽश्रयेण सह विनष्टं सविनष्टं तस्मिन्निति योजना । अयमत्र प्रयोगः । नष्टानष्टवर्ति नरत्वं भेदवत् विरुद्धधर्माश्रयत्वाच्छायाऽतपवत् । नचासिद्धो हेतुः । नष्टाश्रयस्य नरत्वस्य नष्टत्वात् । अन्यस्य तु दृश्यमानत्वेन अविनष्टत्वात् । यद्वेदं नरत्वं विनष्टान्नरत्वाद्भिद्यते ऽविनष्टत्वाद्घटवत् । यदि वा तन्नरत्वमविनष्टान्नरत्वाद्भिद्यते विनष्टत्वाद्घटवदिति । *८,१२* भवेदेतद्यदि विनष्टनराश्रितमपि नरत्वं विनश्येत् । नचैतदस्ति तस्य नित्यत्वादित्यत आह कुत इति ॥ कुतो भस्मत्वमाप्तस्य नरत्वं पुनरिष्यते नष्टनराश्रितस्यापि नरत्वस्य पुनः सत्त्वं न निष्प्रमाणकं प्रत्यक्षसिद्धत्वात् । नष्टानष्टनराश्रितं नरत्वं तावदेकम् । तच्चाविनष्टे नरे पुनरुपलभ्यते । अत एवानुमानमपि बाधितविषयमित्यत आह एकत्व इति ॥ *८,१३* एकत्वे नास्ति मानं च ॥। स्यातेदद्यद्येतयोरेकत्वे मानं स्यात् । नच तदस्तीत्यर्थः । नच प्रत्यभिज्ञानं प्रमाणम् । तस्य स्वरूपतः प्रमाणत्वेन सन्दिग्धत्वात् । चशब्देनान्योन्याश्रयत्वं समुच्चिनोति । एकत्वे हि पुनः (तस्य) सत्त्वसिद्धिस्तत्सिद्धौ चैकत्वसिद्धिरिति । *८,१३फ़्।* एवं सामान्यादीनां प्रत्याश्रयं भेदे प्रत्यक्षानुमानान्युक्तवा श्रुतिमप्याह श्रुतिरपीति ॥ ॥। श्रुतिरप्याह सादरम्

ekasminnare naṣṭe tadāśritaṃ naratvaṃ tāvannaṣṭam / tathāpi sa naratvalakṣaṇo dharmo 'nyatra narāntare dṛśyata eva yato 'to 'pi naratvādikamityuktena sambandhaḥ / yadvā vinaṣṭaṃ vināśaḥ saha vinaṣṭena vartata iti savinaṣṭaṃ tasminvināśavatīti yāvat / athavā'śrayeṇa saha vinaṣṭaṃ savinaṣṭaṃ tasminniti yojanā / ayamatra prayogaḥ / naṣṭānaṣṭavarti naratvaṃ bhedavat viruddhadharmāśrayatvācchāyā'tapavat / nacāsiddho hetuḥ / naṣṭāśrayasya naratvasya naṣṭatvāt / anyasya tu dṛśyamānatvena avinaṣṭatvāt / yadvedaṃ naratvaṃ vinaṣṭānnaratvādbhidyate 'vinaṣṭatvādghaṭavat / yadi vā tannaratvamavinaṣṭānnaratvādbhidyate vinaṣṭatvādghaṭavaditi / *8,12* bhavedetadyadi vinaṣṭanarāśritamapi naratvaṃ vinaśyet / nacaitadasti tasya nityatvādityata āha kuta iti // kuto bhasmatvamāptasya naratvaṃ punariṣyate naṣṭanarāśritasyāpi naratvasya punaḥ sattvaṃ na niṣpramāṇakaṃ pratyakṣasiddhatvāt / naṣṭānaṣṭanarāśritaṃ naratvaṃ tāvadekam / taccāvinaṣṭe nare punarupalabhyate / ata evānumānamapi bādhitaviṣayamityata āha ekatva iti // *8,13* ekatve nāsti mānaṃ ca ... syātedadyadyetayorekatve mānaṃ syāt / naca tadastītyarthaḥ / naca pratyabhijñānaṃ pramāṇam / tasya svarūpataḥ pramāṇatvena sandigdhatvāt / caśabdenānyonyāśrayatvaṃ samuccinoti / ekatve hi punaḥ (tasya) sattvasiddhistatsiddhau caikatvasiddhiriti / *8,13f.* evaṃ sāmānyādīnāṃ pratyāśrayaṃ bhede pratyakṣānumānānyuktavā śrutimapyāha śrutirapīti // ... śrutirapyāha sādaram

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/NMABB/2.2.118

Cite as: Nyāyasudhā a subcommentary on Mādhva's Anuvyākhāna, a commentary on Bādarāyaṇa's Brahmasūtra, integrated version 2.2.118, in HREEM (hreem.cc/library/NMABB/2.2.118), after GRETIL.

Edition, numbering and licence

GRETIL tei/sa_jayatIrtha-nyAyasudhA.xml —

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text