विशिष्टाकारो न विशेषणं नापि सम्बन्धः । किन्नाम विशेष्यम् । नच तन्मात्रम् । द्विविधो हि विशिष्टाकारः । यावद्विशेष्यभाव्ययावद्विशेष्यभावी च । तत्राद्यो विशेष्येणात्यन्ताभिन्नः । यथेश्वरः स्वरूपेण सर्वज्ञः । एवं यत्र यत्र विशेषणसम्बन्धो यावद्विशेष्यभावी तत्र तत्र विशिष्टप्रकारो ऽपि तथाभूतो विशेष्येणात्यन्ताभिन्नो द्रष्टव्यः । तथापि विशेषस्य भेदप्रतिनिधेः सर्वपदार्थेष्वङ्गीकृतत्वेनेश्वरः सर्वज्ञ इत्यपर्यायशब्दप्रवृत्त्याद्यनुपपत्तिदोषो नास्ति । ईश्वर एव सर्वज्ञ इत्यभेदस्तावत्प्रमितः । भेदे तु न निरवकाशं प्रमाणमस्तीति । *८,९१फ़्।* द्वितीयस्तु विशेष्येण भिन्नाभिन्नः । यथा पवर्तेनाग्निमान् । यथा हि संयोगविशेषसचिवास्तन्तवः पटाकारेण परिणमन्ते । तथाऽगन्तुकविशेषणसम्बन्धाद्विशेष्यस्वरूपं विशिष्टाकारेण परिणमते । तत्र यद्यपि भेदाभेदौ वस्तुनः स्वरूपभूतौ तथाप्यस्मत्पक्षे विशेषस्य सर्वत्राङ्गीकृतत्वतो न सङ्करदोषः । तदिदमुक्तम् क्वचिदिति ॥ अत्यन्ताभेदस्थले भेदाभेदस्थले चेत्यर्थः । *८,९४* यद्वा क्वचिदित्यौपाधिकादित्रय इत्यर्थः । तस्याप्युक्तप्रकारत्वात् । एतेन भेदहीने ऽप्याकाशादावौपाधिको भेदो दृष्ट इत्य(प्य)पास्तम् । विशेषनिबन्धनानामेवाकाशाद्यंशानां घटाद्युपाधिभिः स्फुटीकरणादिति । जनिनिरूपणे दोषाभावं स्वमते दर्शयति अस्मदिति ॥ विशेषस्य परिणामस्य जनित्वेनाङ्गीकृतत्वतो न कश्चिद्दोषो ऽस्तीति योजना । मृदादीनां घटाद्याकारापत्तिरेव घटादिजनिर्न तु समवाय इत्यर्थः । *८,९५* स्यादेतत् । क्वचिद्भावो विशेष्यो विशिष्टाकारश्चाभावो दृश्यते । यथा घटो न जानाति प्रकृतिर्न कर्त्रीति । क्वचिच्चाभावो विशेष्यो विशिष्टाकाराश्च भावः प्रतीयते । अभावो ऽस्ति । अभावः प्रमेय इति । नच विधिनिषेधात्मनोर्भावाभावयोरभेदो युज्यते । तत्कथं विशेष्याभिन्नं विशिष्टमुच्यत इत्यत आह भावो हीति ॥ ॥। भावो ह्यभावश्च स एव हि
viśiṣṭākāro na viśeṣaṇaṃ nāpi sambandhaḥ / kinnāma viśeṣyam / naca tanmātram / dvividho hi viśiṣṭākāraḥ / yāvadviśeṣyabhāvyayāvadviśeṣyabhāvī ca / tatrādyo viśeṣyeṇātyantābhinnaḥ / yatheśvaraḥ svarūpeṇa sarvajñaḥ / evaṃ yatra yatra viśeṣaṇasambandho yāvadviśeṣyabhāvī tatra tatra viśiṣṭaprakāro 'pi tathābhūto viśeṣyeṇātyantābhinno draṣṭavyaḥ / tathāpi viśeṣasya bhedapratinidheḥ sarvapadārtheṣvaṅgīkṛtatveneśvaraḥ sarvajña ityaparyāyaśabdapravṛttyādyanupapattidoṣo nāsti / īśvara eva sarvajña ityabhedastāvatpramitaḥ / bhede tu na niravakāśaṃ pramāṇamastīti / *8,91f.* dvitīyastu viśeṣyeṇa bhinnābhinnaḥ / yathā pavartenāgnimān / yathā hi saṃyogaviśeṣasacivāstantavaḥ paṭākāreṇa pariṇamante / tathā'gantukaviśeṣaṇasambandhādviśeṣyasvarūpaṃ viśiṣṭākāreṇa pariṇamate / tatra yadyapi bhedābhedau vastunaḥ svarūpabhūtau tathāpyasmatpakṣe viśeṣasya sarvatrāṅgīkṛtatvato na saṅkaradoṣaḥ / tadidamuktam kvaciditi // atyantābhedasthale bhedābhedasthale cetyarthaḥ / *8,94* yadvā kvacidityaupādhikāditraya ityarthaḥ / tasyāpyuktaprakāratvāt / etena bhedahīne 'pyākāśādāvaupādhiko bhedo dṛṣṭa itya(pya)pāstam / viśeṣanibandhanānāmevākāśādyaṃśānāṃ ghaṭādyupādhibhiḥ sphuṭīkaraṇāditi / janinirūpaṇe doṣābhāvaṃ svamate darśayati asmaditi // viśeṣasya pariṇāmasya janitvenāṅgīkṛtatvato na kaściddoṣo 'stīti yojanā / mṛdādīnāṃ ghaṭādyākārāpattireva ghaṭādijanirna tu samavāya ityarthaḥ / *8,95* syādetat / kvacidbhāvo viśeṣyo viśiṣṭākāraścābhāvo dṛśyate / yathā ghaṭo na jānāti prakṛtirna kartrīti / kvaciccābhāvo viśeṣyo viśiṣṭākārāśca bhāvaḥ pratīyate / abhāvo 'sti / abhāvaḥ prameya iti / naca vidhiniṣedhātmanorbhāvābhāvayorabhedo yujyate / tatkathaṃ viśeṣyābhinnaṃ viśiṣṭamucyata ityata āha bhāvo hīti // ... bhāvo hyabhāvaśca sa eva hi
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.