तथेष्टत्वं दुःखी भवत्वितीष्टत्वम् । दुःखित्वोपाधिः दुःखित्वप्रयोजकम् । अपिपदेनाधर्मादिमत्त्वं समुच्चिनोति । अनादरो विना बाधकेन प्रतीतार्थपरित्यागः । मा भूत्तावत् श्रुत्यवष्टम्भेन व्याप्तिभङ्गः, सोपाधिकतया तु भविष्यति । सोपाधिकसम्बन्धस्य व्यभिचारनियमादिति । यः सुखी स दुःखी भवत्वितीश्वरेच्छाविषय एवेति नियमान्नायमुपाधिरित्यत आह न चेति ॥ न चात्मदुःखितेच्छा स्यादत एतन्निवार्यते ईश्वरस्य हि"आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्ऽ; इत्यादिश्रुतेः सुखित्वे ऽपि नोपाधिमत्त्वम् । कस्याप्यात्मदुःखितेच्छाभावादत एतदुपाधेर्व्याप्याभिमतव्यापकत्वं निवायर्ते । यद्यप्ययं नियमो न दर्शनमात्रेण सिद्धयति । अतिप्रसङ्गात् । नियामकं तु नास्तीति वक्तुं शक्यते । तथापि श्रुत्यर्थपरित्यागं वारयितुं प्रसङ्गापादनायेदमुदितमिति द्रष्टव्यम् । भवेदेतद्यद्यानन्दश्रुतिः सुखवादिनी स्यान्न चैतदस्ति । तस्या दुःखाभावपरत्वादिति चेत् । किं बाधकादियं श्रुतिः स्वार्थात्प्रच्याव्यते उतैवमेव । न तावद्द्वितीयः । दुःखाभावश्रुतेरप्यन्यथयितुं शक्यत्वेन तर्कस्येष्यापत्तितापत्तेः । आद्ये न तावत्प्रत्यक्षमागमो वा बाधको ऽस्ति । ततः सुखित्वे दुःखित्वप्रसङ्गो वा निर्दुःखत्वानुमानं वा बाधकमिति वाच्यम् । तदुभयमपि व्यप्तिबलप्रवृत्तं वा स्यात्सहदर्शनमात्रबलप्रवृत्तं वा । नाद्यः । इतरेतराश्रयत्वप्रसङ्गात् । सिद्धे हि श्रुतेः स्वार्थप्रच्यावने तर्कानुमानयोर्व्याप्तिसिद्धिस्तत्सिद्धौ च श्रुतेः स्वार्थात्प्रच्यावनसिद्धिरिति । *८,१३८* नन्वेतद्भवतामपि समानम् । श्रुतेः स्वार्थपरत्वे तर्कानुमानयोर्व्याप्तिभङ्गः, सति च तस्मिन् श्रुतेः स्वार्थपरत्वमिति । मैवम् । यतः प्रतीतार्थपरित्याग एव बाधकमपेक्षते । न स्वार्थपरत्वं, बाधकाभावम् । तस्य प्रतीत्यैव सिद्धत्वात् । द्वितीये त्वतिप्रसङ्गः स्यादित्याह सहेति ॥ सहदर्शनमात्रेण श्रुतीनामपलापकः
tatheṣṭatvaṃ duḥkhī bhavatvitīṣṭatvam / duḥkhitvopādhiḥ duḥkhitvaprayojakam / apipadenādharmādimattvaṃ samuccinoti / anādaro vinā bādhakena pratītārthaparityāgaḥ / mā bhūttāvat śrutyavaṣṭambhena vyāptibhaṅgaḥ, sopādhikatayā tu bhaviṣyati / sopādhikasambandhasya vyabhicāraniyamāditi / yaḥ sukhī sa duḥkhī bhavatvitīśvarecchāviṣaya eveti niyamānnāyamupādhirityata āha na ceti // na cātmaduḥkhitecchā syādata etannivāryate īśvarasya hi"ānandaṃ brahmaṇo vidvān'; ityādiśruteḥ sukhitve 'pi nopādhimattvam / kasyāpyātmaduḥkhitecchābhāvādata etadupādhervyāpyābhimatavyāpakatvaṃ nivāyarte / yadyapyayaṃ niyamo na darśanamātreṇa siddhayati / atiprasaṅgāt / niyāmakaṃ tu nāstīti vaktuṃ śakyate / tathāpi śrutyarthaparityāgaṃ vārayituṃ prasaṅgāpādanāyedamuditamiti draṣṭavyam / bhavedetadyadyānandaśrutiḥ sukhavādinī syānna caitadasti / tasyā duḥkhābhāvaparatvāditi cet / kiṃ bādhakādiyaṃ śrutiḥ svārthātpracyāvyate utaivameva / na tāvaddvitīyaḥ / duḥkhābhāvaśruterapyanyathayituṃ śakyatvena tarkasyeṣyāpattitāpatteḥ / ādye na tāvatpratyakṣamāgamo vā bādhako 'sti / tataḥ sukhitve duḥkhitvaprasaṅgo vā nirduḥkhatvānumānaṃ vā bādhakamiti vācyam / tadubhayamapi vyaptibalapravṛttaṃ vā syātsahadarśanamātrabalapravṛttaṃ vā / nādyaḥ / itaretarāśrayatvaprasaṅgāt / siddhe hi śruteḥ svārthapracyāvane tarkānumānayorvyāptisiddhistatsiddhau ca śruteḥ svārthātpracyāvanasiddhiriti / *8,138* nanvetadbhavatāmapi samānam / śruteḥ svārthaparatve tarkānumānayorvyāptibhaṅgaḥ, sati ca tasmin śruteḥ svārthaparatvamiti / maivam / yataḥ pratītārthaparityāga eva bādhakamapekṣate / na svārthaparatvaṃ, bādhakābhāvam / tasya pratītyaiva siddhatvāt / dvitīye tvatiprasaṅgaḥ syādityāha saheti // sahadarśanamātreṇa śrutīnāmapalāpakaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.