इदं नीलम(स्य नील) स्यैव कारणम्, न तु पीतस्य, इत्येवं नीलस्य नीलकार्यत्वं, नित्यविनाशित्वे निरन्वयविनाशोत्पादपक्षे, केन मानेन न केनापि । पश्चाद्भावमात्रस्य नी(लस्येव पीतस्यापि)लापेक्षयेव पीतापेक्षयापि सत्त्वादिति भावः । सादेश्यं सारूप्यं वा नियामकमिति चेन्न । विरलपरमाणुभ्यो मिलितानां मिलितेभ्यश्च विरलानामुत्पत्त्यङ्गीकारात् । कारणनियममप्यपाकरोति इदं नेति ॥ इदं न जायते ऽमुष्मादित्यत्रापि न कारणम् इदं नीलममुष्मात्पीतान्न जायते किन्तु नीलादेवेत्यत्र नीलस्य कारणत्वावधारणे ऽपि, कारणं प्रमाणं, नास्ति । नीलस्येव पीतस्यपि नीलापेक्षया पूर्वभावितायाः सत्त्वादिति भावः । *८,१९९फ़्।* ननु यथा भवतां समवायपरिणामयोरभावे ऽपि कुविन्दपटयोः कार्यकारणभावावधारणं तथा ममापि भविष्यतीत्यत आह इदमस्येति ॥ नित्यविनाशित्वे आत्मन इति शेषः । युज्यते ऽस्माकं निमित्तकारणकार्ययोस्तद्भावावधारणमन्यत्रानुपक्षीणान्वयव्यतिरेकाभ्याम् । नतु परस्य । अस्माभिरन्वयव्यतिरेकानुसन्धातुरात्मनः स्थायित्वाभ्युपगमात् । परेण(च) क्षणिकतास्वीकारात् । नहि तथाविधो ऽन्वयव्यतिरेकयोरन्यत्रानुपक्षयस्य चावधृतेरीष्य इति भावः । योजना तु पूर्ववदेव । *८,२००* एवं समुदायं निराकृत्य सर्वस्य क्षणिकतामधुना प्रमाणाभावेन तद्विरोधेन चापाकर्तुमुत्तरो ग्रन्थः । तथाहि । न केवलं समुदायो नोपपद्यते । किन्नाम सर्वस्य क्षणिकता च । तत्र प्रमाणाभावात् । ननु प्रत्यक्षं क्षणिकतामर्थानामवगमयति । तद्धि वर्तमानमात्रगोचरमर्थस्य वतर्मानक्षणमात्रसम्बन्धिनीं सत्तामवगाहते । न पूर्वोत्तरक्षणसम्बन्धनीमपि । तत्कथं क्षणिकत्वमर्थानामप्रामाणिकमिति । उच्यते । किमिदं क्षणिकत्वं नाम । किं क्षणसम्बन्धिसत्त्वम् । किंवा क्षणमात्र एवोत्पत्तिनाशवत्त्वम् । यद्वा क्षणान्तरासम्बन्धित्वे सत्येकक्षणसम्बन्धित्वम् । आद्यस्त्विष्य एव । स्थायिनो ऽप्यर्थस्यैकक्षणसत्तास्वीकारात् । द्वितीयतृतीयौ दूषयति विनाशेति ॥ विनाशोत्पत्तयश्चैव न दृश्यन्ते सदातनाः
idaṃ nīlama(sya nīla) syaiva kāraṇam, na tu pītasya, ityevaṃ nīlasya nīlakāryatvaṃ, nityavināśitve niranvayavināśotpādapakṣe, kena mānena na kenāpi / paścādbhāvamātrasya nī(lasyeva pītasyāpi)lāpekṣayeva pītāpekṣayāpi sattvāditi bhāvaḥ / sādeśyaṃ sārūpyaṃ vā niyāmakamiti cenna / viralaparamāṇubhyo militānāṃ militebhyaśca viralānāmutpattyaṅgīkārāt / kāraṇaniyamamapyapākaroti idaṃ neti // idaṃ na jāyate 'muṣmādityatrāpi na kāraṇam idaṃ nīlamamuṣmātpītānna jāyate kintu nīlādevetyatra nīlasya kāraṇatvāvadhāraṇe 'pi, kāraṇaṃ pramāṇaṃ, nāsti / nīlasyeva pītasyapi nīlāpekṣayā pūrvabhāvitāyāḥ sattvāditi bhāvaḥ / *8,199f.* nanu yathā bhavatāṃ samavāyapariṇāmayorabhāve 'pi kuvindapaṭayoḥ kāryakāraṇabhāvāvadhāraṇaṃ tathā mamāpi bhaviṣyatītyata āha idamasyeti // nityavināśitve ātmana iti śeṣaḥ / yujyate 'smākaṃ nimittakāraṇakāryayostadbhāvāvadhāraṇamanyatrānupakṣīṇānvayavyatirekābhyām / natu parasya / asmābhiranvayavyatirekānusandhāturātmanaḥ sthāyitvābhyupagamāt / pareṇa(ca) kṣaṇikatāsvīkārāt / nahi tathāvidho 'nvayavyatirekayoranyatrānupakṣayasya cāvadhṛterīṣya iti bhāvaḥ / yojanā tu pūrvavadeva / *8,200* evaṃ samudāyaṃ nirākṛtya sarvasya kṣaṇikatāmadhunā pramāṇābhāvena tadvirodhena cāpākartumuttaro granthaḥ / tathāhi / na kevalaṃ samudāyo nopapadyate / kinnāma sarvasya kṣaṇikatā ca / tatra pramāṇābhāvāt / nanu pratyakṣaṃ kṣaṇikatāmarthānāmavagamayati / taddhi vartamānamātragocaramarthasya vatarmānakṣaṇamātrasambandhinīṃ sattāmavagāhate / na pūrvottarakṣaṇasambandhanīmapi / tatkathaṃ kṣaṇikatvamarthānāmaprāmāṇikamiti / ucyate / kimidaṃ kṣaṇikatvaṃ nāma / kiṃ kṣaṇasambandhisattvam / kiṃvā kṣaṇamātra evotpattināśavattvam / yadvā kṣaṇāntarāsambandhitve satyekakṣaṇasambandhitvam / ādyastviṣya eva / sthāyino 'pyarthasyaikakṣaṇasattāsvīkārāt / dvitīyatṛtīyau dūṣayati vināśeti // vināśotpattayaścaiva na dṛśyante sadātanāḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.