अनादितो ऽनुवृत्तस्येत्यर्थः । विश्वस्य तत्प्रत्ययस्य, निवृत्तिः बाधः । निवर्तेत बाध्येत । यदि प्रत्ययत्वात्प्रपञ्चप्रत्ययस्य बाधो ऽनुमीयते, तदावश्यं बाधप्रत्ययस्यापि बाधेन भाव्यम् । अन्यथा प्रत्ययत्वहेतोस्तत्र व्यभिचारापत्तेः । बाधकप्रत्ययस्य बाध्यत्वे प्रपञ्चप्रत्ययस्य याथार्थ्यसिद्धिः । तिष्ठतु तावत्परमार्थचिन्ता, व्यावहारिके तु तथा दृष्टमेव । न केवलमिदमापादनं किन्तु सम्भावितं चैतत् । यत्प्रपञ्चप्रत्ययस्य याथार्थ्यं तन्नास्तिताप्रत्ययस्य बाध्यत्वात् । अनादितो ऽनुवृत्तस्यानेकसजातीयविजातीयसंवाद(व)तो याथार्थ्यसम्भवात् । कादाचित्कस्य संवादविधुर(रुद्ध)त्वेन भ्रमत्वसम्भवादिति । *८,२८५* ननु च प्रपञ्चनिवृत्तिर्नाम शून्यमेव । तच्च परमार्थरूपं न कल्पितमदृष्टत्वात् । तत्कथं तत्प्रत्ययस्य बाध्यता स्यात् । किन्तु प्रपञ्चस्य दृष्टत्वेन कल्पितत्वसम्भवात्तत्प्रत्यय एव बाध्यः । हेतुश्च प्रपञ्चप्रत्ययत्वेन विवेक्तव्य इत्यत आह दृष्टस्येति ॥ दृष्टस्य भ्रान्तिता चेत् स्याददृष्टे न भ्रमः कुतः भ्रान्तिताभ्रमशब्दाभ्यां कल्पितत्वमुच्यते । इदमुक्तं भवति । विपरतीमेतदुक्तं यत्सर्वप्रमाणदृष्टस्य प्रपञ्चस्य कल्पितत्वमादाय तत्सत्ताप्रत्ययस्य बाध्यत्वस्वीकरणम् । केनापि प्रमाणेनादृष्टस्य शून्यस्याकल्पितत्वं गृहीत्वा तत्सत्त्वप्रत्ययस्याबाध्यत्वोपादानम् । प्रामाणिकमकल्पितम् अप्रामाणिकं चाङ्गीक्रियमाणं कल्पितमिति सर्वसम्मतत्वादिति । *८,२८६* एतदेव दृष्टान्तेन दर्शयति गवामिति ॥ गवामशृङ्गिभावेन नहि स्याच्छशशृङ्गिता
anādito 'nuvṛttasyetyarthaḥ / viśvasya tatpratyayasya, nivṛttiḥ bādhaḥ / nivarteta bādhyeta / yadi pratyayatvātprapañcapratyayasya bādho 'numīyate, tadāvaśyaṃ bādhapratyayasyāpi bādhena bhāvyam / anyathā pratyayatvahetostatra vyabhicārāpatteḥ / bādhakapratyayasya bādhyatve prapañcapratyayasya yāthārthyasiddhiḥ / tiṣṭhatu tāvatparamārthacintā, vyāvahārike tu tathā dṛṣṭameva / na kevalamidamāpādanaṃ kintu sambhāvitaṃ caitat / yatprapañcapratyayasya yāthārthyaṃ tannāstitāpratyayasya bādhyatvāt / anādito 'nuvṛttasyānekasajātīyavijātīyasaṃvāda(va)to yāthārthyasambhavāt / kādācitkasya saṃvādavidhura(ruddha)tvena bhramatvasambhavāditi / *8,285* nanu ca prapañcanivṛttirnāma śūnyameva / tacca paramārtharūpaṃ na kalpitamadṛṣṭatvāt / tatkathaṃ tatpratyayasya bādhyatā syāt / kintu prapañcasya dṛṣṭatvena kalpitatvasambhavāttatpratyaya eva bādhyaḥ / hetuśca prapañcapratyayatvena vivektavya ityata āha dṛṣṭasyeti // dṛṣṭasya bhrāntitā cet syādadṛṣṭe na bhramaḥ kutaḥ bhrāntitābhramaśabdābhyāṃ kalpitatvamucyate / idamuktaṃ bhavati / viparatīmetaduktaṃ yatsarvapramāṇadṛṣṭasya prapañcasya kalpitatvamādāya tatsattāpratyayasya bādhyatvasvīkaraṇam / kenāpi pramāṇenādṛṣṭasya śūnyasyākalpitatvaṃ gṛhītvā tatsattvapratyayasyābādhyatvopādānam / prāmāṇikamakalpitam aprāmāṇikaṃ cāṅgīkriyamāṇaṃ kalpitamiti sarvasammatatvāditi / *8,286* etadeva dṛṣṭāntena darśayati gavāmiti // gavāmaśṛṅgibhāvena nahi syācchaśaśṛṅgitā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.