अस्य प्रपञ्चस्य । अनुभूतितः सिद्धमतो बाधितविषयं चानुमानमिति शेषः । न केवलं दृश्यत्वानुमानस्यानेन दोषेणाभासत्त्वं, किन्तु यदन्यदपि प्रपञ्चमिथ्यात्वे ऽनुमानं जडत्वं वा परिच्छिन्नत्वं वा परैरुच्यते तस्यापीत्याह अनुभूतीति ॥ अनुभूतिविरोधेन मिथ्यात्वे मा न काचन उपलक्षणमेतत् । पूर्वोक्तव्यभिचारासिद्धिभ्यां चेत्यपि द्रष्टव्यम् । तथाहि । जडत्वादिकं सत्यं मिथ्या वा । आद्ये जडत्वादिमन्न वा । प्रथमे व्यभिचारः । द्वितीये ऽपसिद्धान्तः । मिथ्या चेत्साध्यसिद्धिर्नेति । *८,२९५* भवेदसत्त्वमनुमानानां यद्यनुभवविरोधो भवेत् । न चासावस्ति, मिथ्यात्वापरपर्यायं बाध्यत्वं ह्यनुमानसाध्यम् । नच तदभावः प्रत्यक्षेण वेद्यः । तस्य वर्तमानमात्रविषयत्वेन कथञ्चिद्वर्तमानकालीनाबाधाभावविषयत्वे ऽपि कालान्तर(गत)भाविबाधाभावविषयत्वायोगादित्यत आह अतीतेति ॥ *८,२९६* अतीतानागतौ कालावपि नः साक्षिगोचरौ अत्रातीतग्रहणं प्रासङ्गिकम् । न केवलं वर्तमान इत्यपेरर्थः । नः सर्वेषाम् । अन्यथा तद्विशिष्टव्यवहारानुपप(त्ते)त्तिरिति भावः । *८,२९७* किमतो यद्येवमवर्तमानो ऽपि कालः साक्षिगोचर इत्यत आह तदिति ॥ तत्सम्बन्धितया सत्त्वमपि ॥। कालान्तरसम्बन्धितया सत्त्वमबाध्यत्वम् । न केवलं वर्तमानकालीनबाधाभावो ऽनुभववेद्यः । किन्तु सर्वकालगतो ऽपीत्यर्थः । तत्कथमित्यत उक्तम् दृष्टस्येति ॥ ॥। दृष्टस्य साक्षिगम्
asya prapañcasya / anubhūtitaḥ siddhamato bādhitaviṣayaṃ cānumānamiti śeṣaḥ / na kevalaṃ dṛśyatvānumānasyānena doṣeṇābhāsattvaṃ, kintu yadanyadapi prapañcamithyātve 'numānaṃ jaḍatvaṃ vā paricchinnatvaṃ vā parairucyate tasyāpītyāha anubhūtīti // anubhūtivirodhena mithyātve mā na kācana upalakṣaṇametat / pūrvoktavyabhicārāsiddhibhyāṃ cetyapi draṣṭavyam / tathāhi / jaḍatvādikaṃ satyaṃ mithyā vā / ādye jaḍatvādimanna vā / prathame vyabhicāraḥ / dvitīye 'pasiddhāntaḥ / mithyā cetsādhyasiddhirneti / *8,295* bhavedasattvamanumānānāṃ yadyanubhavavirodho bhavet / na cāsāvasti, mithyātvāparaparyāyaṃ bādhyatvaṃ hyanumānasādhyam / naca tadabhāvaḥ pratyakṣeṇa vedyaḥ / tasya vartamānamātraviṣayatvena kathañcidvartamānakālīnābādhābhāvaviṣayatve 'pi kālāntara(gata)bhāvibādhābhāvaviṣayatvāyogādityata āha atīteti // *8,296* atītānāgatau kālāvapi naḥ sākṣigocarau atrātītagrahaṇaṃ prāsaṅgikam / na kevalaṃ vartamāna ityaperarthaḥ / naḥ sarveṣām / anyathā tadviśiṣṭavyavahārānupapa(tte)ttiriti bhāvaḥ / *8,297* kimato yadyevamavartamāno 'pi kālaḥ sākṣigocara ityata āha taditi // tatsambandhitayā sattvamapi ... kālāntarasambandhitayā sattvamabādhyatvam / na kevalaṃ vartamānakālīnabādhābhāvo 'nubhavavedyaḥ / kintu sarvakālagato 'pītyarthaḥ / tatkathamityata uktam dṛṣṭasyeti // ... dṛṣṭasya sākṣigam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.