दृश्यत्वं मिथ्या न चेदथ च दृश्यम् । तदा (दृश्यत्वस्य) दृश्यत्व एव व्यभिचारो भवेत् । द्वितीये त्वज्ञानासिद्धता हेतोरिति भावः । *८,२९२* स्यादेतत् । मिथ्यैव दृश्यत्वमिति ब्रूमः । नचैवं साध्यासाधकत्वम् । वर्णदैर्घ्यादीनां मिथ्याभूतानामपि साधकत्वस्योभयसिद्धत्वात् । चाक्षुषत्वादीनां त्वारोपाभावात् । आरोपे ऽप्यसांव्यावहारिकत्वादसाधकत्वं, न तु मिथ्यात्वादित्यत आह साधकत्वमिति ॥ साधकत्वमसत्यस्य साध्यं विप्रतिपत्तितः यत्रोदाहरणे मिथ्यात्वं सम्प्रतिपन्नं तत्र साधकत्वे, यत्र च साधकत्वं संमतं तत्र मिथ्यात्वे विप्रतिपत्तितो ऽसत्यस्य साधकत्वं साध्यमेव, न पुनरस्माकं सिद्धमिति । *८,२९३* विप्रतिपत्तौ साधकत्वं मिथ्यात्वं वा साधयिष्यामीति चेत् । किं सत्येन प्रमाणेनोत मिथ्याभूतेन । आद्ये तूक्तमेवोत्तरम् । द्वितीये दोषमाह तस्य चेति ॥ तस्य च ॥। नहि क्वाप्यस्माकं मिथ्याभूतस्य साधकत्वं सम्मतम् । अतस्तस्यापि साधकत्वं साध्यमेव । तस्यापि साधकत्वं साधयिष्यामीत्यत आह इतीति ॥ ॥। इत्यनवस्था स्यात् ॥। पूर्वोक्तप्रकारेणेत्यर्थः । नहि सर्वमसत्यं साधकमित्येकं प्रमाणमस्ति । नापि सद्वादी कदापि सत्त्वासत्त्वोदासीनेन प्रमाणेन साध्यसिद्धिमङ्गीकुर्यात् । येनानवस्थाशान्तिर्भवेदिति । *८,२९४* एवमसिद्धिव्यभिचाराभ्यामनुमानं निराकृत्य प्रमाणबाधं चाह सत्त्वं चेति ॥ ॥। सत्त्वं चास्यानुभूतितः
dṛśyatvaṃ mithyā na cedatha ca dṛśyam / tadā (dṛśyatvasya) dṛśyatva eva vyabhicāro bhavet / dvitīye tvajñānāsiddhatā hetoriti bhāvaḥ / *8,292* syādetat / mithyaiva dṛśyatvamiti brūmaḥ / nacaivaṃ sādhyāsādhakatvam / varṇadairghyādīnāṃ mithyābhūtānāmapi sādhakatvasyobhayasiddhatvāt / cākṣuṣatvādīnāṃ tvāropābhāvāt / ārope 'pyasāṃvyāvahārikatvādasādhakatvaṃ, na tu mithyātvādityata āha sādhakatvamiti // sādhakatvamasatyasya sādhyaṃ vipratipattitaḥ yatrodāharaṇe mithyātvaṃ sampratipannaṃ tatra sādhakatve, yatra ca sādhakatvaṃ saṃmataṃ tatra mithyātve vipratipattito 'satyasya sādhakatvaṃ sādhyameva, na punarasmākaṃ siddhamiti / *8,293* vipratipattau sādhakatvaṃ mithyātvaṃ vā sādhayiṣyāmīti cet / kiṃ satyena pramāṇenota mithyābhūtena / ādye tūktamevottaram / dvitīye doṣamāha tasya ceti // tasya ca ... nahi kvāpyasmākaṃ mithyābhūtasya sādhakatvaṃ sammatam / atastasyāpi sādhakatvaṃ sādhyameva / tasyāpi sādhakatvaṃ sādhayiṣyāmītyata āha itīti // ... ityanavasthā syāt ... pūrvoktaprakāreṇetyarthaḥ / nahi sarvamasatyaṃ sādhakamityekaṃ pramāṇamasti / nāpi sadvādī kadāpi sattvāsattvodāsīnena pramāṇena sādhyasiddhimaṅgīkuryāt / yenānavasthāśāntirbhavediti / *8,294* evamasiddhivyabhicārābhyāmanumānaṃ nirākṛtya pramāṇabādhaṃ cāha sattvaṃ ceti // ... sattvaṃ cāsyānubhūtitaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.