वक्तुं शक्यत इति शेषः । कुतो नेत्यत आह स न हीति ॥ यावल्लक्ष्यभाविलक्षणापगमलक्षणो ऽन्यथाभावो भूसागरादिषु पक्षैकदेशभूतेषु न हीदानीं प्रमितस्ततो हेतोः सन्दिग्धासिद्धत्वं स्यादित्यर्थः । प्रमितत्वे तु तस्यानित्यत्वे ऽपि संशयो नास्तीत्यनुमानं व्यर्थमापद्यते । *८,३८८* तर्हि द्वितीयो ऽस्त्विति शङ्कते यः कश्चिदिति ॥ यः कश्चिदन्यथाभावो यदि ॥। पूर्ववदेव सम्बन्धः । अविवक्षितविशेष इत्यर्थः । एवं तर्हि मुक्तात्मनो ऽप्यनित्यत्वापादनं सुस्थितमिति भावेनाह मुक्तिश्चेति ॥ ॥। मुक्तिश्च तादृशी तादृशी अन्यथाभावस्वरूपा । एवमप्यात्मनो नित्यत्वे भूभूधरादीनामपि नित्यत्वं स्यात् । अन्यथा हेतोरनैकान्त्यात् । तदिदमुक्तं सूत्रकृता । "उभयनित्यत्वात्ऽ; इति । अवयवोपचयापचयलक्षणो ऽन्यथाभावो ऽनित्यत्वे हेतुरिति चेत् (न) । स्फटिकादौ पक्षैकदेशे सन्दिग्धत्वात् । रूपादिमत्त्वं सविशेषणमुपादीयते चेत्को दोष इति चेन्न । परस्य वैयर्थ्यप्रसङ्गात् । नहि परो रूपादिमत्किञ्चिन्नित्यमभ्युपैति । आत्मनस्तु प्रभया रूपादिमत्त्वमापादितमेव । यद्वा आत्मनो रूपादिमत्त्वं स्वसिद्धान्त एव । रूपादिमतो ऽनित्यत्वमिति व्याप्त्यङ्गीकारे पूर्वोक्तानित्यत्वप्रसङ्गो व्याख्यातव्यः । *८,३९१* क्षपणकोक्तमर्थान्तरं दूषयितुमनुवदति देहेति ॥ देहमाने विकारः स्यादिति स्थास्नूननात्मनः
vaktuṃ śakyata iti śeṣaḥ / kuto netyata āha sa na hīti // yāvallakṣyabhāvilakṣaṇāpagamalakṣaṇo 'nyathābhāvo bhūsāgarādiṣu pakṣaikadeśabhūteṣu na hīdānīṃ pramitastato hetoḥ sandigdhāsiddhatvaṃ syādityarthaḥ / pramitatve tu tasyānityatve 'pi saṃśayo nāstītyanumānaṃ vyarthamāpadyate / *8,388* tarhi dvitīyo 'stviti śaṅkate yaḥ kaściditi // yaḥ kaścidanyathābhāvo yadi ... pūrvavadeva sambandhaḥ / avivakṣitaviśeṣa ityarthaḥ / evaṃ tarhi muktātmano 'pyanityatvāpādanaṃ susthitamiti bhāvenāha muktiśceti // ... muktiśca tādṛśī tādṛśī anyathābhāvasvarūpā / evamapyātmano nityatve bhūbhūdharādīnāmapi nityatvaṃ syāt / anyathā hetoranaikāntyāt / tadidamuktaṃ sūtrakṛtā / "ubhayanityatvāt'; iti / avayavopacayāpacayalakṣaṇo 'nyathābhāvo 'nityatve heturiti cet (na) / sphaṭikādau pakṣaikadeśe sandigdhatvāt / rūpādimattvaṃ saviśeṣaṇamupādīyate cetko doṣa iti cenna / parasya vaiyarthyaprasaṅgāt / nahi paro rūpādimatkiñcinnityamabhyupaiti / ātmanastu prabhayā rūpādimattvamāpāditameva / yadvā ātmano rūpādimattvaṃ svasiddhānta eva / rūpādimato 'nityatvamiti vyāptyaṅgīkāre pūrvoktānityatvaprasaṅgo vyākhyātavyaḥ / *8,391* kṣapaṇakoktamarthāntaraṃ dūṣayitumanuvadati deheti // dehamāne vikāraḥ syāditi sthāsnūnanātmanaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.