॥ ॐ अभ्युपगमे ऽप्यर्थाभावात् ॐ ॥ केचिदिदं सत्रमेवं व्याचक्षते । प्राक् प्रधानस्य प्रवृत्तिर्नोपपद्यत इत्युक्तम् । अथेदानीं प्रवृत्तेरभ्युपगमे ऽपि तस्याः प्रयेजनाभावादिति । तदयुक्तम् । अभ्युपगमे ऽपीत्येतावतो वैयर्थ्यात् । अर्थाभावाच्चेत्येतावतैव पूर्णत्वात् । किञ्च अर्थाभावेन किं साध्यम् । साङ्खयमतस्यासामञ्जस्यं वा प्रकृतेः प्रवृत्त्यनुपपत्तिर्वा । नाद्यः । व्यधिकरणत्वात् । कथञ्चिदेकाधिकरणतापादने ऽपि स्वमतेनानैकान्त्यात् । न द्वितीयः । अभ्युपगम(वाद)विरोधात् । न ह्यभ्युपगमवादे ऽपि यदेवाभ्युपगम्यते तदेव निराक्रियते । अनास्थां खलु तात्कालिकीमभ्युपगमेन द्योतयन्ति । यथास्तु शब्दो नित्यो ऽनित्यो वा, अनुशासनं तावत्कर्तव्यमिति । तस्मान्नायं सूत्रार्थः । *७,२०३* किन्नाम मा भूदचेतनस्य कर्तृत्वं, शरीरस्यैव चेतनावत्त्वेन कर्तृत्वोपपत्तेः । किमीश्वरादिनेत्यधिकाशङ्कया प्रत्यवतिष्ठमानस्य चार्वाकस्य मतमत्राधिकरणे निरस्यत इति भावेन तन्मतमुपन्यस्यति चार्वाकैरिति ॥ चार्वाकैरुच्यते मानमक्षजं नापरं क्वचित् चार्वी बुद्धिस्तत्सम्बन्धादाचार्यो ऽपि चार्वी । तस्येमे छात्राश्चार्वाकाः । तैरक्षजं मानमुच्यते । नन्वेतदस्माकमपि सम्मतमित्यतः सावधारणमिदमुक्तमित्याशयेनोक्तं विवृणोति नापरमिति ॥ अनुमानमागमश्च मानं नोच्यत इत्यर्थः । एतदप्यस्माकमनुमतमेव । प्रमेयविशेषे प्रत्यक्षस्यैव मानताभ्युपगमादित्यत आह क्वचिदिति ॥ एतदुक्तं भवति । प्रमाणाधीना हि प्रमेयसिद्धिः । प्रमाणं च प्रत्यक्षमेव । नातो ऽन्यदस्ति । नच प्रत्यक्षेणेश्वरं प्रतीमः । तस्मात्प्रमाणाभावान्नास्तीश्वर इति । ननु यदि प्रत्यक्षातिरिक्तं न प्रमाणं तदा धर्ममोक्षयोस्तत्साधनानां च प्रत्यक्षाविषयाणामसिद्धिः स्यादित्यत आह देह इति ॥ देह आत्मा पुमर्थश्च कामार्थाभ्यां विना नहि
// oṃ abhyupagame 'pyarthābhāvāt oṃ // kecididaṃ satramevaṃ vyācakṣate / prāk pradhānasya pravṛttirnopapadyata ityuktam / athedānīṃ pravṛtterabhyupagame 'pi tasyāḥ prayejanābhāvāditi / tadayuktam / abhyupagame 'pītyetāvato vaiyarthyāt / arthābhāvāccetyetāvataiva pūrṇatvāt / kiñca arthābhāvena kiṃ sādhyam / sāṅkhayamatasyāsāmañjasyaṃ vā prakṛteḥ pravṛttyanupapattirvā / nādyaḥ / vyadhikaraṇatvāt / kathañcidekādhikaraṇatāpādane 'pi svamatenānaikāntyāt / na dvitīyaḥ / abhyupagama(vāda)virodhāt / na hyabhyupagamavāde 'pi yadevābhyupagamyate tadeva nirākriyate / anāsthāṃ khalu tātkālikīmabhyupagamena dyotayanti / yathāstu śabdo nityo 'nityo vā, anuśāsanaṃ tāvatkartavyamiti / tasmānnāyaṃ sūtrārthaḥ / *7,203* kinnāma mā bhūdacetanasya kartṛtvaṃ, śarīrasyaiva cetanāvattvena kartṛtvopapatteḥ / kimīśvarādinetyadhikāśaṅkayā pratyavatiṣṭhamānasya cārvākasya matamatrādhikaraṇe nirasyata iti bhāvena tanmatamupanyasyati cārvākairiti // cārvākairucyate mānamakṣajaṃ nāparaṃ kvacit cārvī buddhistatsambandhādācāryo 'pi cārvī / tasyeme chātrāścārvākāḥ / tairakṣajaṃ mānamucyate / nanvetadasmākamapi sammatamityataḥ sāvadhāraṇamidamuktamityāśayenoktaṃ vivṛṇoti nāparamiti // anumānamāgamaśca mānaṃ nocyata ityarthaḥ / etadapyasmākamanumatameva / prameyaviśeṣe pratyakṣasyaiva mānatābhyupagamādityata āha kvaciditi // etaduktaṃ bhavati / pramāṇādhīnā hi prameyasiddhiḥ / pramāṇaṃ ca pratyakṣameva / nāto 'nyadasti / naca pratyakṣeṇeśvaraṃ pratīmaḥ / tasmātpramāṇābhāvānnāstīśvara iti / nanu yadi pratyakṣātiriktaṃ na pramāṇaṃ tadā dharmamokṣayostatsādhanānāṃ ca pratyakṣāviṣayāṇāmasiddhiḥ syādityata āha deha iti // deha ātmā pumarthaśca kāmārthābhyāṃ vinā nahi
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.