यदि प्रत्यक्षज्ञानप्रामाण्यस्य ज्ञानग्राहकं वा बाधकाभावादिकं वा साधकमुच्यते । तर्हि तदेव वेदप्रामाण्यविषये कथं साधकं न भवेत् । नहि वेदवाक्याज्ज्ञानं नोत्पद्यते । नच न प्रतीयते । अत्र वेदग्रहणमुपलक्षणम् । अत एवान्येति सामान्येन वक्ष्यति । *७,२२०* ननु ज्ञानग्राहकस्य प्रामाण्यग्राहकत्वमित्युत्सर्गः । अपवादे(न त्व)सत्यप्रामाण्यमपि गृह्यते । तत्कथं वेदादिप्रामाण्यसिद्धिः । परतस्त्वे ऽपि बाधकाभावः कुत इति चेत् । सममेतत्प्रत्यक्षे ऽपि । अनुपलम्भादपवादाद्यभावः प्रत्यक्षसिद्ध इति चेत् । तुल्यमेतद्वेदादावित्याह न चेति ॥ नचान्यामानता क्वापि प्रमाणेनावसीयते अपसिद्धान्तश्च अधिकः । द्वितीयं दूषयति नचेति ॥ अन्ययोः परपुरुषादिवर्तिनोरनुमानागमयोरमानता । पूर्ववदाश्रयाद्यसिद्धेः । तत्साधकाङ्गीकारे च व्याघातादिति भावः । *७,२२२फ़्।* नन्वर्थसन्निकृष्टकरणजन्यत्वात्प्रत्यक्षं प्रमाणम् । अनुमानागमयोरतीतादिकमपि विषयीकुर्वतोस्तदभावात्कथं प्रामाण्यमिति । किं याथार्थ्यमेव प्रामाण्यं तन्नियामकश्च सन्निकर्षः अन्यथातिप्रसङ्गादित्यभिप्रायः उत विषयसन्निकृष्टकरणजन्यत्वं प्रामाण्यमिति । आद्ये ऽपि किं यथाकथञ्चित्सन्निकर्षो नियामकः उत संयोग एव । आद्यं दूषयति नचेति ॥ एवं तर्ह्यन्ययोरनुमानागमयोरमानता नास्ति । अविनाभावादिसन्निकर्षस्य तत्रापि सत्त्वादिति भावः । द्वितीये दोषमाह क्वापीति ॥ क्वापि प्रमाणे चाक्षुषे श्रावणे च । नावसीयते नाभ्युपगम्यते ऽर्थसंयुक्तकरणजन्यता । परेण गोलका(द्य)तिरिक्तस्य चक्षुरादेरनभ्युपगमात् । तदात्मकस्य चार्थसंयोगाभावात् । ततः प्रत्यक्षस्यापि कस्यचित्प्रामाण्यं न स्यादिति । द्वितीयं दूषयति नचेति ॥ याथार्थ्यादन्या अर्थसन्निकृष्टकरणजन्यतालक्षणा मानता न वक्तव्या । कुत इत्यत आह क्वापीति ॥ पूर्ववच्चाक्षुषादावव्याप्तेरिति भावः । उपलक्षणं चैतत् । विपर्ययादावतिव्याप्तिश्चेत्यपि द्रष्टव्यम् । याथार्थ्ये सतीदं लक्षणमिति चेत् । तर्हि तदेवास्तु किं विशेष्येण । अनुमानादिव्यावृत्त्यर्थमिति चेन्न । तदप्रामाण्यस्याद्याप्यसिद्धेरित्याह नचेति ॥ ननु वेदाद्यर्थस्यानुपम्भबाधितत्वात्कथं तत्प्रामाण्यमिति चेन्न । वेदादिनैवोपलब्धेः । तदन्येन नोपलभ्यत इति चेत् । तत्किं प्रमाणान्तरसंवादित्वं प्रामाण्यम् । अद्धेति चेत्तत्राह नचेति ॥ प्रमाणान्तरसंवादलक्षणा मानता नेत्यर्थः । कुतो नेत्यत आह क्वापीति ॥ अनवस्थाप्रसङ्गात् क्वापि प्रमाणे नावसीयते । यतः यद्वा क्वापि स्वसुखादिज्ञाने प्रमा(ण)णे संवाद एव नावसीयते इति योज्यमित्यलम् । *७,२२५* सूत्रार्थमुपसंहरति स्वमतेनेति । स्वमतेनार्थरहित उपेक्ष्यः पक्ष ईदृशः
yadi pratyakṣajñānaprāmāṇyasya jñānagrāhakaṃ vā bādhakābhāvādikaṃ vā sādhakamucyate / tarhi tadeva vedaprāmāṇyaviṣaye kathaṃ sādhakaṃ na bhavet / nahi vedavākyājjñānaṃ notpadyate / naca na pratīyate / atra vedagrahaṇamupalakṣaṇam / ata evānyeti sāmānyena vakṣyati / *7,220* nanu jñānagrāhakasya prāmāṇyagrāhakatvamityutsargaḥ / apavāde(na tva)satyaprāmāṇyamapi gṛhyate / tatkathaṃ vedādiprāmāṇyasiddhiḥ / paratastve 'pi bādhakābhāvaḥ kuta iti cet / samametatpratyakṣe 'pi / anupalambhādapavādādyabhāvaḥ pratyakṣasiddha iti cet / tulyametadvedādāvityāha na ceti // nacānyāmānatā kvāpi pramāṇenāvasīyate apasiddhāntaśca adhikaḥ / dvitīyaṃ dūṣayati naceti // anyayoḥ parapuruṣādivartinoranumānāgamayoramānatā / pūrvavadāśrayādyasiddheḥ / tatsādhakāṅgīkāre ca vyāghātāditi bhāvaḥ / *7,222f.* nanvarthasannikṛṣṭakaraṇajanyatvātpratyakṣaṃ pramāṇam / anumānāgamayoratītādikamapi viṣayīkurvatostadabhāvātkathaṃ prāmāṇyamiti / kiṃ yāthārthyameva prāmāṇyaṃ tanniyāmakaśca sannikarṣaḥ anyathātiprasaṅgādityabhiprāyaḥ uta viṣayasannikṛṣṭakaraṇajanyatvaṃ prāmāṇyamiti / ādye 'pi kiṃ yathākathañcitsannikarṣo niyāmakaḥ uta saṃyoga eva / ādyaṃ dūṣayati naceti // evaṃ tarhyanyayoranumānāgamayoramānatā nāsti / avinābhāvādisannikarṣasya tatrāpi sattvāditi bhāvaḥ / dvitīye doṣamāha kvāpīti // kvāpi pramāṇe cākṣuṣe śrāvaṇe ca / nāvasīyate nābhyupagamyate 'rthasaṃyuktakaraṇajanyatā / pareṇa golakā(dya)tiriktasya cakṣurāderanabhyupagamāt / tadātmakasya cārthasaṃyogābhāvāt / tataḥ pratyakṣasyāpi kasyacitprāmāṇyaṃ na syāditi / dvitīyaṃ dūṣayati naceti // yāthārthyādanyā arthasannikṛṣṭakaraṇajanyatālakṣaṇā mānatā na vaktavyā / kuta ityata āha kvāpīti // pūrvavaccākṣuṣādāvavyāpteriti bhāvaḥ / upalakṣaṇaṃ caitat / viparyayādāvativyāptiścetyapi draṣṭavyam / yāthārthye satīdaṃ lakṣaṇamiti cet / tarhi tadevāstu kiṃ viśeṣyeṇa / anumānādivyāvṛttyarthamiti cenna / tadaprāmāṇyasyādyāpyasiddherityāha naceti // nanu vedādyarthasyānupambhabādhitatvātkathaṃ tatprāmāṇyamiti cenna / vedādinaivopalabdheḥ / tadanyena nopalabhyata iti cet / tatkiṃ pramāṇāntarasaṃvāditvaṃ prāmāṇyam / addheti cettatrāha naceti // pramāṇāntarasaṃvādalakṣaṇā mānatā netyarthaḥ / kuto netyata āha kvāpīti // anavasthāprasaṅgāt kvāpi pramāṇe nāvasīyate / yataḥ yadvā kvāpi svasukhādijñāne pramā(ṇa)ṇe saṃvāda eva nāvasīyate iti yojyamityalam / *7,225* sūtrārthamupasaṃharati svamateneti / svamatenārtharahita upekṣyaḥ pakṣa īdṛśaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.