कार्यकारणग्रहणमुपलक्षणम् । ततश्च कार्ये ऽकार्ये च द्रव्ये जायमानानां गुणानां समवायिकारणसमवायिकारणस्थाः समवायिकारणस्थाश्च गुणाः समवायिकारणस्थं कर्म च समवाय्यन्यकारणं असमवायिकारणम् । कर्मणश्च असमवायिकारणस्था गुणा एवासमवायिकारणमिति योज्यम् । आद्यस्तुशब्दो द्रव्याद्विशेषं द्योतयति । द्वितीयस्य द्रव्यकारणं त्वित्यन्वयः । यद्वा द्वावप्यनुक्तसमुच्चयार्थौ । तच्चोक्तम् । तथाहि । कार्यगतानां रूपरसगन्धस्पर्शपरिमाणैकत्वैकपृथक्तवोत्तरसंयोगविभागगुरुत्वद्रवत्वस्नेहवेगानां कारणगता रूपादयो ऽसमवायिकारणम् । पार्थिवपरमाणुगतानां रूपरसगन्धस्पर्शानां पार्थिवतैजसपरमाणुगतद्रव्यस्य तद्गत एव तेजः संयोगः । सर्वत्रानेकत्वानेकपृथक्तवयोराश्रयगतैकत्वैकपृथक्तवानि । संयोगविभागवेगानामाश्रयगतं कर्म । परत्वापरत्वयोराश्रयगतौ दिक्कालसंयोगौ । आत्मविशेषगुणानामात्मगतो मनः संयोगः । शब्दस्याकाशगताः संयोगविभागशब्दाः । कर्मणश्चाश्रयगता गुरुत्वद्रवत्ववेगसंयोगा इति । द्रव्यस्य तु समवायिकारणानामवयवानां संयोगो ऽसमवायिकारणमिति । *७,२७५* उक्तस्य क्वचिदपवादमाह एवमिति ॥ एवं स्थिते ऽपि सिद्धान्ते विशेषस्तत्र कल्पितः कारणगतं परिमाणं कार्यगतस्य परिमाणस्यासमवायिकारणमित्येवं सामान्यतः सिद्धान्ते स्थिते ऽपि, तत्र परिमाणविशेषे विशेषो ऽन्यथाभावः कल्पितो वैशेषिकैः । कथमित्यत आह द्वयणुक इति ॥ द्वयणुके परमाणौ च ह्रस्वत्वं परिमण्डलम्
kāryakāraṇagrahaṇamupalakṣaṇam / tataśca kārye 'kārye ca dravye jāyamānānāṃ guṇānāṃ samavāyikāraṇasamavāyikāraṇasthāḥ samavāyikāraṇasthāśca guṇāḥ samavāyikāraṇasthaṃ karma ca samavāyyanyakāraṇaṃ asamavāyikāraṇam / karmaṇaśca asamavāyikāraṇasthā guṇā evāsamavāyikāraṇamiti yojyam / ādyastuśabdo dravyādviśeṣaṃ dyotayati / dvitīyasya dravyakāraṇaṃ tvityanvayaḥ / yadvā dvāvapyanuktasamuccayārthau / taccoktam / tathāhi / kāryagatānāṃ rūparasagandhasparśaparimāṇaikatvaikapṛthaktavottarasaṃyogavibhāgagurutvadravatvasnehavegānāṃ kāraṇagatā rūpādayo 'samavāyikāraṇam / pārthivaparamāṇugatānāṃ rūparasagandhasparśānāṃ pārthivataijasaparamāṇugatadravyasya tadgata eva tejaḥ saṃyogaḥ / sarvatrānekatvānekapṛthaktavayorāśrayagataikatvaikapṛthaktavāni / saṃyogavibhāgavegānāmāśrayagataṃ karma / paratvāparatvayorāśrayagatau dikkālasaṃyogau / ātmaviśeṣaguṇānāmātmagato manaḥ saṃyogaḥ / śabdasyākāśagatāḥ saṃyogavibhāgaśabdāḥ / karmaṇaścāśrayagatā gurutvadravatvavegasaṃyogā iti / dravyasya tu samavāyikāraṇānāmavayavānāṃ saṃyogo 'samavāyikāraṇamiti / *7,275* uktasya kvacidapavādamāha evamiti // evaṃ sthite 'pi siddhānte viśeṣastatra kalpitaḥ kāraṇagataṃ parimāṇaṃ kāryagatasya parimāṇasyāsamavāyikāraṇamityevaṃ sāmānyataḥ siddhānte sthite 'pi, tatra parimāṇaviśeṣe viśeṣo 'nyathābhāvaḥ kalpito vaiśeṣikaiḥ / kathamityata āha dvayaṇuka iti // dvayaṇuke paramāṇau ca hrasvatvaṃ parimaṇḍalam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.