यदि परमाणुपरिमाणादणुत्वेन सजातीयं द्वयणुके, द्वयणुकपरिमाणाच्च त्र्यणुके परिमाणमुत्पद्यते । तदा सर्वकार्येष्वणुत्वप्रसङ्गेनास्मदाद्यप्रत्यक्षत्वमेव स्याद्यतस्तस्मान्नेति । द्व्यणुकस्याप्रत्यक्षत्वमिष्यमेवेत्यतो ऽवधारणम् । सर्वेषामपि कार्याणामप्रत्यक्षत्वमेव स्यात् । नतु (यस्य) कस्यचित्प्रत्यक्षत्वमिति । द्रव्यस्य ह्यस्मदादिप्रत्यक्षत्वं महत्त्वे सत्युद्भूतरूपस्पर्शवत्त्वेन व्याप्तम् । तथाच त्र्यणुकादीनामणुत्वे महत्त्वाभावादप्रत्यक्षत्वं स्यात् । एतेन तृतीयो ऽपि परास्तः । त्र्यणुकादेरपि ह्रस्वत्वे महत्वाभावेनाप्रत्यक्षत्वप्रसङ्गस्य दुर्निवारत्वात् । *७,३०६* द्वितीये तु परमाणुद्वयणुकयोरपि महत्त्वे प्रत्यक्षत्वापत्तिः । न चोद्भूतरूपस्पर्शयोरन्यतराभावेन तदभावः । त्र्यणुकादावपि तदा(दभावा)पत्तेः । अत एव चतुर्थो ऽपि परास्तः । दीर्घत्वे महत्वस्यावर्जनीयत्वादिति पक्षद्वयदूषणं स्पष्टत्वान्नोक्तम् । यद्यपीदं परिमाणावान्तरजातीनामणुत्वादीनामप्रामाणिकत्वोक्तया परिहृतमेव । तथापि तस्यैवार्थस्य स्फुटीकरणार्थं पुनराशङ्कितमित्यदोषः । अत्र तावद्विकल्पितेषु महत्त्वपक्षं गृह्णाति न महत्त्वं चेति ॥ ॥। न महत्त्वं च परमाणावणावपि चशब्दो दीर्घत्वसमुच्चयार्थः । अणौ द्वयणुके । कथं न कथ्यत इति वक्ष्यमाणमत्राप सम्बध्यते । यदुक्तं किमणुत्वस्योत्पत्तिः साध्यत इत्यादि, तत्र परमाणुमहत्त्वाद्द्वयणुके महत्त्वम् । द्वयणुकमहत्त्वात्त्र्यणुकमहत्त्वमुत्पद्यते इत्येष पक्षस्तावत्परिगृह्यत इत्यर्थः । यद्यप्यत्र परिमाणावान्तरजात्यभावान्नैवं विकल्प एव युज्यत इति वक्तव्यम्, तथापि तदभावमेवोपपादयितुं गूढाभिसन्धिना पक्षपरिग्रहः कृत इति ज्ञातव्यम् । *७,३०९* अत एव पक्षान्तरमपि गृह्णाति कथमेवेति ॥ कथं तृयणुकपूर्वेषु नाणुत्वमपि कथ्यते
yadi paramāṇuparimāṇādaṇutvena sajātīyaṃ dvayaṇuke, dvayaṇukaparimāṇācca tryaṇuke parimāṇamutpadyate / tadā sarvakāryeṣvaṇutvaprasaṅgenāsmadādyapratyakṣatvameva syādyatastasmānneti / dvyaṇukasyāpratyakṣatvamiṣyamevetyato 'vadhāraṇam / sarveṣāmapi kāryāṇāmapratyakṣatvameva syāt / natu (yasya) kasyacitpratyakṣatvamiti / dravyasya hyasmadādipratyakṣatvaṃ mahattve satyudbhūtarūpasparśavattvena vyāptam / tathāca tryaṇukādīnāmaṇutve mahattvābhāvādapratyakṣatvaṃ syāt / etena tṛtīyo 'pi parāstaḥ / tryaṇukāderapi hrasvatve mahatvābhāvenāpratyakṣatvaprasaṅgasya durnivāratvāt / *7,306* dvitīye tu paramāṇudvayaṇukayorapi mahattve pratyakṣatvāpattiḥ / na codbhūtarūpasparśayoranyatarābhāvena tadabhāvaḥ / tryaṇukādāvapi tadā(dabhāvā)patteḥ / ata eva caturtho 'pi parāstaḥ / dīrghatve mahatvasyāvarjanīyatvāditi pakṣadvayadūṣaṇaṃ spaṣṭatvānnoktam / yadyapīdaṃ parimāṇāvāntarajātīnāmaṇutvādīnāmaprāmāṇikatvoktayā parihṛtameva / tathāpi tasyaivārthasya sphuṭīkaraṇārthaṃ punarāśaṅkitamityadoṣaḥ / atra tāvadvikalpiteṣu mahattvapakṣaṃ gṛhṇāti na mahattvaṃ ceti // ... na mahattvaṃ ca paramāṇāvaṇāvapi caśabdo dīrghatvasamuccayārthaḥ / aṇau dvayaṇuke / kathaṃ na kathyata iti vakṣyamāṇamatrāpa sambadhyate / yaduktaṃ kimaṇutvasyotpattiḥ sādhyata ityādi, tatra paramāṇumahattvāddvayaṇuke mahattvam / dvayaṇukamahattvāttryaṇukamahattvamutpadyate ityeṣa pakṣastāvatparigṛhyata ityarthaḥ / yadyapyatra parimāṇāvāntarajātyabhāvānnaivaṃ vikalpa eva yujyata iti vaktavyam, tathāpi tadabhāvamevopapādayituṃ gūḍhābhisandhinā pakṣaparigrahaḥ kṛta iti jñātavyam / *7,309* ata eva pakṣāntaramapi gṛhṇāti kathameveti // kathaṃ tṛyaṇukapūrveṣu nāṇutvamapi kathyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.