द्वयोः काले गगने च । अणोश्च परिमाणापकर्षतारतम्यस्य चेत्यर्थः । अपर्यवसितिः आनन्त्यम् । नन्वेतदनुपयुक्तम् । परमाणुपरिमाणतो ऽपकृष्टपरिमाणसद्भावे प्रमाणोपन्यासस्य कार्यत्वे कालावकाशयोः परिमाणोत्कर्षानन्त्ये प्रमाणोपन्यासस्य प्रयोजनाभावादिति । मैवम् । नहि परेण साक्षादेवमुक्तम् । किन्तु परिमाणोत्कर्षपरम्परावत्तदपकषर्परम्परापि पर्यवसानवतीति । तथाच कालाकाशयोः परिमाणोत्कर्षापकर्षपरम्परायाः पर्यवसानाभावे साक्षिप्रमाणोपन्यासः कथमसङ्गतः । नन्वस्तु कालाकाशयोः परिमाणप्रकर्षो ऽनवधिकः । तदपकर्षानन्त्यं तु कथम् । व्याहतत्वात् । मैवम् । साक्षिसिद्धत्वात् । प्रमिते ऽर्थे विरोधानवकाशात् । *७,३४०* कालादावनवधिकः परिमाणापकर्षः साक्षिसिद्ध इत्येव नेष्यत इति चेत् । किं साक्षिणा नावगम्यते, उतावगतो ऽपि न सत्यः, अथवा साक्षी नाम प्रमाणं नास्ति । आद्यं शङ्कते यदीति ॥ यदि नो साक्षिगम्यं तन् ॥। तदिति कालादेः परिमाणापकर्षस्यानन्त्यं सामान्येन परामृशति । दूषयति महत्त्वमिति ॥ ॥। महत्त्वं केन गम्यते कालाकाशयोरिति वर्तते । महत्त्वम् अनवधिकः परिमाणोत्कषर्ः । तर्हीति शेषः । अयमभिसन्धिः । कालादौ परिमाणोत्कषर्स्यानन्त्यमुपेत्य हि परेण तदपकर्षानन्त्यं नेष्यते । तत्र वक्तव्यम् । प्रकर्षानन्त्यं केन प्रमाणेनावगम्यत इति । साक्षिणेति चेत् । अपकर्षानन्त्यमपि तद्बलेन कुतो नाङ्गीकृतम् । तत्तेन नावगम्यत इति । साक्षिणेति चेत् । अपकर्षानन्त्यमपि तद्बलेन कुतो नाङ्गीकार्यम् । तत्तेन नावगम्यत इत्युक्तमिति चेत् । इदमपि (तदपि)तेन नावगम्यत इति वदन्तं प्रति किमुत्तरम् । अनुभवापलापो न युक्त इति चेत् । समं प्रकृते ऽपि । यथा हि कालादेरुत्कर्षानवधिकत्वमनुभवे चकास्ति । तथापकर्षानन्त्यमपीति किमेकत्र पक्षपातेन । अन्यथैकापलापे द्वितीयस्याप्यपलापो दुरुत्तरः स्यादिति । *७,३४१* स्यादेतत् । न कालादेः परिमाणोत्कर्षानन्त्यं साक्षिसिद्धमिति ब्रूमः । किन्तु अनुमानगम्यम् । तथाच न प्रतिबन्दीग्रह इत्यत आह विश्रान्तिरिति ॥ विश्रान्तिस्तारतम्येन दृश्यते ह्यनुमानतः
dvayoḥ kāle gagane ca / aṇośca parimāṇāpakarṣatāratamyasya cetyarthaḥ / aparyavasitiḥ ānantyam / nanvetadanupayuktam / paramāṇuparimāṇato 'pakṛṣṭaparimāṇasadbhāve pramāṇopanyāsasya kāryatve kālāvakāśayoḥ parimāṇotkarṣānantye pramāṇopanyāsasya prayojanābhāvāditi / maivam / nahi pareṇa sākṣādevamuktam / kintu parimāṇotkarṣaparamparāvattadapakaṣarparamparāpi paryavasānavatīti / tathāca kālākāśayoḥ parimāṇotkarṣāpakarṣaparamparāyāḥ paryavasānābhāve sākṣipramāṇopanyāsaḥ kathamasaṅgataḥ / nanvastu kālākāśayoḥ parimāṇaprakarṣo 'navadhikaḥ / tadapakarṣānantyaṃ tu katham / vyāhatatvāt / maivam / sākṣisiddhatvāt / pramite 'rthe virodhānavakāśāt / *7,340* kālādāvanavadhikaḥ parimāṇāpakarṣaḥ sākṣisiddha ityeva neṣyata iti cet / kiṃ sākṣiṇā nāvagamyate, utāvagato 'pi na satyaḥ, athavā sākṣī nāma pramāṇaṃ nāsti / ādyaṃ śaṅkate yadīti // yadi no sākṣigamyaṃ tan ... taditi kālādeḥ parimāṇāpakarṣasyānantyaṃ sāmānyena parāmṛśati / dūṣayati mahattvamiti // ... mahattvaṃ kena gamyate kālākāśayoriti vartate / mahattvam anavadhikaḥ parimāṇotkaṣarḥ / tarhīti śeṣaḥ / ayamabhisandhiḥ / kālādau parimāṇotkaṣarsyānantyamupetya hi pareṇa tadapakarṣānantyaṃ neṣyate / tatra vaktavyam / prakarṣānantyaṃ kena pramāṇenāvagamyata iti / sākṣiṇeti cet / apakarṣānantyamapi tadbalena kuto nāṅgīkṛtam / tattena nāvagamyata iti / sākṣiṇeti cet / apakarṣānantyamapi tadbalena kuto nāṅgīkāryam / tattena nāvagamyata ityuktamiti cet / idamapi (tadapi)tena nāvagamyata iti vadantaṃ prati kimuttaram / anubhavāpalāpo na yukta iti cet / samaṃ prakṛte 'pi / yathā hi kālāderutkarṣānavadhikatvamanubhave cakāsti / tathāpakarṣānantyamapīti kimekatra pakṣapātena / anyathaikāpalāpe dvitīyasyāpyapalāpo duruttaraḥ syāditi / *7,341* syādetat / na kālādeḥ parimāṇotkarṣānantyaṃ sākṣisiddhamiti brūmaḥ / kintu anumānagamyam / tathāca na pratibandīgraha ityata āha viśrāntiriti // viśrāntistāratamyena dṛśyate hyanumānataḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.