तर्हीति शेषः । कश्चिदिति वर्तते । एवं साधने कश्चिदपि द्रव्यविशेषो नावसाययितुं शक्यः । अयमेव सर्वतो ऽपकृष्टपरिमाणवान्नातो ऽपकृष्टपरिमाणो ऽस्तीति सर्वान्तिमतया न प्रतिपत्तुं कश्चिच्छक्यते । कुतः केवलं साक्षाद्विरोधात् । परिमाणापकर्षो ऽनन्तश्च पर्यवसितश्चेति हि विप्रतिषिद्धमेतत् । भवितव्यं चावसानेन । अन्यथा सर्वस्याप्युत्कृष्टापकृष्टपरिमाणसम्भवेन परमाणोर्महत्त्वनिराकरणासम्भवात् । एवशब्देन विरोधस्यापरिहार्यत्वं सूचयति । तदनेनापसिद्धान्तो ऽभिहितो भवति । *७,३३२* यदि चानन्त्यमवधीर्य परिमाणापकर्षतारतम्यं क्वचिदाश्रितमित्येव प्रतिज्ञार्थः स्यात् । तथापि न सिसा(षा)धयिषितमवसानं लभ्यत इत्यर्थान्तरता स्यात् । यथाऽकाशादेरुत्कृष्टपरिमाणं द्रव्यं नास्ति तथा परमाणोरपकृष्टपरिमाणं द्रव्यं नास्तीति तात्पर्यार्थं इति चेत् । सत्यम् । नायमितो लभ्यत इति उच्यते । परिमाणापकषर्तारतम्यं क्वचिन्निरतिशयम् परिमाणतारतम्यत्वात्परिमाणोत्कषर्तारतम्यवदिति विवक्षितमिति चेत् । को ऽयमतिशयो नाम । किमाधिक्यमुत न्यूनता । अथ साधारणं किञ्चित् । आद्ये बाधः । द्वितीये दृष्टान्तस्य साध्यविकलता । न तृतीयः । तदभावात् । शब्दसाम्यमात्रेणानुमानाप्रवृत्तेः । यथाऽकाशादिपरिमाणमुभयावधिमन्न भवति । तथा त्र्यणुकावयवावयवपरिमाणमपि साध्यमिति चेन्न । हेत्वभावात् । परिमाणत्वस्य घटादिपरिमाणे व्यभिचारात् । नित्यपरिमाणत्वस्याश्रयानित्यताया वक्ष्यमाणत्वेनासिद्धेः । परिमाणकाष्ठत्वस्य च साध्यत्वात् । एवं तात्पर्यान्तराण्यपि निराकार्याणीति । *७,३३७* परिमाणोत्कर्षतारतम्यस्यानन्तत्वं दृश्यत इत्युक्तम् । तत्केन प्रमाणेनेत्याशङ्कय कालाकाशेश्वरादीनि हि द्रव्याणि परममहत्त्वयन्तीष्यन्ते । तत्र कालाकाशयोस्तावत्परिमाणोत्कर्षस्यानन्त्यं साक्षिसिद्धमित्याह केवलमिति ॥ केवलं साक्षिमानेन कालो देशो ऽपि नान्तवान् केवलशब्देन प्रमाणान्तराभावं प्रतिजानीते । देश इत्याकाश उच्यते । नान्तवानित्यनवधिकपरिमाणोत्कर्षवान् । दृश्यत इति वक्ष्यमाणमत्रापि सम्बद्धयते । कालाकाशौ हि केवलं साक्षि(वेद्य)सिद्धावित्युपपादितं प्रथमाध्याये । अतस्तत्परिमाणोत्कषर्स्यानवधिकत्वमपि तेनैव गम्यत इति । *७,३३८* परिमाणापकर्षतारतम्यस्याप्यानन्त्यं दृश्यत इत्युक्तम् । तत्केन प्रमाणेनेत्याशङ्कय कालाकाशयोस्तावत्साक्षिणैवेत्याह अपर्यवसितश्चेति ॥ अपर्यवसितिश्चाणोर्दृश्यते सक्षिणा द्वयोः
tarhīti śeṣaḥ / kaściditi vartate / evaṃ sādhane kaścidapi dravyaviśeṣo nāvasāyayituṃ śakyaḥ / ayameva sarvato 'pakṛṣṭaparimāṇavānnāto 'pakṛṣṭaparimāṇo 'stīti sarvāntimatayā na pratipattuṃ kaścicchakyate / kutaḥ kevalaṃ sākṣādvirodhāt / parimāṇāpakarṣo 'nantaśca paryavasitaśceti hi vipratiṣiddhametat / bhavitavyaṃ cāvasānena / anyathā sarvasyāpyutkṛṣṭāpakṛṣṭaparimāṇasambhavena paramāṇormahattvanirākaraṇāsambhavāt / evaśabdena virodhasyāparihāryatvaṃ sūcayati / tadanenāpasiddhānto 'bhihito bhavati / *7,332* yadi cānantyamavadhīrya parimāṇāpakarṣatāratamyaṃ kvacidāśritamityeva pratijñārthaḥ syāt / tathāpi na sisā(ṣā)dhayiṣitamavasānaṃ labhyata ityarthāntaratā syāt / yathā'kāśāderutkṛṣṭaparimāṇaṃ dravyaṃ nāsti tathā paramāṇorapakṛṣṭaparimāṇaṃ dravyaṃ nāstīti tātparyārthaṃ iti cet / satyam / nāyamito labhyata iti ucyate / parimāṇāpakaṣartāratamyaṃ kvacinniratiśayam parimāṇatāratamyatvātparimāṇotkaṣartāratamyavaditi vivakṣitamiti cet / ko 'yamatiśayo nāma / kimādhikyamuta nyūnatā / atha sādhāraṇaṃ kiñcit / ādye bādhaḥ / dvitīye dṛṣṭāntasya sādhyavikalatā / na tṛtīyaḥ / tadabhāvāt / śabdasāmyamātreṇānumānāpravṛtteḥ / yathā'kāśādiparimāṇamubhayāvadhimanna bhavati / tathā tryaṇukāvayavāvayavaparimāṇamapi sādhyamiti cenna / hetvabhāvāt / parimāṇatvasya ghaṭādiparimāṇe vyabhicārāt / nityaparimāṇatvasyāśrayānityatāyā vakṣyamāṇatvenāsiddheḥ / parimāṇakāṣṭhatvasya ca sādhyatvāt / evaṃ tātparyāntarāṇyapi nirākāryāṇīti / *7,337* parimāṇotkarṣatāratamyasyānantatvaṃ dṛśyata ityuktam / tatkena pramāṇenetyāśaṅkaya kālākāśeśvarādīni hi dravyāṇi paramamahattvayantīṣyante / tatra kālākāśayostāvatparimāṇotkarṣasyānantyaṃ sākṣisiddhamityāha kevalamiti // kevalaṃ sākṣimānena kālo deśo 'pi nāntavān kevalaśabdena pramāṇāntarābhāvaṃ pratijānīte / deśa ityākāśa ucyate / nāntavānityanavadhikaparimāṇotkarṣavān / dṛśyata iti vakṣyamāṇamatrāpi sambaddhayate / kālākāśau hi kevalaṃ sākṣi(vedya)siddhāvityupapāditaṃ prathamādhyāye / atastatparimāṇotkaṣarsyānavadhikatvamapi tenaiva gamyata iti / *7,338* parimāṇāpakarṣatāratamyasyāpyānantyaṃ dṛśyata ityuktam / tatkena pramāṇenetyāśaṅkaya kālākāśayostāvatsākṣiṇaivetyāha aparyavasitaśceti // aparyavasitiścāṇordṛśyate sakṣiṇā dvayoḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.