आगमात् स एषो ऽनन्त इत्यादेः । तन्महत्वं कालादिपरिमाणोत्कर्षः । अणुत्वं परिमाणापकर्षः । एतदु(इदमु)क्तं भवति । नागमः कालाद्यनन्तानां स्वयं प्रतिपादयति । तत्प्रवृत्तेः प्रागेव साक्षिणा तत्प्रतिभासात् । किन्त्वनुवाद एवायम् । प्रतिपादकत्वे वा नास्मत्प्रयोजनपरिक्षयः । यस्मादागमात्कालाद्युत्कर्षो ऽनवधिकः प्रतीयते तस्मादेवापर्षानन्त्यप्रतीतेः । अनन्तशब्दो ह्यनवच्छेदमात्रमाचष्टे । स च यथा परिमाणोत्कर्षविषयो व्याख्यायते । तथा तदपकर्षविषयो ऽपि शक्यते व्याख्यातुमिति । *७,३४५* परिमाणोत्कर्षवत्तदपकर्षस्यापि कालादावानन्त्यं साक्षिणाऽगमेन वा प्रतीयत एव । तथापि न तत्सत्यम् । नहि प्रतीतत्व(ति)मात्रेण सत्यतानिश्चयो ऽतिप्रसङ्गादिति द्वितीयं निराकरोति महत्त्वेति ॥ महत्त्वाणुत्वयोर्नैव विश्रान्तिरुपलभ्यते कालादौ परिमाणोत्कर्षापकर्षयोर्विश्रान्तिरियत्तावच्छेदो बलवत्प्रमाणेन नैवोपलभ्यते । अत्र महत्त्वग्रहणं दृष्टान्ताथर्म् । इदमुक्तं भवति । यथा कालादौ परिमाणोत्कर्षस्यानन्त्यं साक्ष्याद्यवगतं विपरीतग्राहकप्रमाणाभावात्सत्यमेव । तथा तदपकर्षस्यापि । विना बाधकेन साक्ष्यादिसिद्धं परिमाणापकर्षानन्त्य कालादावसत्यं चेत्तदुत्कर्षानन्त्यमप्य(कालादाव)सत्यं स्यात् । अविशेषात् । ततश्चापरिच्छिन्नपरिमाणताङ्गीकारो (भज्येत) नङ्क्षयेत । अतिप्रसङ्गस्तु बाधकाभावेनापास्त इति । *७,३४७* नन्वस्त्येव परिमाणापकर्षस्यानन्त्याभ्युपगमे बाधकम् । तथाहि । अपकर्षो नामाल्पता । आनन्त्यं चानल्पता । नच विरुद्धयोर्विशेष्यभावः सम्भवति । न हि भवति पीतो ऽपीत इति । अतो बाधकसद्भावात्प्रतीतमप्यपकर्षानन्त्यं त्यज्यत इत्यत आह अन्यदेवेति ॥ अन्यदेव ह्यनन्तत्वं महत्त्वाणुत्वयोः समम्
āgamāt sa eṣo 'nanta ityādeḥ / tanmahatvaṃ kālādiparimāṇotkarṣaḥ / aṇutvaṃ parimāṇāpakarṣaḥ / etadu(idamu)ktaṃ bhavati / nāgamaḥ kālādyanantānāṃ svayaṃ pratipādayati / tatpravṛtteḥ prāgeva sākṣiṇā tatpratibhāsāt / kintvanuvāda evāyam / pratipādakatve vā nāsmatprayojanaparikṣayaḥ / yasmādāgamātkālādyutkarṣo 'navadhikaḥ pratīyate tasmādevāparṣānantyapratīteḥ / anantaśabdo hyanavacchedamātramācaṣṭe / sa ca yathā parimāṇotkarṣaviṣayo vyākhyāyate / tathā tadapakarṣaviṣayo 'pi śakyate vyākhyātumiti / *7,345* parimāṇotkarṣavattadapakarṣasyāpi kālādāvānantyaṃ sākṣiṇā'gamena vā pratīyata eva / tathāpi na tatsatyam / nahi pratītatva(ti)mātreṇa satyatāniścayo 'tiprasaṅgāditi dvitīyaṃ nirākaroti mahattveti // mahattvāṇutvayornaiva viśrāntirupalabhyate kālādau parimāṇotkarṣāpakarṣayorviśrāntiriyattāvacchedo balavatpramāṇena naivopalabhyate / atra mahattvagrahaṇaṃ dṛṣṭāntātharm / idamuktaṃ bhavati / yathā kālādau parimāṇotkarṣasyānantyaṃ sākṣyādyavagataṃ viparītagrāhakapramāṇābhāvātsatyameva / tathā tadapakarṣasyāpi / vinā bādhakena sākṣyādisiddhaṃ parimāṇāpakarṣānantya kālādāvasatyaṃ cettadutkarṣānantyamapya(kālādāva)satyaṃ syāt / aviśeṣāt / tataścāparicchinnaparimāṇatāṅgīkāro (bhajyeta) naṅkṣayeta / atiprasaṅgastu bādhakābhāvenāpāsta iti / *7,347* nanvastyeva parimāṇāpakarṣasyānantyābhyupagame bādhakam / tathāhi / apakarṣo nāmālpatā / ānantyaṃ cānalpatā / naca viruddhayorviśeṣyabhāvaḥ sambhavati / na hi bhavati pīto 'pīta iti / ato bādhakasadbhāvātpratītamapyapakarṣānantyaṃ tyajyata ityata āha anyadeveti // anyadeva hyanantatvaṃ mahattvāṇutvayoḥ samam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.