यद्यपि कुसुमया न सर्वथा समुच्छेद्याः तथापि । तमः अज्ञानम् । सुयुक्तित्वस्य विवरणं सदाऽगमानुगता इति । प्रमाणगृहीतव्याप्त्यादियुक्ताः तत्संवादयुक्ताश्च । इति इत्येवमर्थम् । एतदुक्तं भवति । न साङ्खयादिसमयसमुच्छेदार्थो ऽयं प्रयत्नः, येनोक्तदोषः स्यात् । किन्नाम केषाञ्चित्पुंसां तैस्तैः समयैराहिता(न)ज्ञानसंशयविपर्ययान् आगमसहिताभिर्युक्तिभिः तत्त्वज्ञानमुत्पाद्य अपनेतुमिति । *७,२५फ़्।* नन्वेतदप्ययुक्तम् । अतिनिरूढनिबिडवासनानुबद्धमनाद्यज्ञानम् इदानीमेवोत्पन्नेन तत्त्वज्ञानेनापनीयत इति । किन्तु तत्त्वज्ञानं परिभूय स्ववासनावशात्पुनरुद्भवति । प्रवर्तयति च स्वोचितं कार्यमित्यत उक्तम् शुद्धबुद्धीनामिति ॥ यथार्थज्ञानस्वभावानां मोक्षयोग्यानाम् । अयं भावः । वक्ष्यते हि केचन चेतना मोक्षयोग्याः केचन नेति । तत्र नायोग्यानामज्ञानमपनेतुमय--रम्भः, किन्तु योग्यानामेव । तेच विशुद्धविज्ञानस्वभावाः । तथाच प्रमाणैरिदानीमेवोत्पन्नमपीदं मनोवृत्तित्वं तत्त्वज्ञानमन्तरङ्गभूतेन विशुद्धस्वरूपज्ञानेनोपोद्बलितं सत् बहिरङ्गमनाद्यपि सवासनमज्ञानं समूलघातं हन्ति । स्वभावस्य सर्वतो ऽपि बलवत्त्वात् । नचैवं प्रमाणवैयर्थ्यम् । स्वभावस्य बाह्यप्रयत्नसचिवस्यैव कार्यकारित्वात् । यथोक्तम्"विना यत्नं न हठो नापि कर्मऽ; इति । किञ्च सर्वतो ऽपि बलीयानीश्वरानुग्रह इति तावत्सुप्रसिद्धम् । अस्ति चासौ मोक्षयोग्येषु (जीवेषु) अनादित इति वक्ष्यते । तथाच तत्सचिवमिदं वृत्तिज्ञानमज्ञानमतिनिरूढनिबिडवासनानुबद्धमनाद्यपि समूलकाषं कषत्येव । अतो न व्यर्थेयं समयानां निराक्रियेति भावेनोक्तम् ईशानुग्रहयोगिनामिति ॥ नचैवं तत एवाविद्यानिवृत्तिर्भविष्यति किं तत्त्वज्ञानेनेति वाच्यम् । ईश्वरानुग्रहस्य पुरुषप्रयत्नानुसारेणैव फलजननस्वाभाव्यात् । तथाचोक्तम्"फलप्रदो वासुदेवः अखिलस्यऽ; इति । अखिलस्य योग्यताकमर्प्रयत्नसाकल्यस्य न पुनरेकैकस्येत्यर्थः । *७,३०* यद्येवं साधूनां कुसुमयाहितमज्ञानमपनेतुं भगवान्समयानां निराकृतिं चकार, तदेयं ब्रह्मादिभिरनादर्तव्या स्यात् । तेषु कुसुमयैरज्ञानस्यानाहितत्वेन प्रयोजनाभावात् । तथाच"एवंविधानि सूत्राणि कृत्वाऽ; इत्यागमविरोध इत्यत आह निजेति ॥ ॥। निजभक्तानां बुद्धिशाणत्वसिद्धये
yadyapi kusumayā na sarvathā samucchedyāḥ tathāpi / tamaḥ ajñānam / suyuktitvasya vivaraṇaṃ sadā'gamānugatā iti / pramāṇagṛhītavyāptyādiyuktāḥ tatsaṃvādayuktāśca / iti ityevamartham / etaduktaṃ bhavati / na sāṅkhayādisamayasamucchedārtho 'yaṃ prayatnaḥ, yenoktadoṣaḥ syāt / kinnāma keṣāñcitpuṃsāṃ taistaiḥ samayairāhitā(na)jñānasaṃśayaviparyayān āgamasahitābhiryuktibhiḥ tattvajñānamutpādya apanetumiti / *7,25f.* nanvetadapyayuktam / atinirūḍhanibiḍavāsanānubaddhamanādyajñānam idānīmevotpannena tattvajñānenāpanīyata iti / kintu tattvajñānaṃ paribhūya svavāsanāvaśātpunarudbhavati / pravartayati ca svocitaṃ kāryamityata uktam śuddhabuddhīnāmiti // yathārthajñānasvabhāvānāṃ mokṣayogyānām / ayaṃ bhāvaḥ / vakṣyate hi kecana cetanā mokṣayogyāḥ kecana neti / tatra nāyogyānāmajñānamapanetumaya--rambhaḥ, kintu yogyānāmeva / teca viśuddhavijñānasvabhāvāḥ / tathāca pramāṇairidānīmevotpannamapīdaṃ manovṛttitvaṃ tattvajñānamantaraṅgabhūtena viśuddhasvarūpajñānenopodbalitaṃ sat bahiraṅgamanādyapi savāsanamajñānaṃ samūlaghātaṃ hanti / svabhāvasya sarvato 'pi balavattvāt / nacaivaṃ pramāṇavaiyarthyam / svabhāvasya bāhyaprayatnasacivasyaiva kāryakāritvāt / yathoktam"vinā yatnaṃ na haṭho nāpi karma'; iti / kiñca sarvato 'pi balīyānīśvarānugraha iti tāvatsuprasiddham / asti cāsau mokṣayogyeṣu (jīveṣu) anādita iti vakṣyate / tathāca tatsacivamidaṃ vṛttijñānamajñānamatinirūḍhanibiḍavāsanānubaddhamanādyapi samūlakāṣaṃ kaṣatyeva / ato na vyartheyaṃ samayānāṃ nirākriyeti bhāvenoktam īśānugrahayogināmiti // nacaivaṃ tata evāvidyānivṛttirbhaviṣyati kiṃ tattvajñāneneti vācyam / īśvarānugrahasya puruṣaprayatnānusāreṇaiva phalajananasvābhāvyāt / tathācoktam"phalaprado vāsudevaḥ akhilasya'; iti / akhilasya yogyatākamarprayatnasākalyasya na punarekaikasyetyarthaḥ / *7,30* yadyevaṃ sādhūnāṃ kusumayāhitamajñānamapanetuṃ bhagavānsamayānāṃ nirākṛtiṃ cakāra, tadeyaṃ brahmādibhiranādartavyā syāt / teṣu kusumayairajñānasyānāhitatvena prayojanābhāvāt / tathāca"evaṃvidhāni sūtrāṇi kṛtvā'; ityāgamavirodha ityata āha nijeti // ... nijabhaktānāṃ buddhiśāṇatvasiddhaye
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.