अव्यतिरेके साध्याभिमतव्यतिरेकेणासत्त्वे । अस्य साधनाभिमतस्य धर्मस्य युक्तेर्व्याप्तिनिश्चयहेतुत्वे ऽनवस्था (स्या)नात् । तद्वयाप्तेरपि युक्त्यन्तरेण निश्चेतव्यत्वादित्यत उक्तम् तन्निर्धारितेति ॥ व्याप्तिशब्दो ऽध्याहार्यः । तेन प्रत्यक्षेणागमेन वा निर्धारितव्याप्तिकेत्यर्थः । अपरा साहित्यदर्शनमात्रनिबन्धना न हि । अयमर्थः । नियतः सम्बन्धो हि व्याप्तिर्न सम्बन्धमात्रम् । नियमश्च व्यभिचाराभावः । अतः साहित्य इव व्यभिचाराभावे ऽपि प्रमाणप्रवृत्तौ व्याप्तिसिद्धिः । नचैतदशक्यम् । अनुमित्यनुदये सर्वव्यवहारविलोपप्रसङ्गेन कार्यदर्शनादेव तत्सिद्धेः । प्रकारस्तु चिन्त्यते । तत्र धूमस्याग्निना सम्बन्धस्तावत्प्रत्यक्षेणावगम्यते । परिचितदेशकालयोर्व्यभिचारश्च नावगम्यते । देशान्तरादिगते तु व्यभिचारे सन्देहो ऽवशिष्यते । स च न तावद्वयभिचारचिह्नदर्शनजन्यः । किन्तु भूयःसहचरिततया दृष्टा अदृष्टव्यभिचारा अपि धर्मा व्यभिचारिणो दृष्टाः । धर्मश्चायमित्येवमुत्पद्यते । तत्र यद्ययमेतत्सहवृत्तिस्वभावस्तदान्यत्रापि सहैव वर्तेत । स्वभावस्यानपायात् । यदि चासहवृत्तिस्वभावस्तदात्रापि न सह वर्तेत । असहवृत्तिस्वभावस्यापि सहवृत्तिर्निमित्तान्तरायत्ता चेदत्रोपलभ्येत । सहवृत्तिस्वभावस्यापि निमित्तान्तराद्वयभिचारो भविष्यतीति तु निर्बीजा शङ्कां नोदेत्येव । सर्वव्यवहाराभावप्रसङ्गात् । तदेवं मीमांसासहकृतं प्रत्यक्षं धूमस्याग्निसम्बन्धं गृह्णद्वयभिचाराभावमप्याकलयतीति व्याप्तिमवधारयत्येव । अनुमानागमाभ्यां तु व्याप्तिग्रहप्रकारः सु(गम)ग्रह एवेति । *७,४७९* नन्वनेनैव न्यायेन महदारम्भकत्वादीनामपि व्याप्तिनिश्चयसम्भवात्कथं परमाण्वादावनुमानाप्रवृत्तिरिति चेन्न । पक्षेतरत्वस्योपाधित्वसम्भवेन व्यभिचाराभावानिश्चयात् । अथ तस्योपाधित्वं नास्तीत्युच्येत दात बाधकमाह अन्यथेति ॥ अन्यथा सप्तमरसभवो ऽप्यनुमयाऽपतेत् । अनिष्टानि च सर्वाणि ह्यनुमा कामचारिणी
avyatireke sādhyābhimatavyatirekeṇāsattve / asya sādhanābhimatasya dharmasya yuktervyāptiniścayahetutve 'navasthā (syā)nāt / tadvayāpterapi yuktyantareṇa niścetavyatvādityata uktam tannirdhāriteti // vyāptiśabdo 'dhyāhāryaḥ / tena pratyakṣeṇāgamena vā nirdhāritavyāptiketyarthaḥ / aparā sāhityadarśanamātranibandhanā na hi / ayamarthaḥ / niyataḥ sambandho hi vyāptirna sambandhamātram / niyamaśca vyabhicārābhāvaḥ / ataḥ sāhitya iva vyabhicārābhāve 'pi pramāṇapravṛttau vyāptisiddhiḥ / nacaitadaśakyam / anumityanudaye sarvavyavahāravilopaprasaṅgena kāryadarśanādeva tatsiddheḥ / prakārastu cintyate / tatra dhūmasyāgninā sambandhastāvatpratyakṣeṇāvagamyate / paricitadeśakālayorvyabhicāraśca nāvagamyate / deśāntarādigate tu vyabhicāre sandeho 'vaśiṣyate / sa ca na tāvadvayabhicāracihnadarśanajanyaḥ / kintu bhūyaḥsahacaritatayā dṛṣṭā adṛṣṭavyabhicārā api dharmā vyabhicāriṇo dṛṣṭāḥ / dharmaścāyamityevamutpadyate / tatra yadyayametatsahavṛttisvabhāvastadānyatrāpi sahaiva varteta / svabhāvasyānapāyāt / yadi cāsahavṛttisvabhāvastadātrāpi na saha varteta / asahavṛttisvabhāvasyāpi sahavṛttirnimittāntarāyattā cedatropalabhyeta / sahavṛttisvabhāvasyāpi nimittāntarādvayabhicāro bhaviṣyatīti tu nirbījā śaṅkāṃ nodetyeva / sarvavyavahārābhāvaprasaṅgāt / tadevaṃ mīmāṃsāsahakṛtaṃ pratyakṣaṃ dhūmasyāgnisambandhaṃ gṛhṇadvayabhicārābhāvamapyākalayatīti vyāptimavadhārayatyeva / anumānāgamābhyāṃ tu vyāptigrahaprakāraḥ su(gama)graha eveti / *7,479* nanvanenaiva nyāyena mahadārambhakatvādīnāmapi vyāptiniścayasambhavātkathaṃ paramāṇvādāvanumānāpravṛttiriti cenna / pakṣetaratvasyopādhitvasambhavena vyabhicārābhāvāniścayāt / atha tasyopādhitvaṃ nāstītyucyeta dāta bādhakamāha anyatheti // anyathā saptamarasabhavo 'pyanumayā'patet / aniṣṭāni ca sarvāṇi hyanumā kāmacāriṇī
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.