वाशब्दः समुच्चये । अपिरनुमानस्य समुच्चयार्थः । नियामको ग्राहकः । मानम् अनुमानमानत्वोपयोगिनी । अन्या प्रत्यक्षाद्यगृहीता । सन्दिग्धमूलतः सन्दिग्ध(ग्धा)व्यभिचारत्वतः । अव्यभिचारो हि साहित्यस्य व्याप्तित्वे मूलम् । तत्र प्रत्यक्षगृहीता व्याप्तिर्यथा धूमस्याग्निना । आगमगृहीता यथा । ब्राह्मणो न हन्तव्य इति । अनुमानगृहीता यथा । व्यतिरेकिप्रयोगे । एतदुक्तं भवति । प्रत्यक्षाद्यवधृतं हि व्याप्त्यादि अनुमानमाना(नता)ङ्गम् । न स्वयमात्रसिद्धम् । सन्दिग्ध(ग्धा)व्यभिचा(र)रित्वात् । समयानां सन्दिग्धमूलत्वाच्च । विद्यते च धूमाद्यनुमानानां प्रमाणावधृतं व्याप्त्यादीति न प्रतिबन्दीग्रहमात्रेण तद्भङ्गः । न परमाण्वाद्यनुमानानामिति प्रतिबन्दीग्रस्तत्वादप्रामाण्यमेव । ननु व्याप्त्याद्यभावे किं प्रतिबन्दीग्रहेण । तत एवाप्रामाण्यसिद्धेरिति । सत्यम् । प्रत्यक्षाद्यनवधृतव्याप्त्यादेरपि प्रामाण्ये ऽतिप्रसङ्गो वा तदप्रामाण्ये दृष्टान्तो वा प्रतिबन्दीग्रहेण द्योत्यत इत्यदोष इति । *७,४७४* सत्यमेतत्प्रत्यक्षाद्यवधृतैव व्याप्तिरनुमानप्रामाण्योपयोगिनीति । सा च धूमानुमावत्परमाण्वाद्यनुमानेष्वप्यस्त्येव । धूमस्याग्निनेव महदारम्भकत्वादीनामपि सावयवत्वादिना साहित्यदर्शनादित्यत आह सहेति ॥ सहदर्शनमात्रेण न व्याप्तिरवसीयते
vāśabdaḥ samuccaye / apiranumānasya samuccayārthaḥ / niyāmako grāhakaḥ / mānam anumānamānatvopayoginī / anyā pratyakṣādyagṛhītā / sandigdhamūlataḥ sandigdha(gdhā)vyabhicāratvataḥ / avyabhicāro hi sāhityasya vyāptitve mūlam / tatra pratyakṣagṛhītā vyāptiryathā dhūmasyāgninā / āgamagṛhītā yathā / brāhmaṇo na hantavya iti / anumānagṛhītā yathā / vyatirekiprayoge / etaduktaṃ bhavati / pratyakṣādyavadhṛtaṃ hi vyāptyādi anumānamānā(natā)ṅgam / na svayamātrasiddham / sandigdha(gdhā)vyabhicā(ra)ritvāt / samayānāṃ sandigdhamūlatvācca / vidyate ca dhūmādyanumānānāṃ pramāṇāvadhṛtaṃ vyāptyādīti na pratibandīgrahamātreṇa tadbhaṅgaḥ / na paramāṇvādyanumānānāmiti pratibandīgrastatvādaprāmāṇyameva / nanu vyāptyādyabhāve kiṃ pratibandīgraheṇa / tata evāprāmāṇyasiddheriti / satyam / pratyakṣādyanavadhṛtavyāptyāderapi prāmāṇye 'tiprasaṅgo vā tadaprāmāṇye dṛṣṭānto vā pratibandīgraheṇa dyotyata ityadoṣa iti / *7,474* satyametatpratyakṣādyavadhṛtaiva vyāptiranumānaprāmāṇyopayoginīti / sā ca dhūmānumāvatparamāṇvādyanumāneṣvapyastyeva / dhūmasyāgnineva mahadārambhakatvādīnāmapi sāvayavatvādinā sāhityadarśanādityata āha saheti // sahadarśanamātreṇa na vyāptiravasīyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.