तेन ज्ञायते तन्त्वभिन्नः पट इति । नचावयवावयविनो रूपरसादि(वत्)द्वैतमनुभूयत इत्याद्यभेदप्रमाणं स्वयमूहनीयम् । *७,५३९फ़्।* नन्वभेदश्चेत्प्रत्यक्षेणैवेक्ष्यते । तदा कथं शुक्लः पटश्चलति(पट) इत्यादिसामानाधिकरण्यादिव्यवहारः । तस्य दण्डी कुण्डलीतिवद्भेदविषयत्वात् । नहि प्रतीतिविरोधी व्यवहारो भवतीत्यत उक्तम् सविशेषेति ॥ विशेषेण विषयेण उपेता । अयमर्थः । यत्र केवलमभेदः प्रतीयते न तत्र सामानाधिकरण्यव्यवहारो भवति । यथा घटः कलश इति । अत्र त्वभेदः प्रतीयमानो विशेषेण सहित एव प्रतीयते । विशेषश्च भेदप्रतिनिधिः सामानाधिकरण्यव्यवहारं प्रसूत इति । *७,५४१* नन्वभेदप्रतीतिमभिभूय विशेषप्रतीतिः स्वकार्यं कथं कुर्यात्, करोति चेदभेदप्रतीतिरपि विशेषप्रतीतिमभिभूय स्वकार्यं कथं न स्यात् । मैवम् । नहि प्रतीतिरस्तीत्येव व्यवहारः किन्तु प्रयोजने ऽपि सति । प्रयोजनं च सामानाधिकरण्यव्यवहारेणैव बहुलं लोकवेदयोः । यदा त्वभेदव्यवहारः प्रयोजनवांस्तदा सो ऽपि दृश्यत एव यथा विज्ञानमानन्दं ब्रह्मेत्यादि । *७,५४२* यद्वा विशेषः प्रत्यक्षार्थापत्तिसिद्ध इत्युक्तम् । तत्कथमित्यतः प्रत्यक्षसिद्धतां तावदुपपादयति अभेदेनेति ॥ अनुक्तसमुच्चयार्थश्चशब्दः । पदार्थ इत्येकवचनं जातिविषयम् अस्ति यतस्तस्मात्सा सविशेषावसीयत इति योजना । ततश्चायमर्थः । अस्ति तावदवयवावयव्यादिपदार्थसार्थे ऽभेदेन प्रतीतिः । कुण्डबदरादिप्रतीतितो ऽस्या व्यावृत्ततयाध्यवसायात् । नच अभेदमन्तरेण व्यावृत्तिहेतुरस्ति । अतो ऽसति निमित्तान्तरे सम्मतभेदवस्त्वन्तरप्रतीतितो व्यावृत्तेयमभेद एव विश्राम्यतीति । अस्ति च तथापि सामानाधिकरण्यादिव्यवहारः । तत्र यदीयमभेदमात्रविषया स्यात्तदा न सामानाधिकरण्यादिव्यवहारं कुर्यात् । घटः कलश इति व्यवहारादर्शनात् । ततो ज्ञायते ऽधिको ऽपि विषयो ऽस्या विद्यत इति । नच भेदो ऽसाविति वाच्यम् । भेदाभेदवादे ऽप्यन्तो विशेषस्याङ्गीकार्यत्वात् । तथा चेयमभेदप्रतीतिरिन्द्रियजा सविशेषावसीयत इति । *७,५४४* प्रागुक्तं समवाये विशेषो ऽङ्गी(कर्तव्य)क्रियत इति तन्न तावदेव । किन्तु सर्वेष्वपि पदार्थेष्विति दर्शयन्विशेषस्य व्यवहारान्यथानुपपत्तिसिद्धतां चोपपादयति सामान्यादीति ॥ सामान्यादिपदार्थेषु तन्निष्ठत्वादयो ऽखिलाः । कथं धर्मा निवार्यन्ते वस्त्वैक्ये ऽपि हि वादिभिः
tena jñāyate tantvabhinnaḥ paṭa iti / nacāvayavāvayavino rūparasādi(vat)dvaitamanubhūyata ityādyabhedapramāṇaṃ svayamūhanīyam / *7,539f.* nanvabhedaścetpratyakṣeṇaivekṣyate / tadā kathaṃ śuklaḥ paṭaścalati(paṭa) ityādisāmānādhikaraṇyādivyavahāraḥ / tasya daṇḍī kuṇḍalītivadbhedaviṣayatvāt / nahi pratītivirodhī vyavahāro bhavatītyata uktam saviśeṣeti // viśeṣeṇa viṣayeṇa upetā / ayamarthaḥ / yatra kevalamabhedaḥ pratīyate na tatra sāmānādhikaraṇyavyavahāro bhavati / yathā ghaṭaḥ kalaśa iti / atra tvabhedaḥ pratīyamāno viśeṣeṇa sahita eva pratīyate / viśeṣaśca bhedapratinidhiḥ sāmānādhikaraṇyavyavahāraṃ prasūta iti / *7,541* nanvabhedapratītimabhibhūya viśeṣapratītiḥ svakāryaṃ kathaṃ kuryāt, karoti cedabhedapratītirapi viśeṣapratītimabhibhūya svakāryaṃ kathaṃ na syāt / maivam / nahi pratītirastītyeva vyavahāraḥ kintu prayojane 'pi sati / prayojanaṃ ca sāmānādhikaraṇyavyavahāreṇaiva bahulaṃ lokavedayoḥ / yadā tvabhedavyavahāraḥ prayojanavāṃstadā so 'pi dṛśyata eva yathā vijñānamānandaṃ brahmetyādi / *7,542* yadvā viśeṣaḥ pratyakṣārthāpattisiddha ityuktam / tatkathamityataḥ pratyakṣasiddhatāṃ tāvadupapādayati abhedeneti // anuktasamuccayārthaścaśabdaḥ / padārtha ityekavacanaṃ jātiviṣayam asti yatastasmātsā saviśeṣāvasīyata iti yojanā / tataścāyamarthaḥ / asti tāvadavayavāvayavyādipadārthasārthe 'bhedena pratītiḥ / kuṇḍabadarādipratītito 'syā vyāvṛttatayādhyavasāyāt / naca abhedamantareṇa vyāvṛttiheturasti / ato 'sati nimittāntare sammatabhedavastvantarapratītito vyāvṛtteyamabheda eva viśrāmyatīti / asti ca tathāpi sāmānādhikaraṇyādivyavahāraḥ / tatra yadīyamabhedamātraviṣayā syāttadā na sāmānādhikaraṇyādivyavahāraṃ kuryāt / ghaṭaḥ kalaśa iti vyavahārādarśanāt / tato jñāyate 'dhiko 'pi viṣayo 'syā vidyata iti / naca bhedo 'sāviti vācyam / bhedābhedavāde 'pyanto viśeṣasyāṅgīkāryatvāt / tathā ceyamabhedapratītirindriyajā saviśeṣāvasīyata iti / *7,544* prāguktaṃ samavāye viśeṣo 'ṅgī(kartavya)kriyata iti tanna tāvadeva / kintu sarveṣvapi padārtheṣviti darśayanviśeṣasya vyavahārānyathānupapattisiddhatāṃ copapādayati sāmānyādīti // sāmānyādipadārtheṣu tanniṣṭhatvādayo 'khilāḥ / kathaṃ dharmā nivāryante vastvaikye 'pi hi vādibhiḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.