प्रभुः सूत्रकारः, अनेन व्याचिख्यासिततया बुद्धिसन्निहितेन तृतीयेन पादेन वैदिकानां वचनानां परस्परं अविरोधं विरोधाभावं, दर्शयतीति प्रतिपाद्यकथनम् । अस्यान्तर्भावलक्षणां सङ्गतिं दर्शयितुमुक्तम् अशेषेति ॥ अशेषाश्च ते समाम्नायविरोधाश्चेति विग्रहः । करिष्यन् इत्यध्यायोपक्रमसमयापेक्षया । सूत्रकृता खलु सर्वानपि वेदविरोधान्परिहर्तुं द्वितीयो ऽयमध्याय आरब्धः । वैदिकानां वचनानां परस्परविरोधो ऽपि तदन्तर्भूत एवेत्यतस्तदपाकरणमिह सङ्गतमेवेति । आनन्तर्यलक्षणां सङ्गतिं दर्शयितुमथेत्युक्तम् । अवसरप्राप्तौ प्राधान्याद्युक्तिविरोधपरिहारस्य प्राथम्ये तत्प्रपञ्चात्मकत्वेन समयविरोधपरिहारस्य तदानन्तर्ये सति श्रुतीनां परस्परविरोधपरिहारस्य भवत्ययमवसर इति । नन्वेवं तर्ह्यस्य पादस्य चतुर्थपादाद्भेदो न स्यात् । तत्रापि वेदवचसां परस्परविरोधस्य अपाक्रियमाणत्वादित्यत उक्तम् अधिदैवेति ॥ अधिदैवानि अव्यक्ताद्यभिमानिदेवताः । अधिभूतानि कार्यकारणोपेतानि वियदादिभूतानि । *८,४७४* इदमुक्तं भवति । यद्यपि पादद्वये वेदवाक्यानां परस्परविरोध एव निरस्यते । तथापि विषयभेदाद्भेदो भविष्यति । इहाधिदैवादिविषयवाक्यानां चतुर्थे त्वध्यात्मविषयाणामिति । नचैवमस्य पादस्यानेकविषयत्वेनानेकत्वापत्तिः । अध्यात्मेतरविषयत्वेनैकत्वोपपत्तेः इति । अत्रापि क्रमनियमे हेतुमाचार्य एव वक्ष्यति । *८,४७५* ननु च वेदवाक्यानां परस्परविरोधपरिहारः किमर्थः । मिथो विरुद्धानां प्रामाण्यानिश्चयात्तत्प्रामाण्यनिश्चयार्थ इति चेन्न । एवं सत्यस्य तर्कशास्त्रत्वप्रसङ्गेन मीमांसात्वव्याघातादिति । उच्यते । ब्रह्मणो ऽशेषजगत्कारणत्वनिश्चयो ह्यशेषजगत्स्वरूपनिर्णये तस्य कार्यत्वादिनिर्णये च सति स्यान्नान्यथा । नच तद्विषयाणां वाक्यानां मिथो व्याघाते तत्स्वरूपनिर्णयो भवति । अतो ऽधिदैवादिवस्तुतत्त्वावधारणार्थ एवायं मिथो विरोधपरिहारः । तदिदमप्युक्तम् स्वरूपनिर्णयायैवेति ॥ स्वरूपनिर्णयायैव वचनानां परस्परम् । पादेनानेनाविरोधं दर्शयत्यमितद्युतिः
prabhuḥ sūtrakāraḥ, anena vyācikhyāsitatayā buddhisannihitena tṛtīyena pādena vaidikānāṃ vacanānāṃ parasparaṃ avirodhaṃ virodhābhāvaṃ, darśayatīti pratipādyakathanam / asyāntarbhāvalakṣaṇāṃ saṅgatiṃ darśayitumuktam aśeṣeti // aśeṣāśca te samāmnāyavirodhāśceti vigrahaḥ / kariṣyan ityadhyāyopakramasamayāpekṣayā / sūtrakṛtā khalu sarvānapi vedavirodhānparihartuṃ dvitīyo 'yamadhyāya ārabdhaḥ / vaidikānāṃ vacanānāṃ parasparavirodho 'pi tadantarbhūta evetyatastadapākaraṇamiha saṅgatameveti / ānantaryalakṣaṇāṃ saṅgatiṃ darśayitumathetyuktam / avasaraprāptau prādhānyādyuktivirodhaparihārasya prāthamye tatprapañcātmakatvena samayavirodhaparihārasya tadānantarye sati śrutīnāṃ parasparavirodhaparihārasya bhavatyayamavasara iti / nanvevaṃ tarhyasya pādasya caturthapādādbhedo na syāt / tatrāpi vedavacasāṃ parasparavirodhasya apākriyamāṇatvādityata uktam adhidaiveti // adhidaivāni avyaktādyabhimānidevatāḥ / adhibhūtāni kāryakāraṇopetāni viyadādibhūtāni / *8,474* idamuktaṃ bhavati / yadyapi pādadvaye vedavākyānāṃ parasparavirodha eva nirasyate / tathāpi viṣayabhedādbhedo bhaviṣyati / ihādhidaivādiviṣayavākyānāṃ caturthe tvadhyātmaviṣayāṇāmiti / nacaivamasya pādasyānekaviṣayatvenānekatvāpattiḥ / adhyātmetaraviṣayatvenaikatvopapatteḥ iti / atrāpi kramaniyame hetumācārya eva vakṣyati / *8,475* nanu ca vedavākyānāṃ parasparavirodhaparihāraḥ kimarthaḥ / mitho viruddhānāṃ prāmāṇyāniścayāttatprāmāṇyaniścayārtha iti cenna / evaṃ satyasya tarkaśāstratvaprasaṅgena mīmāṃsātvavyāghātāditi / ucyate / brahmaṇo 'śeṣajagatkāraṇatvaniścayo hyaśeṣajagatsvarūpanirṇaye tasya kāryatvādinirṇaye ca sati syānnānyathā / naca tadviṣayāṇāṃ vākyānāṃ mitho vyāghāte tatsvarūpanirṇayo bhavati / ato 'dhidaivādivastutattvāvadhāraṇārtha evāyaṃ mitho virodhaparihāraḥ / tadidamapyuktam svarūpanirṇayāyaiveti // svarūpanirṇayāyaiva vacanānāṃ parasparam / pādenānenāvirodhaṃ darśayatyamitadyutiḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.