यत्काम इत्यनेन"न हास्य कर्म क्षीयते ऽस्माद्धयेवात्मनो यद्यत्कामयते तत्तत्सृजतऽ; इति श्रुतिरुपादीयते । मुक्तो यद्यत्कामयते तत्तद्वस्तु तत्कर्म सृजते । कथम् । यत्सृजते तदस्मादात्मन एव परमेश्वरानुग्रहद्वारैवेत्यर्थः । अद्धैवेति ह्येवशब्दार्थः । अत्रेश्वराज्जीवस्य भेदः स्पष्ट एव । कर्माक्षयवचनात्परममुक्तित्वं च । सहैव ब्रह्मणा कामान् भुङ्कते निस्तीर्णतद्गुणः सहैवेत्यनेन"सो ऽश्नुते सर्वान्कामान्सह ब्रह्मणा विपश्चितःऽ; इति श्रुतिमुपादत्ते । ब्रह्मणा ब्रह्मात्मकामतया सर्वान्कामान्सह यौगपद्येन भुङ्क्त इति व्याख्यानं तु श्रौताक्षराननुगुणं तत्सिद्धान्ताननुगुणं च । निस्तीर्णेत्यनेन"तीर्णो हि तदा सर्वान्शोकान्हृदयस्य भवतिऽ; इति श्रुतिर्गृह्यते । तदा सर्वान् शोकांस्तीर्णो मुक्तो हृदयस्य ब्रह्मणः शेषभूतो भवतीत्यर्थः । हृदयनत्वाद् हृदयं ब्रह्म । तद्गुणा हृद्गुणा दुःखाद्याः । अत्र सर्वशोकतरणात्परममुक्तित्वमवगम्यते । दुःखादींश्च परित्यज्य ॥। दुःखादींश्च परित्यज्येत्यनेन"ज्योतिर्मयेषु देहेषु स्वेच्छया विश्वमोक्षिणः । भुञ्जते सुसुखान्येव न दुःखादीन्कदाचनऽ; इत्यादि(कं) ब्रह्मवैवर्तवाक्यं गृह्यते । अत्र बहुवचनेन भेदो दुःखाद्यभावेन परममुक्तित्वं चाव(सीयते)भासते । ॥। जगद्वयापारवर्जितः
yatkāma ityanena"na hāsya karma kṣīyate 'smāddhayevātmano yadyatkāmayate tattatsṛjata'; iti śrutirupādīyate / mukto yadyatkāmayate tattadvastu tatkarma sṛjate / katham / yatsṛjate tadasmādātmana eva parameśvarānugrahadvāraivetyarthaḥ / addhaiveti hyevaśabdārthaḥ / atreśvarājjīvasya bhedaḥ spaṣṭa eva / karmākṣayavacanātparamamuktitvaṃ ca / sahaiva brahmaṇā kāmān bhuṅkate nistīrṇatadguṇaḥ sahaivetyanena"so 'śnute sarvānkāmānsaha brahmaṇā vipaścitaḥ'; iti śrutimupādatte / brahmaṇā brahmātmakāmatayā sarvānkāmānsaha yaugapadyena bhuṅkta iti vyākhyānaṃ tu śrautākṣarānanuguṇaṃ tatsiddhāntānanuguṇaṃ ca / nistīrṇetyanena"tīrṇo hi tadā sarvānśokānhṛdayasya bhavati'; iti śrutirgṛhyate / tadā sarvān śokāṃstīrṇo mukto hṛdayasya brahmaṇaḥ śeṣabhūto bhavatītyarthaḥ / hṛdayanatvād hṛdayaṃ brahma / tadguṇā hṛdguṇā duḥkhādyāḥ / atra sarvaśokataraṇātparamamuktitvamavagamyate / duḥkhādīṃśca parityajya ... duḥkhādīṃśca parityajyetyanena"jyotirmayeṣu deheṣu svecchayā viśvamokṣiṇaḥ / bhuñjate susukhānyeva na duḥkhādīnkadācana'; ityādi(kaṃ) brahmavaivartavākyaṃ gṛhyate / atra bahuvacanena bhedo duḥkhādyabhāvena paramamuktitvaṃ cāva(sīyate)bhāsate / ... jagadvayāpāravarjitaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.