ईयते प्रत्यक्षेणेति शेषः । उक्तं तावन्नैक एव भेदो ऽनेकत्र व्यासज्य वर्तते किन्त्वेकप्रतियोगिको ऽपरधर्मिक इति । तत्प्रत्यक्षतायां च धर्मिण एव प्रत्यक्षतोपयुज्यते । प्रतियोगिनस्त्ववगममात्रं, तथा लोके दर्शनात् । तत्रेश्वरस्यात्मान्तराणां चाप्रत्यक्षत्वेन तद्धर्मिकस्य भेदस्य प्रत्यक्षेण ज्ञातुमशक्यत्वे ऽपि परमेश्वरप्रतियोगिकः स्वात्मधर्मिको भेदः प्रत्यक्षेण ज्ञातुं शक्यत एव । स्वात्मनः प्रत्यक्षत्वात् । परेशानस्य च शास्त्रेणावगतत्वात् । यस्तु शास्त्रेणेश्वरं न जानाति तेन मा विमायि तत्प्रतियोगिकः स्वात्मनो भेदः । शास्त्राद्विदितेश्वरस्यैव प्रत्यक्षं ततः स्वात्मनो भेदे प्रमाणमुक्तमिति । तथापि कथमनुमानस्य कालात्ययापदिष्टत्वं भेदग्राहकस्य प्रत्यक्षस्य प्राबल्यानिरूपणादित्यत आह अनुभूतीति ॥ *८,५५९* ततापि कथमनुमानस्य कालात्ययापदिष्टत्वं भेदग्राहकस्य प्रत्यक्षस्य प्राबल्यानिरूपणादित्यत आह अनुभूतीति । अनुभूतिविरोधेन कथमेकत्वमुच्यते अत्रानुभूतिशब्देन साक्षी गृह्यते । उच्यते अनुमीयते । परार्थानुमानप्रयोगस्य वचनात्मकत्वादुच्यत इत्युक्तम् । अनुमानेनेत्यध्याहारो वा । एतदुक्तं भवति । साक्षिप्रत्यक्षं खलु स्वात्मनः परमात्मभेदग्राहकमिष्यम् । तच्चानुमानतः प्रबलमेव । तत्स्वरूपप्रामाण्ययोर्धर्मिकोटिनिविष्यस्य जीवस्य च ग्राहकत्वेनोपजीव्यत्वात् । अतस्तद्विरोधेन कारणेन जीवब्रह्मणोरेकत्वं नानुमातुं शक्यत इति । अस्तु साक्षिप्रत्यक्षमनुमानात्प्रबलं तस्येश्वरात्स्वात्मनो भेदग्राहकत्वं तु कुतो निश्चितं येनानुमानं बाधितविषयं स्यादित्यत आह किञ्चिदिति । किञ्चित्कर्ता च दुःखीति सर्वैरेवानुभूयते
īyate pratyakṣeṇeti śeṣaḥ / uktaṃ tāvannaika eva bhedo 'nekatra vyāsajya vartate kintvekapratiyogiko 'paradharmika iti / tatpratyakṣatāyāṃ ca dharmiṇa eva pratyakṣatopayujyate / pratiyoginastvavagamamātraṃ, tathā loke darśanāt / tatreśvarasyātmāntarāṇāṃ cāpratyakṣatvena taddharmikasya bhedasya pratyakṣeṇa jñātumaśakyatve 'pi parameśvarapratiyogikaḥ svātmadharmiko bhedaḥ pratyakṣeṇa jñātuṃ śakyata eva / svātmanaḥ pratyakṣatvāt / pareśānasya ca śāstreṇāvagatatvāt / yastu śāstreṇeśvaraṃ na jānāti tena mā vimāyi tatpratiyogikaḥ svātmano bhedaḥ / śāstrādviditeśvarasyaiva pratyakṣaṃ tataḥ svātmano bhede pramāṇamuktamiti / tathāpi kathamanumānasya kālātyayāpadiṣṭatvaṃ bhedagrāhakasya pratyakṣasya prābalyānirūpaṇādityata āha anubhūtīti // *8,559* tatāpi kathamanumānasya kālātyayāpadiṣṭatvaṃ bhedagrāhakasya pratyakṣasya prābalyānirūpaṇādityata āha anubhūtīti / anubhūtivirodhena kathamekatvamucyate atrānubhūtiśabdena sākṣī gṛhyate / ucyate anumīyate / parārthānumānaprayogasya vacanātmakatvāducyata ityuktam / anumānenetyadhyāhāro vā / etaduktaṃ bhavati / sākṣipratyakṣaṃ khalu svātmanaḥ paramātmabhedagrāhakamiṣyam / taccānumānataḥ prabalameva / tatsvarūpaprāmāṇyayordharmikoṭiniviṣyasya jīvasya ca grāhakatvenopajīvyatvāt / atastadvirodhena kāraṇena jīvabrahmaṇorekatvaṃ nānumātuṃ śakyata iti / astu sākṣipratyakṣamanumānātprabalaṃ tasyeśvarātsvātmano bhedagrāhakatvaṃ tu kuto niścitaṃ yenānumānaṃ bādhitaviṣayaṃ syādityata āha kiñciditi / kiñcitkartā ca duḥkhīti sarvairevānubhūyate
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.