निदर्श्यते साध्येन साधनस्य व्याप्तिरत्रेति हि निदर्शनम् । अतः साध्यसाधनधर्मसाम्यमेव दार्ष्यान्तिकेन तत्रान्वेष्यव्यम् । न त्वतिसाम्यम् । तथा सति सर्वानुमानोच्छेदप्रसङ्गात् । मशकादेरपि विवक्षितधर्मसाम्ये दृष्टान्तत्वं नानिष्यमिति । ननु चित्त्वमात्रमित्यसत् । मुक्तौ सुखाद्यङ्गीकारविरोधादित्यत आह किञ्चिदिति ॥ किञ्चित्सुखादिसादृश्यमपीशेनेसुरानृते चित्त्वसादृश्यं तु सर्वगामित्वादुक्तामिति भावः । निरवधिकसुखादिव्यवच्छेदाय किञ्चिदित्युक्तम् । अन्यथा हि हेतोर्विरुद्धता स्यात् । *९,३९१* अयं समुदायार्थः । ब्रह्माभासत्वादिति हेतोर्ब्रह्माधीनत्वात्तत्सदृशत्वाच्चेत्यर्थो न तु सूर्यकादिवत्प्रतिबिम्बत्वादिति । न चायमर्थो ऽसिद्धः । निपुणतरं प्रागुपपादितत्वात् । न चोपाध्यधीनत्वेन व्याप्तो येन तद्वयावृत्त्या व्यावर्तेत । उपाध्यधीनतारहितेष्वपि भावात् । नच भागासिद्धिः(द्धः) । चिदात्मस्वरूपतयोपपादितत्वात् । नापि विरुद्धः । भिन्नेष्वेव भा(ष्वपि भा)वात् । तथापि बिम्बप्रतिबिम्बयोरैक्यात्सूर्यकादिदृष्टान्तः साध्यसाधनविकल इति चेन्न । प्रमाणाभावात् । न तावत्प्रत्यक्षम् । तस्य प्रत्यक्त्वपरक्त्वादिना भेदग्राहित्वात् । प्रत्यभिज्ञानं त्वसिद्धमेव । नाप्यनुमानं लिङ्गाभावात् । अत्यन्तसादृश्यस्य सव्येतरकरादिना व्यभिचारात् । वैधर्म्याभावस्य चासिद्धत्वात् । क्रियासाम्यस्य छायादावनैकान्त्यात् । पृथक्कारणाभावस्य नित्येषु व्यभिचारात् । बिम्बकारणमात्रजन्यत्वस्य सन्दिग्धत्वात् । पृथग्दृष्टकार्यानुरोधेन ह्यदृष्टमपि पृथक्कारणं कल्प्यते । नतु कारणादर्शनेन दृष्टकार्यापलापः । तथा सति बहुविप्लवापत्तेः । ततः कारणमुपाधिरेव कल्प्यते । आगमास्तु प्रत्यक्षादिवि(क्षवि)रोधादुपचरितार्था एव । यदि च जलादिना प्रतिहता नयनरश्मयो मुखमीक्षन्ते तदा शिलादिप्रतिहता अपीक्षेरन् । न चास्यां प्रक्रियायां स्वच्छतायाः को ऽप्युपयोगो ऽस्तीत्यलम् । तत्त्वमस्यादिश्रुतिविरोधस्तु परिहरिष्यते । अतो निर्देषमेवाभासत्वानुमानमिति । *९,३९५* ननु ब्रह्माभासशब्दो जीवस्य ब्रह्माधीनतां ब्रह्मसदृशतां च कया वृत्त्या वक्ति । गौण्येति चेत् । एवं तर्ह्यस्मदायत्ते शब्दप्रयोगे ऽवाचकं किमिति प्रयोक्ष्यामह इति प्रयोजनं वाच्यम् । मैवम् । योगाश्रयणादित्याह तत इति ॥ तत आभासते नित्यं तद्वदाभासते ऽपि च
nidarśyate sādhyena sādhanasya vyāptiratreti hi nidarśanam / ataḥ sādhyasādhanadharmasāmyameva dārṣyāntikena tatrānveṣyavyam / na tvatisāmyam / tathā sati sarvānumānocchedaprasaṅgāt / maśakāderapi vivakṣitadharmasāmye dṛṣṭāntatvaṃ nāniṣyamiti / nanu cittvamātramityasat / muktau sukhādyaṅgīkāravirodhādityata āha kiñciditi // kiñcitsukhādisādṛśyamapīśenesurānṛte cittvasādṛśyaṃ tu sarvagāmitvāduktāmiti bhāvaḥ / niravadhikasukhādivyavacchedāya kiñcidityuktam / anyathā hi hetorviruddhatā syāt / *9,391* ayaṃ samudāyārthaḥ / brahmābhāsatvāditi hetorbrahmādhīnatvāttatsadṛśatvāccetyartho na tu sūryakādivatpratibimbatvāditi / na cāyamartho 'siddhaḥ / nipuṇataraṃ prāgupapāditatvāt / na copādhyadhīnatvena vyāpto yena tadvayāvṛttyā vyāvarteta / upādhyadhīnatārahiteṣvapi bhāvāt / naca bhāgāsiddhiḥ(ddhaḥ) / cidātmasvarūpatayopapāditatvāt / nāpi viruddhaḥ / bhinneṣveva bhā(ṣvapi bhā)vāt / tathāpi bimbapratibimbayoraikyātsūryakādidṛṣṭāntaḥ sādhyasādhanavikala iti cenna / pramāṇābhāvāt / na tāvatpratyakṣam / tasya pratyaktvaparaktvādinā bhedagrāhitvāt / pratyabhijñānaṃ tvasiddhameva / nāpyanumānaṃ liṅgābhāvāt / atyantasādṛśyasya savyetarakarādinā vyabhicārāt / vaidharmyābhāvasya cāsiddhatvāt / kriyāsāmyasya chāyādāvanaikāntyāt / pṛthakkāraṇābhāvasya nityeṣu vyabhicārāt / bimbakāraṇamātrajanyatvasya sandigdhatvāt / pṛthagdṛṣṭakāryānurodhena hyadṛṣṭamapi pṛthakkāraṇaṃ kalpyate / natu kāraṇādarśanena dṛṣṭakāryāpalāpaḥ / tathā sati bahuviplavāpatteḥ / tataḥ kāraṇamupādhireva kalpyate / āgamāstu pratyakṣādivi(kṣavi)rodhādupacaritārthā eva / yadi ca jalādinā pratihatā nayanaraśmayo mukhamīkṣante tadā śilādipratihatā apīkṣeran / na cāsyāṃ prakriyāyāṃ svacchatāyāḥ ko 'pyupayogo 'stītyalam / tattvamasyādiśrutivirodhastu parihariṣyate / ato nirdeṣamevābhāsatvānumānamiti / *9,395* nanu brahmābhāsaśabdo jīvasya brahmādhīnatāṃ brahmasadṛśatāṃ ca kayā vṛttyā vakti / gauṇyeti cet / evaṃ tarhyasmadāyatte śabdaprayoge 'vācakaṃ kimiti prayokṣyāmaha iti prayojanaṃ vācyam / maivam / yogāśrayaṇādityāha tata iti // tata ābhāsate nityaṃ tadvadābhāsate 'pi ca
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.