यद्यशेषशक्तियुक्तः परमात्माङ्गीकृतस्तदा तस्योपाधौ तन्निमित्ते च स्वातन्त्र्यात्कथं तन्निमित्तदोषवान्स्यात् । अयमभिसन्धिः । भवतु वानेन प्रकारभेदेन विरोधशान्तिर्मा वा भूत् । प्रकारभेद एवायमनुपपन्नः । तथाहि । अन्तःकरणादयुपाधयो ऽविद्यानिमित्तमित्तानि च स्वशक्त्या परमात्मानं विच्छिद्य तदंशस्य जीवस्य दुःखादिदोषान्कुर्वन्तीति तावन्न युज्यते । परमात्मनः सर्वशक्तिस्वातन्त्र्यहानिप्रसङ्गात् । अतः परमात्मैव सर्वशक्तिः स्वाधीनैरेव तैः स्वात्मानं विच्छिद्य स्वांशं जीवं दुःखादिदोषयोगिनं करोतीति मन्तव्यम् । तच्चायुक्ततरम् । अप्रेक्षावत्त्वप्रसक्तेः । न हि कश्चित्प्रेक्षावानात्मानमात्माधीनैरहिकण्टकादिभिरपुरुषार्थभाजं कुर्वाणो दृष्टः । नच तापसस्येवात्मनो दुःखोत्पादनेन परमात्मनः किञ्चित्प्रयोजनमस्ति । परिपूर्णत्वात् । नचाविद्यादिनो ऽनादितात्र समाधानम्, अनादिनो ऽपि तत्प्रवाहस्य तदधीनत्वात् । नच लीलामात्रमेतदिति साम्प्रतम् । स्वापुरुषार्थहेतोर्लीलायाः प्रेक्षापूर्वकारिभिरनुपादानात् । अतः परमपुरुषस्य न केनापि प्रकारेण दोषसंसर्गो युज्यत इति न दोषिणा जीवेन तस्यैक्यं युक्तमिति । *९,४०९* जीवब्रह्मणोरैक्ये ऽपि ब्रह्मणो जीवगतदुःखाद्यनुसन्धानाभावान्नोक्तदोषप्रसङ्गः । तथा चोक्तेन प्रकारभेदेन विरोधशान्तिर्भविष्यतीति भावेन शङ्कते अनुसन्धानेति ॥ अनुसन्धानरहितमैक्यं चेद् ॥। अनुसन्धानं नाम भोगसमाख्यातः स्वीयतया दुःखादिसाक्षात्कारो ऽभिमतः । परिहरति । एकतेति । ॥। एकता न तत् तत् तर्हि । जीवस्तावद्ब्रह्मस्वरूपं निर्दुःखत्वादिकं नानुसन्धत्त इत्यविवादम् । ब्रह्मापि चेज्जीवगतं दुःखादिकं नानुसन्दध्यात्तदा तयोरेकता नास्तीत्येवोक्तप्रायं स्यात् कथमित्यत आह चेतनेति ॥ चेतनैक्ये ऽनुसन्धानं प्रमाणं नैव चापरम्
yadyaśeṣaśaktiyuktaḥ paramātmāṅgīkṛtastadā tasyopādhau tannimitte ca svātantryātkathaṃ tannimittadoṣavānsyāt / ayamabhisandhiḥ / bhavatu vānena prakārabhedena virodhaśāntirmā vā bhūt / prakārabheda evāyamanupapannaḥ / tathāhi / antaḥkaraṇādayupādhayo 'vidyānimittamittāni ca svaśaktyā paramātmānaṃ vicchidya tadaṃśasya jīvasya duḥkhādidoṣānkurvantīti tāvanna yujyate / paramātmanaḥ sarvaśaktisvātantryahāniprasaṅgāt / ataḥ paramātmaiva sarvaśaktiḥ svādhīnaireva taiḥ svātmānaṃ vicchidya svāṃśaṃ jīvaṃ duḥkhādidoṣayoginaṃ karotīti mantavyam / taccāyuktataram / aprekṣāvattvaprasakteḥ / na hi kaścitprekṣāvānātmānamātmādhīnairahikaṇṭakādibhirapuruṣārthabhājaṃ kurvāṇo dṛṣṭaḥ / naca tāpasasyevātmano duḥkhotpādanena paramātmanaḥ kiñcitprayojanamasti / paripūrṇatvāt / nacāvidyādino 'nāditātra samādhānam, anādino 'pi tatpravāhasya tadadhīnatvāt / naca līlāmātrametaditi sāmpratam / svāpuruṣārthahetorlīlāyāḥ prekṣāpūrvakāribhiranupādānāt / ataḥ paramapuruṣasya na kenāpi prakāreṇa doṣasaṃsargo yujyata iti na doṣiṇā jīvena tasyaikyaṃ yuktamiti / *9,409* jīvabrahmaṇoraikye 'pi brahmaṇo jīvagataduḥkhādyanusandhānābhāvānnoktadoṣaprasaṅgaḥ / tathā coktena prakārabhedena virodhaśāntirbhaviṣyatīti bhāvena śaṅkate anusandhāneti // anusandhānarahitamaikyaṃ ced ... anusandhānaṃ nāma bhogasamākhyātaḥ svīyatayā duḥkhādisākṣātkāro 'bhimataḥ / pariharati / ekateti / ... ekatā na tat tat tarhi / jīvastāvadbrahmasvarūpaṃ nirduḥkhatvādikaṃ nānusandhatta ityavivādam / brahmāpi cejjīvagataṃ duḥkhādikaṃ nānusandadhyāttadā tayorekatā nāstītyevoktaprāyaṃ syāt kathamityata āha cetaneti // cetanaikye 'nusandhānaṃ pramāṇaṃ naiva cāparam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.