अत्यल्पस्याप्यंशिन्ॐशगताशेषानुसन्धानं विद्यत एव । तथापि कश्चिद्विशेष्ॐऽशानभिमतकरणादिः शकृतो भवत् । अंशकीर्त्याद्यथर्मीश्वरप्रेरितेनांशिना क्रियत इत्यर्थः । अल्पस्यापीति स्वरूपसङ्कीर्तनम् । भुवि जातेनांशेन चांशिगतं सुखदुःखाद्येवानुभूयते नतु सर्वम् । सत्यप्यैक्ये कश्चित्सर्वाननुसन्धानरूपो विशेषस्तु ईशकृतो भवेत् । भूम्याद्यपकृष्टदेशं गर्भवासाद्यवस्थां मानुषान्नोपभोगादिकं च निमित्तीकृत्येश्वरेण क्रियते । अत्ॐऽशस्यांशनभिमतकरणादिकं युज्यते । न ह्यशेषानुसन्धानमस्माभिश्चेतनैक्यादेर्व्यापकमुक्तम् । किन्त्वनुसन्धानमात्रमिति भावः । *९,४३१* नन्वीश्वरो ऽपि कथं स्वानभितं कारयति । कथं चाभिन्ने ऽनुसन्धानं प्रतिबध्नातीत्यत आह ईशस्येति ॥ ईशस्याचिन्त्यशक्तित्वान्नाशक्यं क्वापि विद्यते दृश्यन्ते खल्वघटितं घटयन्त्येश्वरशक्त्या प्रेरिताः कामक्रोधादिपरवशा ऐहिकामुष्मिकदुःखहेतुं स्वशिरश्छेदं पातकं च कुर्वाणा इत्याशयः । नन्वेवं तर्हि मयापि शक्यते वक्तुम् । यथाजुनस्यैक्ये सत्यपीन्द्रगताशेषानुसन्धानमचिन्त्यया ईशशक्त्या प्रतिबद्धयते । तथा जीवपरमात्मनोरभेदे ऽपि तयैवानुसन्धानप्रतिबन्धो भविष्यति । अपकृष्टदेशादिकमिव देहाद्युपाधयो निमित्ततामापत्स्यन्ते । तथा चानुसन्धानाभावादैक्याभाव इत्यनुपपन्नम् । अनुसन्धानस्यैक्यव्यापकत्वं चासति प्रतिबन्ध इति कल्प्यत इत्यत आह सेति ॥ सेशतानुपपन्नैव यदि जीवैकतास्य हि सा अघटितघटनारूपा । अस्य परमात्मनः । भवेदेतद्यदि भवन्मते परमात्मनो ऽचिन्त्यशक्तिमत्तारूपेशता भवेत्(स्यात्) । जीवेनाभिन्नस्य सेशतैवानुपपन्ना । कुतस्तयानुसन्धानप्रतिबन्धकल्पनादिकमिति । हिशब्देन यो जीवेनाभिन्नो नासावचिन्त्यशक्तिरूपेशतोपेतो यथा देवदत्त इति व्याप्तिं सूचयति । जीवेनैकीभूतो ऽपि परमात्मास्त्वीशतोपेतः । किं विपक्षे बाधकमित्यत आह अनीशस्येति ॥ अनीशस्येशतेत्येव विरुद्धं सर्वमानतः
atyalpasyāpyaṃśinoṃśagatāśeṣānusandhānaṃ vidyata eva / tathāpi kaścidviśeṣoṃ'śānabhimatakaraṇādiḥ śakṛto bhavat / aṃśakīrtyādyatharmīśvarapreritenāṃśinā kriyata ityarthaḥ / alpasyāpīti svarūpasaṅkīrtanam / bhuvi jātenāṃśena cāṃśigataṃ sukhaduḥkhādyevānubhūyate natu sarvam / satyapyaikye kaścitsarvānanusandhānarūpo viśeṣastu īśakṛto bhavet / bhūmyādyapakṛṣṭadeśaṃ garbhavāsādyavasthāṃ mānuṣānnopabhogādikaṃ ca nimittīkṛtyeśvareṇa kriyate / atoṃ'śasyāṃśanabhimatakaraṇādikaṃ yujyate / na hyaśeṣānusandhānamasmābhiścetanaikyādervyāpakamuktam / kintvanusandhānamātramiti bhāvaḥ / *9,431* nanvīśvaro 'pi kathaṃ svānabhitaṃ kārayati / kathaṃ cābhinne 'nusandhānaṃ pratibadhnātītyata āha īśasyeti // īśasyācintyaśaktitvānnāśakyaṃ kvāpi vidyate dṛśyante khalvaghaṭitaṃ ghaṭayantyeśvaraśaktyā preritāḥ kāmakrodhādiparavaśā aihikāmuṣmikaduḥkhahetuṃ svaśiraśchedaṃ pātakaṃ ca kurvāṇā ityāśayaḥ / nanvevaṃ tarhi mayāpi śakyate vaktum / yathājunasyaikye satyapīndragatāśeṣānusandhānamacintyayā īśaśaktyā pratibaddhayate / tathā jīvaparamātmanorabhede 'pi tayaivānusandhānapratibandho bhaviṣyati / apakṛṣṭadeśādikamiva dehādyupādhayo nimittatāmāpatsyante / tathā cānusandhānābhāvādaikyābhāva ityanupapannam / anusandhānasyaikyavyāpakatvaṃ cāsati pratibandha iti kalpyata ityata āha seti // seśatānupapannaiva yadi jīvaikatāsya hi sā aghaṭitaghaṭanārūpā / asya paramātmanaḥ / bhavedetadyadi bhavanmate paramātmano 'cintyaśaktimattārūpeśatā bhavet(syāt) / jīvenābhinnasya seśataivānupapannā / kutastayānusandhānapratibandhakalpanādikamiti / hiśabdena yo jīvenābhinno nāsāvacintyaśaktirūpeśatopeto yathā devadatta iti vyāptiṃ sūcayati / jīvenaikībhūto 'pi paramātmāstvīśatopetaḥ / kiṃ vipakṣe bādhakamityata āha anīśasyeti // anīśasyeśatetyeva viruddhaṃ sarvamānataḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.