भिन्नो ऽयं घट इति स भेद एव विशेषतो विशेषणत्वेन दृश्यते न तु घटः, किन्तु विशेष्यत्वेन । तथानेनानेन । व्यत्ययो बहुलमिति पञ्चम्यर्थे तृतीया । सहयोगे वा । पटाद्भिन्नस्तम्भाद्भिन्नो घट इत्येष भेद एव सविशेषः प्रतियोगिविशेषसाहित्येन दृश्यते । तथायं पदार्थो ऽनेन वक्रत्वेनानेन कोटरवत्त्वेन पुरुषाद्भिन्न इति स एष भेद एव विशेषतो व्यावर्तकधर्मेण दृश्यते । पदार्थस्त्वक्षसन्निकर्षमात्रेण । तथास्मात्पटादस्मात्स्तम्भादस्मात्कुड्याद्भिन्नो ऽयं घट इत्येष भेद एव सविशेषतः प्रतियोगिविशेषसाहित्येन निमित्तेन बहुधा दृश्यते । घटस्त्वेकधैव । अतो न भेदो घटस्य स्वरूपमिति यत्स्वरूपभेदस्य दूषणं परैरुच्यते । तत्तस्य किमुत्तरं त्वयाभिधास्यते, यदि विशेषो नाङ्गीक्रियते, इत्यर्थः । यदि विशेषो नाङ्गीक्रियते तदा भेदो भेदिनाभिन्न इत्यपि नाङ्गीकर्तुं शक्यते । भेदभेदिनोर्भेदसाधकानामनेकेषां भावात् । विशेषणैव हि तेषामन्यथासिद्धिं व्युत्पाद्य प्रतीतिबलेन भेदस्य भेदिनाभेदो वक्तव्यो नान्यथेति भावः । *९,४६६* तदीयत्वेन विशेषणत्वेन सप्रतियोगित्वेन लिङ्गित्वेन बहुत्वेन च प्रतीयमानो ऽन्योन्याभावादिरूपो भेदो न भेदिस्वरूपतयाङ्गीक्रियते । यस्तु स्वरूपतयाङ्गीक्रियते नासौ तदीयत्वादिना प्रतीयत इति तस्योत्तरं ब्रूम इति चेन्न । अस्यैव प्रसिद्धत्वादन्यस्य तदभावात् । अन्यथा स्वरूपस्यैव भेद इति पारिभाषिकं नामान्तरमुक्तं स्यात् । न चाद्वैतवादिनः स्वरूपं नाङ्गीकुर्वते । तत्किमनेन भेदेन । तदिदमुक्तं स एष इति प्रसिद्धिद्योतकाभ्याम् । तदीयत्वादिरुपचार इति चेन्न । प्रतीतेः स्फुटत्वात् । बाधकाभावेनाभ्रान्तित्वाच्च । तदिदमप्युक्तं दृश्यत इति । *९,४६८* दूषणान्तरमाह अभेदेति ॥ अभेदभेदयोश्चैव स्वरूपत्वं हि भेदिना न केवलं भेदस्य । किन्त्वभेदस्य च भेदिनः स्वरूपत्वमेवेति योजना । यो भेदस्य भेदिना घटेनाभेदमङ्गीकरोति । तेन तस्याभेदस्यापि घटस्वरूपत्वमेवाङ्गीकरणीयम् । भेदसमानन्यायत्वादिति हिशब्दार्थः । ततः किमित्यत आह तयोरपीति ॥ तयोरप्य् ॥। अभेदो ऽङ्गीकार्य इति शेषः । अस्त्वेकेन घटेनात्यन्ताभिन्नयोरभेदभेदयोरभेदस्ततो ऽपि किमित्यत आह अविशेषत्व इति ॥ ॥। अविशेषत्वे पर्यायत्वं हि शब्दयोः
bhinno 'yaṃ ghaṭa iti sa bheda eva viśeṣato viśeṣaṇatvena dṛśyate na tu ghaṭaḥ, kintu viśeṣyatvena / tathānenānena / vyatyayo bahulamiti pañcamyarthe tṛtīyā / sahayoge vā / paṭādbhinnastambhādbhinno ghaṭa ityeṣa bheda eva saviśeṣaḥ pratiyogiviśeṣasāhityena dṛśyate / tathāyaṃ padārtho 'nena vakratvenānena koṭaravattvena puruṣādbhinna iti sa eṣa bheda eva viśeṣato vyāvartakadharmeṇa dṛśyate / padārthastvakṣasannikarṣamātreṇa / tathāsmātpaṭādasmātstambhādasmātkuḍyādbhinno 'yaṃ ghaṭa ityeṣa bheda eva saviśeṣataḥ pratiyogiviśeṣasāhityena nimittena bahudhā dṛśyate / ghaṭastvekadhaiva / ato na bhedo ghaṭasya svarūpamiti yatsvarūpabhedasya dūṣaṇaṃ parairucyate / tattasya kimuttaraṃ tvayābhidhāsyate, yadi viśeṣo nāṅgīkriyate, ityarthaḥ / yadi viśeṣo nāṅgīkriyate tadā bhedo bhedinābhinna ityapi nāṅgīkartuṃ śakyate / bhedabhedinorbhedasādhakānāmanekeṣāṃ bhāvāt / viśeṣaṇaiva hi teṣāmanyathāsiddhiṃ vyutpādya pratītibalena bhedasya bhedinābhedo vaktavyo nānyatheti bhāvaḥ / *9,466* tadīyatvena viśeṣaṇatvena sapratiyogitvena liṅgitvena bahutvena ca pratīyamāno 'nyonyābhāvādirūpo bhedo na bhedisvarūpatayāṅgīkriyate / yastu svarūpatayāṅgīkriyate nāsau tadīyatvādinā pratīyata iti tasyottaraṃ brūma iti cenna / asyaiva prasiddhatvādanyasya tadabhāvāt / anyathā svarūpasyaiva bheda iti pāribhāṣikaṃ nāmāntaramuktaṃ syāt / na cādvaitavādinaḥ svarūpaṃ nāṅgīkurvate / tatkimanena bhedena / tadidamuktaṃ sa eṣa iti prasiddhidyotakābhyām / tadīyatvādirupacāra iti cenna / pratīteḥ sphuṭatvāt / bādhakābhāvenābhrāntitvācca / tadidamapyuktaṃ dṛśyata iti / *9,468* dūṣaṇāntaramāha abhedeti // abhedabhedayoścaiva svarūpatvaṃ hi bhedinā na kevalaṃ bhedasya / kintvabhedasya ca bhedinaḥ svarūpatvameveti yojanā / yo bhedasya bhedinā ghaṭenābhedamaṅgīkaroti / tena tasyābhedasyāpi ghaṭasvarūpatvamevāṅgīkaraṇīyam / bhedasamānanyāyatvāditi hiśabdārthaḥ / tataḥ kimityata āha tayorapīti // tayorapy ... abhedo 'ṅgīkārya iti śeṣaḥ / astvekena ghaṭenātyantābhinnayorabhedabhedayorabhedastato 'pi kimityata āha aviśeṣatva iti // ... aviśeṣatve paryāyatvaṃ hi śabdayoḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.