अस्य स्वाप्नप्रपञ्चस्य । स्वाप्नप्रपञ्चं प्रतीति यावत् । अपिपदं दोषान्तरसमुच्चयार्थम् । अस्य निराकारतयाङ्गीकृतस्यापि ब्रह्मण इति वा । सदसद्विलक्षणं सन्ध्यमिति प्रतिजानतेति वाक्यशेषः । ततश्चायमर्थः । सच्छब्देनाबाध्यमङ्गीकृत्य वैलक्षण्यमपि तद्धर्मविपरीतधर्मत्वमङ्गीक्रियते चेत्तदाबाध्यस्यापि धर्मवत्त्वमङ्गीकृतं स्यात् । अबाध्यं च न ब्रह्मणो ऽन्यदस्तीति ब्रह्मैव सधर्मकमु(मित्यु)क्तं स्यात् । तथा चापसिद्धान्तः । एतेन सच्छब्दस्य ब्रह्मार्थो, वैलक्षण्यं च तद्धर्मविपर्यय इति पक्षो ऽप्यपास्तः । अथाबाध्यं सत्, वैलक्षण्यं च तत्प्रतियोगिको ऽन्योन्याभाव इति मतम् । तदा ब्रह्मातिरिक्तस्याबाध्यस्याभावाद्ब्रह्मणः प्रपञ्चं प्रति प्रतियोगित्वलक्षणो धर्मः स्वीकृतो भवेत् । अनेन सच्छब्दो ब्रह्मार्थ इति (इत्यपि) प्रत्युक्तम् । अथ सच्छब्दो ऽबाध्यार्थो, वैलक्षण्यं च तत्त्वानधिकरणत्वं तर्हि बाध्यमिति प्रतिज्ञार्थः स्यात् । कात्स्नर्येनानभिव्यक्तत्वं च तदेवेति साध्यहेत्वोर्भेदो न भवेत् । अबाध्यस्य धर्मित्वं चाभ्युपेतं स्यात् । अन्यथा त्वप्रत्ययवैयर्थ्यात् । एतेन ब्रह्मपक्षरो ऽप्यपोढः । नच वाच्यं सकलमप्येतदयुक्तम् । यतो ऽत्र मायामात्रत्वमेव प्रतिज्ञातं न तु सदसद्वैलक्षण्यमिति । मायामात्रपदस्य सदसद्वैलक्षण्यार्थतयैव परस्याभिमतत्वात् । तच्च"किं स्वप्ने पारमार्थिकी सृष्टिराहोस्विन्मयामयिऽ; इति संशयोपपादनेन"सन्ध्ये तथारूपैव सृष्टिःऽ; इति पूर्वपक्षोत्थापनेन"न परमार्थगन्धो ऽप्यस्तिऽ; इति सिद्धान्तोपक्रमेण चावगम्यते न ह्यसत्त्वं स्वीक्रियत इति । *९,२०५* स्यादेतत् । ब्रह्मणः प्रतियोगित्वाद्यङ्गीकारे ऽपि नापसिद्धान्तः । परमार्थतो हि ब्रह्म निर्धर्मकं ब्रूमः । प्रतियोगित्वादिकं चाङ्गीक्रियमाणं मिथ्यैव । न ह्यारोपितेन नीलिम्ना नभसो नीरूपत्वं व्याहन्यत इत्याशङ्कयाह मिथ्या चेदिति ॥ मिथ्या चेत् प्रतियोगित्वं वैलक्षण्यं ततो नहि प्रतियोगित्वमित्युपलक्षणम् । ब्रह्मणः प्रतियोगित्वादि यदि मिथ्या स्यात्तर्हि ततो ब्रह्मणः स्वाप्नप्रपञ्चस्य वैलक्षण्यमुक्तविधं न स्यात् । यस्य यदपेक्षया न प्रतियोगित्वं न ततस्तस्य वैलक्षण्यमपि । यथा तत एव घटात्तस्यैव घटस्येति व्याप्तिसूचनार्थो हिशब्दः । मिथ्याशब्दो ऽनिर्वचनीयवचनो नासद्वचन इति तु प्रागनिर्वचनीयसिद्धेर्दुर्वचनम् । *९,२०६* ननु च वैलक्षण्यं न स्यादितीदमिष्यापादनम् । मया तस्यापि मिथ्यात्वाङ्गीकारादित्यत आह अविलक्षणत्वमिति ॥ अविलक्षणत्वं सत्यं स्यान् ॥। यदि स्वाप्नप्रपञ्चस्य ब्रह्मवैलक्षण्यं मृषा तदविलक्षणत्वं सत्यं स्यात् । घटादौ तथा दर्शनात् । यद्यप्यत्र न परेण तथास्त्विति वक्तुं (न) शक्यम् । अपसिद्धान्तापत्तेः स्फुटत्वात् । तथाप्यधिकं विवक्षुराह मिथ्यात्वमिति ॥ ॥। मिथ्यात्वं ब्रह्मणस्ततः
asya svāpnaprapañcasya / svāpnaprapañcaṃ pratīti yāvat / apipadaṃ doṣāntarasamuccayārtham / asya nirākāratayāṅgīkṛtasyāpi brahmaṇa iti vā / sadasadvilakṣaṇaṃ sandhyamiti pratijānateti vākyaśeṣaḥ / tataścāyamarthaḥ / sacchabdenābādhyamaṅgīkṛtya vailakṣaṇyamapi taddharmaviparītadharmatvamaṅgīkriyate cettadābādhyasyāpi dharmavattvamaṅgīkṛtaṃ syāt / abādhyaṃ ca na brahmaṇo 'nyadastīti brahmaiva sadharmakamu(mityu)ktaṃ syāt / tathā cāpasiddhāntaḥ / etena sacchabdasya brahmārtho, vailakṣaṇyaṃ ca taddharmaviparyaya iti pakṣo 'pyapāstaḥ / athābādhyaṃ sat, vailakṣaṇyaṃ ca tatpratiyogiko 'nyonyābhāva iti matam / tadā brahmātiriktasyābādhyasyābhāvādbrahmaṇaḥ prapañcaṃ prati pratiyogitvalakṣaṇo dharmaḥ svīkṛto bhavet / anena sacchabdo brahmārtha iti (ityapi) pratyuktam / atha sacchabdo 'bādhyārtho, vailakṣaṇyaṃ ca tattvānadhikaraṇatvaṃ tarhi bādhyamiti pratijñārthaḥ syāt / kātsnaryenānabhivyaktatvaṃ ca tadeveti sādhyahetvorbhedo na bhavet / abādhyasya dharmitvaṃ cābhyupetaṃ syāt / anyathā tvapratyayavaiyarthyāt / etena brahmapakṣaro 'pyapoḍhaḥ / naca vācyaṃ sakalamapyetadayuktam / yato 'tra māyāmātratvameva pratijñātaṃ na tu sadasadvailakṣaṇyamiti / māyāmātrapadasya sadasadvailakṣaṇyārthatayaiva parasyābhimatatvāt / tacca"kiṃ svapne pāramārthikī sṛṣṭirāhosvinmayāmayi'; iti saṃśayopapādanena"sandhye tathārūpaiva sṛṣṭiḥ'; iti pūrvapakṣotthāpanena"na paramārthagandho 'pyasti'; iti siddhāntopakrameṇa cāvagamyate na hyasattvaṃ svīkriyata iti / *9,205* syādetat / brahmaṇaḥ pratiyogitvādyaṅgīkāre 'pi nāpasiddhāntaḥ / paramārthato hi brahma nirdharmakaṃ brūmaḥ / pratiyogitvādikaṃ cāṅgīkriyamāṇaṃ mithyaiva / na hyāropitena nīlimnā nabhaso nīrūpatvaṃ vyāhanyata ityāśaṅkayāha mithyā cediti // mithyā cet pratiyogitvaṃ vailakṣaṇyaṃ tato nahi pratiyogitvamityupalakṣaṇam / brahmaṇaḥ pratiyogitvādi yadi mithyā syāttarhi tato brahmaṇaḥ svāpnaprapañcasya vailakṣaṇyamuktavidhaṃ na syāt / yasya yadapekṣayā na pratiyogitvaṃ na tatastasya vailakṣaṇyamapi / yathā tata eva ghaṭāttasyaiva ghaṭasyeti vyāptisūcanārtho hiśabdaḥ / mithyāśabdo 'nirvacanīyavacano nāsadvacana iti tu prāganirvacanīyasiddherdurvacanam / *9,206* nanu ca vailakṣaṇyaṃ na syāditīdamiṣyāpādanam / mayā tasyāpi mithyātvāṅgīkārādityata āha avilakṣaṇatvamiti // avilakṣaṇatvaṃ satyaṃ syān ... yadi svāpnaprapañcasya brahmavailakṣaṇyaṃ mṛṣā tadavilakṣaṇatvaṃ satyaṃ syāt / ghaṭādau tathā darśanāt / yadyapyatra na pareṇa tathāstviti vaktuṃ (na) śakyam / apasiddhāntāpatteḥ sphuṭatvāt / tathāpyadhikaṃ vivakṣurāha mithyātvamiti // ... mithyātvaṃ brahmaṇastataḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.