तन्मात्रस्यान्यथा भावात् किं न स्याद् विश्वसत्यता यद्यप्यत्र भ्रान्तिर्विश्वस्येत्यादिनैवालम् । तथापि ये विश्वं प्रमाणप्रमेयप्रमातृप्रमितिभेदेन चतुर्विधमाचक्षते तन्निराकरणप्रस्तावनाय प्रमाणप्रमेयप्रमातृभेदेन त्रिविधमेव विश्वमिति प्रतिज्ञातुमीशेत्याद्युक्तम् । तत्रेशमात्रपदाभ्यां परापरप्रमात्रोर्ग्रहणम् । यद्यपि मातृपदेनैवेश्वरो ऽपि लभ्यते । तथापि तस्य नियतं प्रमातृत्वमन्येषां तु विपर्ययादिसम्भवादनियतमित्यादिविशेषद्योतनाय पृथग्ग्रहणम् । वेदाक्षजानुमापदैः करणफलरूपप्रमाणस्वीकारः । वेदपदमागमो(मात्रो)पलक्षणम् । अक्षजत्वं ज्ञानसन्निकर्षयोरस्त्येव । ईश्वरादि(र)ज्ञानं न वेदादिपदैः सङ्गृह्यते । अकरणत्वादफलत्वाच्च । भवति च प्रमाणमित्यतस्तज्ज्ञानेति पृथगुक्तम् । नित्यज्ञानमात्रोपलक्षणं चैतत् । पूर्वशब्देन कर्मधारयं विधाय तत इनिप्रत्ययः । प्रत्ययार्थस्तु वेदशब्दश्चापौपुरुषेयवाक्यवचन एव । पूर्वशब्दः (क)कारणार्थः । प्रमाध्याहारेण तत्सम्बन्धः । ततश्चेशवाक्येशादिज्ञानवेदाक्षजानुमानानीश्वरप्रमातृवाक्यरूपप्रमाणवतः सर्वप्रमाणसिद्धस्येत्युक्तं भवति । भ्रान्तिः भ्रान्तिकल्पितत्वम् । येनेत्यतो लब्धमेकत्वमेवेत्यवधार्यते मानाभासेनेति । स्वभावतो दुर्बलेनानुमानेनेत्यर्थः । अन्यथाभावे अप्रामाण्ये । किमाक्षेपे । एतदुक्तं भवति । विश्वं तावत्स्वभावतो बहुत्वेन च प्रबलैरीशवाक्यादिभिः सर्वैः प्रमाणैः सत्यतयावगतम् । तेषां"असत्यमप्रतिष्ठं तेऽ; इत्यादीनामन्यत्र दर्शितत्वात् । विवादपदं मिथ्या दृश्यत्वाज्जडवदित्यादिकं विश्वमिथ्यात्वानुमानं तु स्वभावैकत्वाभ्यां दुर्बलम् । तथाच प्रबलप्रमाणविरुद्धस्यानुमानस्याप्रामाण्योपपत्तेर्विश्वस्य सत्यत्वमेव युक्तमिति । *९,२४५* नाप्यभावः । स हि गौडपादादिपुरुषप्रणीतो वा वेदादिर्वा । आद्यं दूषयति येनेति ॥ येनेदं कल्प्यते भ्रान्तं भ्रान्तिस्तस्यैव किं न सा
tanmātrasyānyathā bhāvāt kiṃ na syād viśvasatyatā yadyapyatra bhrāntirviśvasyetyādinaivālam / tathāpi ye viśvaṃ pramāṇaprameyapramātṛpramitibhedena caturvidhamācakṣate tannirākaraṇaprastāvanāya pramāṇaprameyapramātṛbhedena trividhameva viśvamiti pratijñātumīśetyādyuktam / tatreśamātrapadābhyāṃ parāparapramātrorgrahaṇam / yadyapi mātṛpadenaiveśvaro 'pi labhyate / tathāpi tasya niyataṃ pramātṛtvamanyeṣāṃ tu viparyayādisambhavādaniyatamityādiviśeṣadyotanāya pṛthaggrahaṇam / vedākṣajānumāpadaiḥ karaṇaphalarūpapramāṇasvīkāraḥ / vedapadamāgamo(mātro)palakṣaṇam / akṣajatvaṃ jñānasannikarṣayorastyeva / īśvarādi(ra)jñānaṃ na vedādipadaiḥ saṅgṛhyate / akaraṇatvādaphalatvācca / bhavati ca pramāṇamityatastajjñāneti pṛthaguktam / nityajñānamātropalakṣaṇaṃ caitat / pūrvaśabdena karmadhārayaṃ vidhāya tata inipratyayaḥ / pratyayārthastu vedaśabdaścāpaupuruṣeyavākyavacana eva / pūrvaśabdaḥ (ka)kāraṇārthaḥ / pramādhyāhāreṇa tatsambandhaḥ / tataśceśavākyeśādijñānavedākṣajānumānānīśvarapramātṛvākyarūpapramāṇavataḥ sarvapramāṇasiddhasyetyuktaṃ bhavati / bhrāntiḥ bhrāntikalpitatvam / yenetyato labdhamekatvamevetyavadhāryate mānābhāseneti / svabhāvato durbalenānumānenetyarthaḥ / anyathābhāve aprāmāṇye / kimākṣepe / etaduktaṃ bhavati / viśvaṃ tāvatsvabhāvato bahutvena ca prabalairīśavākyādibhiḥ sarvaiḥ pramāṇaiḥ satyatayāvagatam / teṣāṃ"asatyamapratiṣṭhaṃ te'; ityādīnāmanyatra darśitatvāt / vivādapadaṃ mithyā dṛśyatvājjaḍavadityādikaṃ viśvamithyātvānumānaṃ tu svabhāvaikatvābhyāṃ durbalam / tathāca prabalapramāṇaviruddhasyānumānasyāprāmāṇyopapatterviśvasya satyatvameva yuktamiti / *9,245* nāpyabhāvaḥ / sa hi gauḍapādādipuruṣapraṇīto vā vedādirvā / ādyaṃ dūṣayati yeneti // yenedaṃ kalpyate bhrāntaṃ bhrāntistasyaiva kiṃ na sā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.