अयं(मत्र) समुदायार्थः । धर्मारोपस्य प्रधानदर्शनादिकं व्यापकमुपलब्धम् । नच प्रकृते तदस्ति । सर्वाज्ञादीनामपहतपाप्मत्वादीनामन्यत्रानभ्युपगमात् । ब्रह्मणि च प्रधानसाधारणधर्मादेरनङ्गीकारात् । अतो व्याप्यस्य धर्मारोपस्याभाव इति । नन्वत्र प्रधानादर्शनेन धर्मारोपसम्भवः शक्यानुमानः । सार्वज्ञादिकं न ब्रह्मण्यारोपितं प्रागन्यत्रानुपलब्धत्वादिति प्रयोगसम्भवात् । धर्माभावलिङ्गकमनुमानं तु कथम् । भवतामसिद्धत्वादिति । मैवम् । धर्मराहित्यवादिनैवमनुमायोपगन्तव्यमित्यभिप्रायत् । *९,२३४* ननु (च) धर्मारोपो ऽधिष्ठानधर्माणां प्रधानस्य च प्रतीतावेवायतते न तु सत्तायाम् । इदन्त्वादिप्रतीतौ हीदं रजतमित्यादिरूपा प्रतीतिः स्यात् । साधारणधर्मप्रतीतिरेव च प्रधानं बुद्धि(स्थं क)स्थीकरोति । प्रधानप्रतीतिरेव चान्वयव्यतिरेकाभ्यामारोपोपयोगिनी । सत्ताया उपयोगाङ्गीकारे ऽतिप्रसङ्गः । उभयोपयोगे तु गौरवम् । अस्ति चाप्यत्राधिष्ठानधर्मादिप्रतीतिरारोपरूपा । नहीदंपूर्वो ऽयं ब्रह्मणि धर्मारोपः । तथाच पूर्वारोपितधर्मप्रतीत्यधीनो ऽयमुत्तरोत्तरारोपो भविष्यति । पूर्वमेव चोत्तरस्य प्रधानमिति किमनुपपन्नमित्यत आह तदर्थमिति । यदि ब्रह्म(णो)णि धर्मारोपसिद्धयर्थमन्या धर्माणामारोपः कल्प्यते । तदा सो ऽपि धर्मारोपान्तरायत्त इत्येवं प्रसक्तानवस्थितिः स्यात् । सिद्धविषयत्वान्नेयमनवस्था दूषणमिति चेन्न । धर्मसद्भावतत्प्रतीत्योः पूर्वसिद्धत्वे ऽप्यारोपत्वकल्पनायामनवस्थानिवारणात् । अस्या धर्मप्रतीतेरारोपत्वं पूर्वप्रतीतेरारोपत्वकल्पनाधीनं तस्या अपि तथेति । तदेवं ब्रह्मणि धर्मारोपासम्भवात्स्वतो निर्धर्मकत्वे वेदाप्रामाण्यादिप्रसङ्गान्न निर्धर्मकं ब्रह्मेति सिद्धम् । *९,२३६* यदुक्तं सार्वज्ञादेर्मिथ्यात्वसिद्धये विश्वस्य भ्रान्तिकल्पितत्वं तद्दूषयितुमीशतज्ज्ञानेत्यादिको ग्रन्थः । तथाहि । विश्वस्य भ्रान्तिसिद्धत्वं वदता तत्र प्रमाणं वक्तव्यम् । तत्किं प्रत्यक्षं स्यादनुमानं वाऽगमो वा । न तावत्प्रत्यक्षम् । तस्य सत्य(तत्सत्य)त्वग्राहित्वस्य वक्ष्यमाणत्वात् । नाप्यनुमानम् । शून्यसमयनिरासे(न)निरस्तत्वात् । अधिकं च दूषणं वक्तुमाह ईशेति ॥ ईशतज्ज्ञानवेदाक्षजानुमामातृपूर्विणः । भ्रान्तिर्विश्वस्य येनैव मानाभासेन कल्प्यते ऽत्र हि
ayaṃ(matra) samudāyārthaḥ / dharmāropasya pradhānadarśanādikaṃ vyāpakamupalabdham / naca prakṛte tadasti / sarvājñādīnāmapahatapāpmatvādīnāmanyatrānabhyupagamāt / brahmaṇi ca pradhānasādhāraṇadharmāderanaṅgīkārāt / ato vyāpyasya dharmāropasyābhāva iti / nanvatra pradhānādarśanena dharmāropasambhavaḥ śakyānumānaḥ / sārvajñādikaṃ na brahmaṇyāropitaṃ prāganyatrānupalabdhatvāditi prayogasambhavāt / dharmābhāvaliṅgakamanumānaṃ tu katham / bhavatāmasiddhatvāditi / maivam / dharmarāhityavādinaivamanumāyopagantavyamityabhiprāyat / *9,234* nanu (ca) dharmāropo 'dhiṣṭhānadharmāṇāṃ pradhānasya ca pratītāvevāyatate na tu sattāyām / idantvādipratītau hīdaṃ rajatamityādirūpā pratītiḥ syāt / sādhāraṇadharmapratītireva ca pradhānaṃ buddhi(sthaṃ ka)sthīkaroti / pradhānapratītireva cānvayavyatirekābhyāmāropopayoginī / sattāyā upayogāṅgīkāre 'tiprasaṅgaḥ / ubhayopayoge tu gauravam / asti cāpyatrādhiṣṭhānadharmādipratītirāroparūpā / nahīdaṃpūrvo 'yaṃ brahmaṇi dharmāropaḥ / tathāca pūrvāropitadharmapratītyadhīno 'yamuttarottarāropo bhaviṣyati / pūrvameva cottarasya pradhānamiti kimanupapannamityata āha tadarthamiti / yadi brahma(ṇo)ṇi dharmāropasiddhayarthamanyā dharmāṇāmāropaḥ kalpyate / tadā so 'pi dharmāropāntarāyatta ityevaṃ prasaktānavasthitiḥ syāt / siddhaviṣayatvānneyamanavasthā dūṣaṇamiti cenna / dharmasadbhāvatatpratītyoḥ pūrvasiddhatve 'pyāropatvakalpanāyāmanavasthānivāraṇāt / asyā dharmapratīterāropatvaṃ pūrvapratīterāropatvakalpanādhīnaṃ tasyā api tatheti / tadevaṃ brahmaṇi dharmāropāsambhavātsvato nirdharmakatve vedāprāmāṇyādiprasaṅgānna nirdharmakaṃ brahmeti siddham / *9,236* yaduktaṃ sārvajñādermithyātvasiddhaye viśvasya bhrāntikalpitatvaṃ taddūṣayitumīśatajjñānetyādiko granthaḥ / tathāhi / viśvasya bhrāntisiddhatvaṃ vadatā tatra pramāṇaṃ vaktavyam / tatkiṃ pratyakṣaṃ syādanumānaṃ vā'gamo vā / na tāvatpratyakṣam / tasya satya(tatsatya)tvagrāhitvasya vakṣyamāṇatvāt / nāpyanumānam / śūnyasamayanirāse(na)nirastatvāt / adhikaṃ ca dūṣaṇaṃ vaktumāha īśeti // īśatajjñānavedākṣajānumāmātṛpūrviṇaḥ / bhrāntirviśvasya yenaiva mānābhāsena kalpyate 'tra hi
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.