कस्मिन्नपि पुरुषे वर्तमानो ऽनागतो वा मोक्षो नास्त्येवेत्यहं प्रत्यक्षेणेक्ष इति वक्तुस्त्विति सम्बन्धः । महत्त्वमेव न विद्यते कुतो महीयस्त्वमित्येवशब्दार्थो वा तुशब्दः । महत्त्वमिह बहुप्रकारमपेक्षितम् । इतरपुरुषाप्रत्यक्षार्थसाक्षात्कारित्वं तदुपयुक्तासाधारणधर्मवत्त्वं यथार्थवादित्वं चेति । तत्रैकप्रकारमपि न लोकायताचार्यस्य विद्यते । कुतस्तेन सत्प्रतिपक्षताशङ्का मोक्षवादिनां महापुरुषाणाम् । कुत इत्यत आह साधयन्निति ॥ साधयन् सर्वसामान्यं कथमेव विशेषवान् धर्माद्यभावप्रतिपादनेन सर्वेषां पुंसां समानत्वं साधयंल्लोकायताचार्यः कथमेवेतरेभ्यो ऽतिशयवान्भवति । न कथञ्चित् । एतदुक्तं भवति । पुरुषान्तराप्रत्यक्षस्य परपुरुषगतस्य मोक्षाभावस्य साक्षात्करणे लोकायताचार्यस्येतरेभ्यो विशेषेण भाव्यम् । अन्यथेतरेषामपि तत्प्रसङ्गात् । न चासावस्ति । तपसा योगेन वा जनितो धर्मविशेषस्तथा । स चेतरेषामिव स्वात्मनो ऽपि नास्तीति तेनैव साधितम् । अतः कारणाभावादितरवत्तस्यापि परपुरुषवर्तिमोक्षाभावसाक्षात्करणं नास्त्येवेति निश्चीयते । तत एवाहं मोक्षाभावं साक्षात्करोमीति तदीयवचनमयथार्थमेव । भूतपरिणामविशेष एवातिशयो ऽस्त्विति चेत् । स किं प्रत्यक्षो ऽप्रत्यक्षो वा । नाद्यः । अनुपलम्भात् । यादृशतादृशस्य प्रकृतफलहेतुत्वे मानाभावात् । अन्यथातिप्रसक्तेः । न द्वितीयः । अतीन्द्रियार्थं निराकुर्वता तेनैवेतरवदात्मन्यपि तदभावस्य साधितत्वादिति । *१०,१८९* यथा युष्माभिरभिधीयते नास्त्येव मोक्षाभावसाक्षात्कारी महापुरुष इति तथा अहमपि वदामि । नास्त्येवासौ महीयान्पुरुषो यः प्रत्यक्षेण मोक्षमीक्षेत । प्रमाणाभावादिति । तथाच पुनरनिश्चय एवेत्यत आह दृश्यन्त इति ॥ दृश्यन्ते पुरुषा लोके परावरविदो ऽपिच
kasminnapi puruṣe vartamāno 'nāgato vā mokṣo nāstyevetyahaṃ pratyakṣeṇekṣa iti vaktustviti sambandhaḥ / mahattvameva na vidyate kuto mahīyastvamityevaśabdārtho vā tuśabdaḥ / mahattvamiha bahuprakāramapekṣitam / itarapuruṣāpratyakṣārthasākṣātkāritvaṃ tadupayuktāsādhāraṇadharmavattvaṃ yathārthavāditvaṃ ceti / tatraikaprakāramapi na lokāyatācāryasya vidyate / kutastena satpratipakṣatāśaṅkā mokṣavādināṃ mahāpuruṣāṇām / kuta ityata āha sādhayanniti // sādhayan sarvasāmānyaṃ kathameva viśeṣavān dharmādyabhāvapratipādanena sarveṣāṃ puṃsāṃ samānatvaṃ sādhayaṃllokāyatācāryaḥ kathamevetarebhyo 'tiśayavānbhavati / na kathañcit / etaduktaṃ bhavati / puruṣāntarāpratyakṣasya parapuruṣagatasya mokṣābhāvasya sākṣātkaraṇe lokāyatācāryasyetarebhyo viśeṣeṇa bhāvyam / anyathetareṣāmapi tatprasaṅgāt / na cāsāvasti / tapasā yogena vā janito dharmaviśeṣastathā / sa cetareṣāmiva svātmano 'pi nāstīti tenaiva sādhitam / ataḥ kāraṇābhāvāditaravattasyāpi parapuruṣavartimokṣābhāvasākṣātkaraṇaṃ nāstyeveti niścīyate / tata evāhaṃ mokṣābhāvaṃ sākṣātkaromīti tadīyavacanamayathārthameva / bhūtapariṇāmaviśeṣa evātiśayo 'stviti cet / sa kiṃ pratyakṣo 'pratyakṣo vā / nādyaḥ / anupalambhāt / yādṛśatādṛśasya prakṛtaphalahetutve mānābhāvāt / anyathātiprasakteḥ / na dvitīyaḥ / atīndriyārthaṃ nirākurvatā tenaivetaravadātmanyapi tadabhāvasya sādhitatvāditi / *10,189* yathā yuṣmābhirabhidhīyate nāstyeva mokṣābhāvasākṣātkārī mahāpuruṣa iti tathā ahamapi vadāmi / nāstyevāsau mahīyānpuruṣo yaḥ pratyakṣeṇa mokṣamīkṣeta / pramāṇābhāvāditi / tathāca punaraniścaya evetyata āha dṛśyanta iti // dṛśyante puruṣā loke parāvaravido 'pica
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.