समाधिकस्येति द्वन्द्वैक्यवद्भावः । असौ नारायणानुवाकोक्तः । उप समीपे चारो यस्यासौ प्रधानस्योपसर्जनभूत उपचारपुमान् पशुपुरुषो नेत्यर्थः । नारायणनामादिना हरिरेवायमिति शिष्यैरेव ज्ञातुं शक्यत इति नोक्तम् । *१०,३०२फ़्।* अधिपतिराहित्यसर्वाधिकत्वयोस्ततो ऽवगतस्य समाधिकराहित्यस्य च पशावनुपपत्तेर्न तद्विषयो ऽयं पुरुषशब्दः । किन्तु नारायणादिनाम्नाब्धिशयत्वादिलिङ्गेन च विष्णुविषय एवेत्यस्तु । न तावता पुरुषशब्दस्य विष्णौ वाचकत्वशक्तिः सिद्धयति । प्रयोगस्यामुख्यया वृत्त्याप्युपपत्तेरित्यत आह समेति ॥ असौ विष्णुरुपचारेण पुरुषशब्दविषयो न भवति किन्तु मुख्यवृत्त्यैव । कुतः । मुख्यासम्भवे ह्युपचारः कल्प्यते । पुरुषशब्दस्य मुख्यार्थः पूर्णत्वम् । तच्च विष्णोरेव समाधिकराहित्याद्युज्यत इति । *१०,३०३* अस्त्वेवं पुरुषशब्दस्य विष्णौ वाचकत्वशक्तिस्तथापि पुरुषसूक्ते ज्ञापकाभावात्तत्परत्वं नास्तीति द्वितीयं निराकरोति पुरुष एवेति ॥ पुरुष एवेदं सर्वं यद् भूतं यच्च भव्यम् । उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति
samādhikasyeti dvandvaikyavadbhāvaḥ / asau nārāyaṇānuvākoktaḥ / upa samīpe cāro yasyāsau pradhānasyopasarjanabhūta upacārapumān paśupuruṣo netyarthaḥ / nārāyaṇanāmādinā harirevāyamiti śiṣyaireva jñātuṃ śakyata iti noktam / *10,302f.* adhipatirāhityasarvādhikatvayostato 'vagatasya samādhikarāhityasya ca paśāvanupapatterna tadviṣayo 'yaṃ puruṣaśabdaḥ / kintu nārāyaṇādināmnābdhiśayatvādiliṅgena ca viṣṇuviṣaya evetyastu / na tāvatā puruṣaśabdasya viṣṇau vācakatvaśaktiḥ siddhayati / prayogasyāmukhyayā vṛttyāpyupapatterityata āha sameti // asau viṣṇurupacāreṇa puruṣaśabdaviṣayo na bhavati kintu mukhyavṛttyaiva / kutaḥ / mukhyāsambhave hyupacāraḥ kalpyate / puruṣaśabdasya mukhyārthaḥ pūrṇatvam / tacca viṣṇoreva samādhikarāhityādyujyata iti / *10,303* astvevaṃ puruṣaśabdasya viṣṇau vācakatvaśaktistathāpi puruṣasūkte jñāpakābhāvāttatparatvaṃ nāstīti dvitīyaṃ nirākaroti puruṣa eveti // puruṣa evedaṃ sarvaṃ yad bhūtaṃ yacca bhavyam / utāmṛtatvasyeśāno yadannenātirohati
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.