ज्ञत्वमिति वर्तते । किन्तु ज्ञेयसापेक्षमेव । ज्ञानक्रियां प्रति कर्तृत्वं खलु ज्ञत्वम् । सकर्मकक्रियावचनश्च जानातिः । अतः कर्मापेक्षक्रियाकर्तृत्वमपि सापेक्षमेव । *११,२६१* तथापि कुतश्चेतनत्वं न स्यादिति चेत् । ज्ञस्य ब्रह्मणो ज्ञेयं स्वयमेव वा स्यात्परं वा । नाद्य इत्याह स्वेति ॥ स्वज्ञेयत्वं च नैवासौ मन्यते सविशेषतः चस्त्वर्थः । असौ मायावादी । कुतो न मन्यत इत्यत आह सविशेषत इति ॥ सविशेषत्वप्रसङ्गात् । प्रत्यक् पराग्भावलक्षणो हि कर्तृकर्मभावो नैकत्रैकस्य युज्यते । यदि च स्यात्तदा भेदप्रतिनिधिना विशेषेण घटनीयः । अतो ब्रह्मणो ज्ञत्वज्ञेयत्वयोरङ्गीकारे विशेषो ऽङ्गीकर्तव्यः स्यात् । निविर्शेषं च ब्रह्माङ्गीकृतमिति स्वज्ञेयत्वं न मन्यते । ततश्च परमेव ज्ञेयं वक्तव्यम् । तच्च मिथ्याभूतमिति कथं तदपेक्षं चेतनत्वं सत्स्यादिति । एवं ज्ञत्वस्य ज्ञानसापेक्षत्वमपि वक्तव्यम् । *११,२६२* किञ्चैवं वदता स्वरूपमात्रमुपजीव्यमित्यपि वक्तुं न शक्यते । तस्यापि स्वशब्देन परापेक्षताप्रतीतेरित्याह स्वशब्दो ऽपीति ॥ स्वशब्दो ऽपि परापेक्षस् ॥। परेपेक्षः परापेक्षस्यार्थस्य प्रतिपादकः । कथमित्यत आह तस्मादिति ॥ ॥। तस्माद् व्यावृत्तिरेव हि । स्वशब्दार्थ इति प्रोक्तः ॥। *११,२६४* सत्यमेतदेवं व्याख्याने । नचैवमित्यत आह स्वरूपमिति ॥ ॥। स्वरूपं नाम किं न चेत्
jñatvamiti vartate / kintu jñeyasāpekṣameva / jñānakriyāṃ prati kartṛtvaṃ khalu jñatvam / sakarmakakriyāvacanaśca jānātiḥ / ataḥ karmāpekṣakriyākartṛtvamapi sāpekṣameva / *11,261* tathāpi kutaścetanatvaṃ na syāditi cet / jñasya brahmaṇo jñeyaṃ svayameva vā syātparaṃ vā / nādya ityāha sveti // svajñeyatvaṃ ca naivāsau manyate saviśeṣataḥ castvarthaḥ / asau māyāvādī / kuto na manyata ityata āha saviśeṣata iti // saviśeṣatvaprasaṅgāt / pratyak parāgbhāvalakṣaṇo hi kartṛkarmabhāvo naikatraikasya yujyate / yadi ca syāttadā bhedapratinidhinā viśeṣeṇa ghaṭanīyaḥ / ato brahmaṇo jñatvajñeyatvayoraṅgīkāre viśeṣo 'ṅgīkartavyaḥ syāt / nivirśeṣaṃ ca brahmāṅgīkṛtamiti svajñeyatvaṃ na manyate / tataśca parameva jñeyaṃ vaktavyam / tacca mithyābhūtamiti kathaṃ tadapekṣaṃ cetanatvaṃ satsyāditi / evaṃ jñatvasya jñānasāpekṣatvamapi vaktavyam / *11,262* kiñcaivaṃ vadatā svarūpamātramupajīvyamityapi vaktuṃ na śakyate / tasyāpi svaśabdena parāpekṣatāpratīterityāha svaśabdo 'pīti // svaśabdo 'pi parāpekṣas ... parepekṣaḥ parāpekṣasyārthasya pratipādakaḥ / kathamityata āha tasmāditi // ... tasmād vyāvṛttireva hi / svaśabdārtha iti proktaḥ ... *11,264* satyametadevaṃ vyākhyāne / nacaivamityata āha svarūpamiti // ... svarūpaṃ nāma kiṃ na cet
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.