सुरादिष्विति वर्तते । मानुषादिभ्य इति च । साधने साधनाधिक्ये । यदि देवादयो मानुषादिभ्यो ऽधिकमौक्तफलभाजो न स्युस्तदा तदधिकतत्साधनार्थप्रयत्नवन्तो न स्युः । अनधिकफलाय चाधिकं प्रयत्नमातिष्ठमाना न प्रेक्षावन्तो भवेयुरिति विपक्षे बाधकान्नाप्रयोजको हेतुः । *११,७३* प्रमाणाभावात्स्वरूपासिद्धो ऽस्त्वित्यत आह यत्नश्चेति ॥ यत्नश्च दृश्यते तेषां महानेव महात्मनाम् यत्र पुरुषे यदपेक्षया साधनाधिक्यमस्त्यत्र तदपेक्षया साध्याधिक्यं च नियमेन दृष्टम् । कर्षकवाणिग्राजपुरुषादिषु लोके, वेदे चाग्न्याहितादिषु, यो यदधिकसाधनवानसौ तदधिकसाध्यवानिति नियमेन तत्तत्प्रमाणैरुपलब्धमेवेत्यर्थः । यस्त्वग्न्याधानादिफलानां तारतम्यमजानानः कृष्टादिस्थले च धान्यादौ तारतम्यं कारणान्तरायत्तं न कृष्टादिसाधनतारतम्याधीनमिति मन्यमानो दृष्टान्तेष्वपि विप्रतिपद्यते तं प्रत्याह नो चेदिति ॥ ॥। नो चेन्न यत्नं कुर्यरञ्जसा
surādiṣviti vartate / mānuṣādibhya iti ca / sādhane sādhanādhikye / yadi devādayo mānuṣādibhyo 'dhikamauktaphalabhājo na syustadā tadadhikatatsādhanārthaprayatnavanto na syuḥ / anadhikaphalāya cādhikaṃ prayatnamātiṣṭhamānā na prekṣāvanto bhaveyuriti vipakṣe bādhakānnāprayojako hetuḥ / *11,73* pramāṇābhāvātsvarūpāsiddho 'stvityata āha yatnaśceti // yatnaśca dṛśyate teṣāṃ mahāneva mahātmanām yatra puruṣe yadapekṣayā sādhanādhikyamastyatra tadapekṣayā sādhyādhikyaṃ ca niyamena dṛṣṭam / karṣakavāṇigrājapuruṣādiṣu loke, vede cāgnyāhitādiṣu, yo yadadhikasādhanavānasau tadadhikasādhyavāniti niyamena tattatpramāṇairupalabdhamevetyarthaḥ / yastvagnyādhānādiphalānāṃ tāratamyamajānānaḥ kṛṣṭādisthale ca dhānyādau tāratamyaṃ kāraṇāntarāyattaṃ na kṛṣṭādisādhanatāratamyādhīnamiti manyamāno dṛṣṭānteṣvapi vipratipadyate taṃ pratyāha no cediti // ... no cenna yatnaṃ kuryarañjasā
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.