निश्शेषेण गता अपगता दोषा येभ्यास्ते तथोक्ताः । पुनः श्रवणादिमतामिति शेषः । तेषां हरेरापरोक्ष्यमिति तान्प्रति हरेरापरोक्ष्य(रपरोक्षत्व)मित्यर्थः । अनुबन्धादिभ्य इत्यत्र प्रतिपादितो ऽयमर्थ इति हिशब्दः । यस्मादित्यर्थे वा । द्वेषेर्ष्यादिदोषस्ततस्तस्मात्कुतो मुक्तानां नापादयितुं शक्यत इत्यर्थः । *११,१३४* एतदुक्तं भवति । ये तारतम्योपेतास्ते द्वेषादिमन्तो दृष्टा यथा लौकिकाः पुरुषा इति खल्वत्र व्याप्तिरभिधातव्या । नचैवम् । लौकिकानां द्वेषादिमत्त्वे दोषित्वस्यैव प्रयोजकत्वात् । यत्र द्वेषादिमत्त्वं तत्र दोषित्वमित व्याप्तेर्दर्शनम् । नच दोषित्वं मुक्तेषु सम्भवति । औपाधिका हि तेषु दोषा वक्तव्याः । स्वाभाविकानां शङ्कितुमशक्यत्वात् । ते च भगवत्साक्षात्कारोदयात्प्रागेव प्राचुर्येण गताः । साक्षात्कारेण च समूलघातं हताः । मुक्तौ चोपाधेरेवापगतत्वान्नेषदपि स्थातुमर्हति । अतो व्यापकाभावाद्वयाप्यस्याप्यभाव इति । ननु परेणापि न मुक्तेषु द्वेषादिमत्त्वं साध्यते किन्त्वापाद्यत इति । ततस्स्तेभ्यस्तद्वयावृत्तिसाधनमसङ्गतम् । मैवम् । तर्कमूलभूतव्याप्तावुपाधिः खल्वत्र कथितः । तस्य च पक्षाद्वयावृत्तिः स्वव्यावृत्त्या विवक्षितधर्मव्यावर्तनशक्तिश्चावश्यकेति तद्व्युत्पादनस्य क्रियमाणत्वात् । अत्र द्वेषेर्ष्यासन्तापपरेष्यप्रतिघातप्रयत्नेच्छा व्याप्याः । अविद्याहङ्काराद्या व्यापका इति विवेकः । *११,१३६* दोषाणामेव द्वेषादौ प्रयोजकत्वमित्येतमर्थं परेणापि स्वीकारयितुं प्रतिबन्दी गृह्णाति भवेयुरिति ॥ भवेयुर्यदि चेर्ष्याद्याः समेष्वपि कुतो न ते
niśśeṣeṇa gatā apagatā doṣā yebhyāste tathoktāḥ / punaḥ śravaṇādimatāmiti śeṣaḥ / teṣāṃ harerāparokṣyamiti tānprati harerāparokṣya(raparokṣatva)mityarthaḥ / anubandhādibhya ityatra pratipādito 'yamartha iti hiśabdaḥ / yasmādityarthe vā / dveṣerṣyādidoṣastatastasmātkuto muktānāṃ nāpādayituṃ śakyata ityarthaḥ / *11,134* etaduktaṃ bhavati / ye tāratamyopetāste dveṣādimanto dṛṣṭā yathā laukikāḥ puruṣā iti khalvatra vyāptirabhidhātavyā / nacaivam / laukikānāṃ dveṣādimattve doṣitvasyaiva prayojakatvāt / yatra dveṣādimattvaṃ tatra doṣitvamita vyāpterdarśanam / naca doṣitvaṃ mukteṣu sambhavati / aupādhikā hi teṣu doṣā vaktavyāḥ / svābhāvikānāṃ śaṅkitumaśakyatvāt / te ca bhagavatsākṣātkārodayātprāgeva prācuryeṇa gatāḥ / sākṣātkāreṇa ca samūlaghātaṃ hatāḥ / muktau copādherevāpagatatvānneṣadapi sthātumarhati / ato vyāpakābhāvādvayāpyasyāpyabhāva iti / nanu pareṇāpi na mukteṣu dveṣādimattvaṃ sādhyate kintvāpādyata iti / tatasstebhyastadvayāvṛttisādhanamasaṅgatam / maivam / tarkamūlabhūtavyāptāvupādhiḥ khalvatra kathitaḥ / tasya ca pakṣādvayāvṛttiḥ svavyāvṛttyā vivakṣitadharmavyāvartanaśaktiścāvaśyaketi tadvyutpādanasya kriyamāṇatvāt / atra dveṣerṣyāsantāpapareṣyapratighātaprayatnecchā vyāpyāḥ / avidyāhaṅkārādyā vyāpakā iti vivekaḥ / *11,136* doṣāṇāmeva dveṣādau prayojakatvamityetamarthaṃ pareṇāpi svīkārayituṃ pratibandī gṛhṇāti bhaveyuriti // bhaveyuryadi cerṣyādyāḥ sameṣvapi kuto na te
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.