कल्पनामात्रेण वदतीति तथोक्तः । पूर्वेणैव सम्बन्धः । श्रुतीनामन्यार्थत्वात्प्रमाणान्तरस्य चाभावात्स्वोत्प्रेक्षयैव मुक्तानां तारतम्याभावं वदतस्तवोत्तरं किमिति । यद्येवमनुमीयेत तदा मुक्ता दुःखाद्युपेताश्चेतनत्वात्संसारिवदित्यप्यनुमीयेतेत्यतिप्रसङ्गपराहतमनुमानमित्यत आह नचेति ॥ न च दुःखादिकं कल्प्यं ॥। कल्प्यं अनुमेयं मुक्तस्य । आदिपदेनापरिपूर्णानन्दत्वादेः सङ्ग्रहः । कुत इत्यत आह निर्दुःखत्वेति ॥ ॥। निर्दुःखत्वश्रुतेर्बलात् अत्राप्यादिपदं ग्राह्यम् । अयमभिसन्धिः । समानयोगक्षेमत्वाभिप्रायेण खल्वयमतिप्रसङ्गो वाच्यो नान्यथा व्याप्त्यभावात् । नच प्रकृते तदस्ति । दुःखादिसाधकस्य निर्दुःखत्वादिकं प्रतिपादयन्त्या श्रुत्या बाधितत्वात् । श्रुतेरपौरुषेयत्वेन धर्मिग्राहकत्वेन चानुमानतो बलवत्त्वात् । तारतम्यानुमानस्य चाबाधितत्वादिति । *११,१४८* एतदेव विवृण्वन्मुक्तस्य निर्दुःखत्वादि प्रतिपादयन्तीः श्रुतीस्तावत्पठित्वा तासां तात्पर्यमाह शोकमिति । *११,१४९* शोकं तरत्यात्मवेत्ता तीर्णः सर्वानदुःखभाक्
kalpanāmātreṇa vadatīti tathoktaḥ / pūrveṇaiva sambandhaḥ / śrutīnāmanyārthatvātpramāṇāntarasya cābhāvātsvotprekṣayaiva muktānāṃ tāratamyābhāvaṃ vadatastavottaraṃ kimiti / yadyevamanumīyeta tadā muktā duḥkhādyupetāścetanatvātsaṃsārivadityapyanumīyetetyatiprasaṅgaparāhatamanumānamityata āha naceti // na ca duḥkhādikaṃ kalpyaṃ ... kalpyaṃ anumeyaṃ muktasya / ādipadenāparipūrṇānandatvādeḥ saṅgrahaḥ / kuta ityata āha nirduḥkhatveti // ... nirduḥkhatvaśruterbalāt atrāpyādipadaṃ grāhyam / ayamabhisandhiḥ / samānayogakṣematvābhiprāyeṇa khalvayamatiprasaṅgo vācyo nānyathā vyāptyabhāvāt / naca prakṛte tadasti / duḥkhādisādhakasya nirduḥkhatvādikaṃ pratipādayantyā śrutyā bādhitatvāt / śruterapauruṣeyatvena dharmigrāhakatvena cānumānato balavattvāt / tāratamyānumānasya cābādhitatvāditi / *11,148* etadeva vivṛṇvanmuktasya nirduḥkhatvādi pratipādayantīḥ śrutīstāvatpaṭhitvā tāsāṃ tātparyamāha śokamiti / *11,149* śokaṃ taratyātmavettā tīrṇaḥ sarvānaduḥkhabhāk
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.