एतत्प्रसङ्गान्मुक्तौ प्रवेशमात्रमुक्तं न तु देहलयः । तेषामुत्क्रमणस्य विद्यमानत्वात् । वर्णाश्रमाचाररता इत्यनेन मनुष्याणां मुक्तौ वर्णाश्रमवत्त्वमस्तीति सूचयति । धर्मस्य तु स्वायम्भुवे मनौ लय एव । काले मोक्षकाले । सर्वे पितरः तं धर्ममेव संयान्ति । सर्वे सुरानुगा गन्धर्वाद्या कुबेरम् । उपसंहरति विमुक्तीति ॥ *१२,३५०* विमुक्तिकाले प्रविशन्त्यभीक्ष्णं भोगांश्च तद्देहगताः प्रभुञ्जते एवं सर्वे यथोक्तप्रकारेण विमुक्तिकाले प्रविशन्त्युत्तमानिति शेषः । न केवलं प्रविशन्ति किं तर्हीत्यत आह अभीक्ष्णमिति ॥ आविष्यग्रहवदित्यर्थः । किमनेन प्रवेशेनेत्यत आह आनन्देति ॥ आनन्दसुव्यक्तिरमुत्र तेषां भवत्य् ॥। अमुत्र उत्तमेषु प्रवेशेन । *१२,३५१* प्रविष्यानां पुनर्निर्गमो ऽस्ति न वेति शङ्कायामाह अतश्चेति ॥ ॥। अतश्चेष्यत एव निर्गताः । क्रीडन्ति ॥। अत एभ्य उत्तमेभ्यो निर्गताश्चेति सम्बन्धः । इष्यम् इच्छा । नपुंसके भावे क्तः । निर्गतानां पुनः प्रवेशो ऽस्ति न वेत्यत आह भूयश्चेति ॥ ॥। भूयश्च समाविशन्ति तानेव ॥। तान् पूर्वप्रविष्यानेव । नन्वेवंविधा मुक्तिः क्वापि नोपलब्धेत्यत आह सायुज्यमिति ॥ ॥। सायुज्यमिदं वदन्ति
etatprasaṅgānmuktau praveśamātramuktaṃ na tu dehalayaḥ / teṣāmutkramaṇasya vidyamānatvāt / varṇāśramācāraratā ityanena manuṣyāṇāṃ muktau varṇāśramavattvamastīti sūcayati / dharmasya tu svāyambhuve manau laya eva / kāle mokṣakāle / sarve pitaraḥ taṃ dharmameva saṃyānti / sarve surānugā gandharvādyā kuberam / upasaṃharati vimuktīti // *12,350* vimuktikāle praviśantyabhīkṣṇaṃ bhogāṃśca taddehagatāḥ prabhuñjate evaṃ sarve yathoktaprakāreṇa vimuktikāle praviśantyuttamāniti śeṣaḥ / na kevalaṃ praviśanti kiṃ tarhītyata āha abhīkṣṇamiti // āviṣyagrahavadityarthaḥ / kimanena praveśenetyata āha ānandeti // ānandasuvyaktiramutra teṣāṃ bhavaty ... amutra uttameṣu praveśena / *12,351* praviṣyānāṃ punarnirgamo 'sti na veti śaṅkāyāmāha ataśceti // ... ataśceṣyata eva nirgatāḥ / krīḍanti ... ata ebhya uttamebhyo nirgatāśceti sambandhaḥ / iṣyam icchā / napuṃsake bhāve ktaḥ / nirgatānāṃ punaḥ praveśo 'sti na vetyata āha bhūyaśceti // ... bhūyaśca samāviśanti tāneva ... tān pūrvapraviṣyāneva / nanvevaṃvidhā muktiḥ kvāpi nopalabdhetyata āha sāyujyamiti // ... sāyujyamidaṃ vadanti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.