Library·Yāska: Nirukta·1·1.9

Yāska: Nirukta 1.9

Nir 1.9

ऽऽ।अक्षण्वन्तःकर्णवन्तःसखायोमनोजवेष्वसमाबभूवुः।ऽऽ।(ऋव्X,७१,७) ऽऽ।आदघ्नासौपकक्षासौत्वेह्रदाइवस्नात्वाउत्वेददृश्रे।ऽऽ।(ऋव्X,७१,७) अक्षिमन्तःकर्णवन्तःसखायः अक्षिचस्तेरनक्तेरित्याग्रायणः ऽऽ।तस्मादेतेव्यक्ततरेइवभवतः।ऽऽ।(उन्त्रचेद्)।इतिहविज्ञायते कर्णःकृण्ततेर्निकृत्तद्वारोभवत्यृच्छतेरित्याग्रायणः ऽऽ।ऋच्छन्तिइवखेउदगन्ताम्ऽऽ।इतिहविज्ञायते मनसाम्प्रजवेष्वसमाबभूवुरास्यदघ्नाअपरौपकक्षदघ्नाअपरे आस्यमस्यतेरास्यन्दतएनदन्नमितिवा दघ्नम्दघ्यतेःस्रवतिकर्मणोदस्यतेर्वास्याद्विदस्ततरम्भवति प्रस्नेयाह्रदाइवएकेददृशिरेप्रस्नेया।(प्रस्नेयाददृशिरेभ्)।स्नानअर्हा ह्रदोह्रादतेःशब्दकर्मणोह्लादतेर्वास्याच्शीतीभावकर्मणः अथअपिसमुच्चयअर्थेभवति ऽऽ।पर्यायाइवत्वदाश्विनम्।ऽऽ।(ंब्।१७,४) आश्विनंश्चपर्यायाश्चैति अथयेप्रवृत्तेअर्थेअमितअक्षरेषुग्रन्थेषुवाक्यपूरणाआगच्छन्तिपदपूरणास्तेमितअक्षरेष्वनर्थकाःकमीमिद्विति

``.akṣaṇvantaḥ.karṇavantaḥ.sakhāyo.manojaveṣv.asamā.babhūvuḥ.''.(ṛV.X,71,7) ``.ādaghnāsa.upakakṣāsa.u.tve.hradā.iva.snātvā.u.tve.dadṛśre.''.(ṛV.X,71,7) akṣimantaḥ.karṇavantaḥ.sakhāyaḥ akṣi.caster.anakter.ity.āgrāyaṇaḥ ``.tasmād.ete.vyaktatare.iva.bhavataḥ.''.(untraced).iti.ha.vijñāyate karṇaḥ.kṛṇtater.nikṛtta.dvāro.bhavaty.ṛcchater.ity.āgrāyaṇaḥ ``.ṛcchanti.iva.khe.udagantām''.iti.ha.vijñāyate manasām.prajaveṣv.asamā.babhūvur.āsya.daghnā.apara.upakakṣa.daghnā.apare āsyam.asyater.āsyandata.enad.annam.iti.vā daghnam.daghyateḥ.sravati.karmaṇo.dasyater.vā.syād.vidastataram.bhavati prasneyā.hradā.iva.eke.dadṛśire.prasneyā.(prasneyā.dadṛśire.Bh).snāna.arhā hrado.hrādateḥ.śabda.karmaṇo.hlādater.vā.syāc.śītī.bhāva.karmaṇaḥ atha.api.samuccaya.arthe.bhavati ``.paryāyā.iva.tvad.āśvinam.''.(ṃB.17,4) āśvinaṃś.ca.paryāyāś.ca.iti atha.ye.pravṛtte.arthe.amita.akṣareṣu.grantheṣu.vākya.pūraṇā.āgacchanti.pada.pūraṇās.te.mita.akṣareṣv.anarthakāḥ.kam.īm.id.v.iti

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Nir/1.9

Cite as: Yāska: Nirukta 1.9, in HREEM (hreem.cc/library/Nir/1.9), after GRETIL, Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M.

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/3_pratis/niruktau.htm — Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M. Kobayashi) 29.7.1999 THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Unicode (UTF-8). (This fi

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text