Library·Yāska: Nirukta·4·4.25

Yāska: Nirukta 4.25

Nir 4.25

ऽऽअत्राहगोरमन्वतनामत्वस्तुरपीच्यम्। इत्थाचन्द्रमसोगृहे।ऽऽ अत्रहगोःसममंसतआदित्यरश्मयःस्वम्नामअपीच्यमपगतमपचितमपिहितमन्तर्हितम्वाअमुत्रचन्द्रमसोगृहे। गातुर्व्याख्यातह्। ऽऽगातुम्कृणवन्नुससोजनाय।ऽऽ।इत्यपिनिगमोभवति। दंसयःकर्माणिदंसयन्त्येनानि। ऽऽकुत्सायमन्मन्नह्यश्चदंसयह्।ऽऽ।इत्यपिनिगमोभवति। ऽऽसतूतावनैनमश्नोत्यंहतिह्।ऽऽ। सतुतावनएनमंहतिरश्नोत्यंहतिश्चअंहश्चअह्मुश्चहन्तेर्निरूधौपधाद्विपरीतात्। ऽऽबृहस्पतेचयसैत्पियारुम्।ऽऽ। बृहस्पति८।यच्चातयसिदेवपीयुम्पीयतिर्हिंसाकर्मा। वियुत१द्द्यावापृथिवीऔवियवनात्। ऽऽसमान्यावियुतेदूरेअन्ते।ऽऽ। समानम्सम्मानमात्रम्भवति। मात्रामानात्। दूरम्व्याख्यातम्। अन्तोअततेह्। ऋधकितिपृथक्भावस्यप्रवचनम्भवत्यथअप्यृध्नोतिअर्थेदृश्यते। ऽऽऋधकयाऋधगुताशमिस्थाह्।ऽऽ। र्ध्नुवन्नयाक्षीरृध्नुवन्नशमिस्थाइतिच। अस्याइतिचअस्यैतिचौदात्तम्प्रथमआदेशेअनुदात्तमन्वादेशे। तीव्रअर्थतरमुदात्तमल्पीयोअर्थतरमनुदात्तम्। ऽऽअस्याऊसुनौपसातयेभुवोहेऌअमानोररिवामजाश्वश्रवस्यतामजाश्व।ऽऽ। अस्यैनःसातयौपभवआलेऌअमानोअक्रुध्यन्। ररिवान्रातिरभ्यस्तह्। अजाश्वैतिपूसनमाह,।अजाश्वाअजाअजनाह्। अथअनुदात्तम्। ऽऽदीर्घायुरस्यायःपतिर्जीवातिशरदःशतम्।ऽऽ। दीर्घआयुसस्यायःपतिर्जीवतुसशरदःशतम्। शरद्शृताअस्यामोसधयोभवन्तिशीर्णाआपैतिवा। अस्यैत्यस्याइत्येतेनव्याख्यातम्।

``atrāha.gor.amanvata.nāma.tvastur.apīcyam/ itthā.candramaso.gṛhe/'' atra.ha.goḥ.samamaṃsata.āditya.raśmayaḥ.svam.nāma.apīcyam.apagatam.apacitam.apihitam.antarhitam.vā.amutra.candramaso.gṛhe/ gātur.vyākhyātah/ ``gātum.kṛṇavann.usaso.janāya/''.ity.api.nigamo.bhavati/ daṃsayaḥ.karmāṇi.daṃsayanty.enāni/ ``kutsāya.manman.nahyaś.ca.daṃsayah/''.ity.api.nigamo.bhavati/ ``sa.tūtāva.nainam.aśnoty.aṃhatih/''. sa.tutāva.na.enam.aṃhatir.aśnoty.aṃhatiś.ca.aṃhaś.ca.ahmuś.ca.hanter.nirūdha.upadhād.viparītāt/ ``bṛhaspate.cayasa.it.piyārum/''. bṛhaspati8.yac.cātayasi.deva.pīyum.pīyatir.hiṃsā.karmā/ viyuta1d.dyāvā.pṛthivī.au.viyavanāt/ ``samānyā.viyute.dūre.ante/''. samānam.sammāna.mātram.bhavati/ mātrā.mānāt/ dūram.vyākhyātam/ anto.atateh/ ṛdhak.iti.pṛthak.bhāvasya.pravacanam.bhavaty.atha.apy.ṛdhnoti.arthe.dṛśyate/ ``ṛdhakayā.ṛdhagutāśamisthāh/''. rdhnuvann.ayākṣīr.ṛdhnuvann.aśamisthā.iti.ca/ asyā.iti.ca.asya.iti.ca.udāttam.prathama.ādeśe.anudāttam.anvādeśe/ tīvra.arthataram.udāttam.alpīyo.arthataram.anudāttam/ ``asyā.ū.su.na.upa.sātaye.bhuvoheḷamāno.rarivām.ajāśva.śravasyatām.ajāśva/''. asyai.naḥ.sātaya.upabhava.āleḷamāno.akrudhyan/ rarivān.rātir.abhyastah/ ajāśva.iti.pūsanam.āha,.ajāśvā.ajā.ajanāh/ atha.anudāttam/ ``dīrghāyur.asyā.yaḥ.patir.jīvāti.śaradaḥ.śatam/''. dīrgha.āyus.asyā.yaḥ.patir.jīvatu.sa.śaradaḥ.śatam/ śarad.śṛtā.asyām.osadhayo.bhavanti.śīrṇā.āpa.iti.vā/ asya.ity.asyā.ity.etena.vyākhyātam/

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Nir/4.25

Cite as: Yāska: Nirukta 4.25, in HREEM (hreem.cc/library/Nir/4.25), after GRETIL, Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M.

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/3_pratis/niruktau.htm — Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M. Kobayashi) 29.7.1999 THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Unicode (UTF-8). (This fi

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text