एकअर्थमनेकशब्दमित्येतदुक्तम्।[३४७] अथयान्यनेकअर्थान्येकशब्दानितान्यतोअनुक्रमिष्यामोअनवगतसंस्कारांश्चनिगमान्।[३४७]।(च्फ़्॥णिर्।१,२०)।[प्रकृतिप्रत्ययआदिसंस्कारड्।३४९] तदओल अदोल,।ओतुआचल्सते।[३४७] जहाजघानैत्यर्थह्।[३४७]
eka.artham.aneka.śabdam.ity.etad.uktam/[347] atha.yāny.aneka.arthāny.eka.śabdāni.tāny.ato.anukramiṣyāmo.anavagata.saṃskārāṃś.ca.nigamān/[347].(cf..ṇir.1,20).[prakṛti.pratyaya.ādi.saṃskāra.ḍ.349] tad.aola adola,.otu.ācalsate/[347] jahā.jaghāna.ity.arthah/[347]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽकोनुमर्याअमिथितःसखासखायमब्रवीत्।[च्फ़्।३,१५]। जहाकोअस्मदीसते।ऽऽ।[३५०] मर्याइतिमनुष्यनाममर्यादअभिधानम्वास्यात्।[३५०] मर्यादामर्यैरादीयतेमर्यादामर्यआदिनोर्विभागह्।[३५०] मेथतिराक्रोशकर्मा।[३५०] अपापकम्जघानकमहम्जातुकोअस्मद्भीतःपलायते।[३५०] निधापाश्याभवतियत्निधीयते।[३५०] पाश्यापाशसमूहह्।[३५०] पाशःपाशयतेर्विपाशनात्।[३५०]
``ko.nu.maryā.amithitaḥ.sakhā.sakhāyam.abravīt.[cf.3,15]/ jahā.ko.asmad.īsate/''.[350] maryā.iti.manuṣya.nāma.maryāda.abhidhānam.vā.syāt/[350] maryādā.maryair.ādīyate.maryādā.marya.ādinor.vibhāgah/[350] methatir.ākrośa.karmā/[350] apāpakam.jaghāna.kam.aham.jātu.ko.asmad.bhītaḥ.palāyate/[350] nidhā.pāśyā.bhavati.yat.nidhīyate/[350] pāśyā.pāśa.samūhah/[350] pāśaḥ.pāśayater.vipāśanāt/[350]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽवयःसुपर्णाउपसेदुरिन्द्रम्प्रियमेधाऋषयोनाधमानाह्। अपध्वान्तमूर्णुहिपूर्धिचक्षुस्मुमुग्ध्यस्मान्निधयाइवबद्धान्।[३५२] वयोवेर्बहुवचनम्सुपर्णाःसुपतनाआदित्यरश्मि१।उपसेदुरिन्द्रम्याचमानाह्।[३५३] अपऊर्णुह्याध्वस्तंश्चक्षुस्२।[३५३] चक्षुस्१।ख्यातेर्वाचस्तेर्वा।[३५३] पूर्धिपूरयदेहिइतिवामुञ्चअस्मान्पाशैरिवबद्धान्।[३५३] [वरमविद्यमानस्यअध्याहाराद्विद्यमानस्यशब्दस्यआकाङ्क्षितअर्थअभिधायकत्वकल्पना॥।तस्मादेवम्सर्वत्रअनवगतसंस्कारानामप्रसिद्धअर्थानाम्पदानाम्सामर्थ्यादाकाङ्क्षितरुपएवअर्थेअवस्थानम्भवति॥ड्।३५४] ऽऽपार्श्वतःश्रोनितःशितामतह्।ऽऽ।[३५३] पार्श्वम्पर्शुमयमङ्गम्भवति।[३५३] पर्शुस्पृशतेःसंस्पृष्टापृष्ठदेशम्।[३५३] पृष्ठम्स्पृशतेःसंस्पृष्टमङ्गैह्।[३५३] अङ्गमङ्गनादञ्चनाद्वा।[३५३] श्रोनिःश्रोनतेर्गतिचलाकर्मणह्,।श्रोनिश्चलतिइवगच्छतह्।[३५३] दोस्शितामभवतिदोस्द्रवतेह्। ऽ योनिःशितामैतिशाकपूनिर्,।विषितस्[स्लच्केनेद्]।भवति।[३५३] श्यामतोयकृत्तैतितैटीकिह्।[३५३] श्यामम्श्यायतेह्। ऽ यकृत्यथाकथाचकृत्यते।[३५३] शितिमांसतोमेदस्तसितिगालवह्।[३५३] शितिःश्यतेर्मांसम्माननम्वामानसम्वामनोअसिम्न्त्सीदतिइतिवा,।मेदस्मेद्यतेह्।[३५३]
``vayaḥ.suparṇā.upa.sedur.indram.priyamedhā.ṛṣayo.nādhamānāh/ apa.dhvāntam.ūrṇuhi.pūrdhi.cakṣus.mumugdhy.asmān.nidhayā.iva.baddhān/[352] vayo.ver.bahuvacanam.suparṇāḥ.supatanā.āditya.raśmi1.upasedur.indram.yācamānāh/[353] apa.ūrṇuhy.ādhvastaṃś.cakṣus2/[353] cakṣus1.khyāter.vā.caster.vā/[353] pūrdhi.pūraya.dehi.iti.vā.muñca.asmān.pāśair.iva.baddhān/[353] [varam.avidyamānasya.adhyāhārād.vidyamānasya.śabdasya.ākāṅkṣita.artha.abhidhāyakatva.kalpanā...tasmād.evam.sarvatra.anavagata.saṃskārānām.aprasiddha.arthānām.padānām.sāmarthyād.ākāṅkṣita.rupa.eva.arthe.avasthānam.bhavati..ḍ.354] ``pārśvataḥ.śronitaḥ.śitāmatah/''.[353] pārśvam.parśumayam.aṅgam.bhavati/[353] parśu.spṛśateḥ.saṃspṛṣṭā.pṛṣṭha.deśam/[353] pṛṣṭham.spṛśateḥ.saṃspṛṣṭam.aṅgaih/[353] aṅgam.aṅganād.añcanād.vā/[353] śroniḥ.śronater.gati.calā.karmaṇah,.śroniś.calati.iva.gacchatah/[353] dos.śitāma.bhavati.dos.dravateh/ ` yoniḥ.śitāma.iti.śākapūnir,.viṣitas[slackened].bhavati/[353] śyāmato.yakṛtta.iti.taiṭīkih/[353] śyāmam.śyāyateh/ ` yakṛt.yathā.kathā.ca.kṛtyate/[353] śiti.māṃsato.medastas.iti.gālavah/[353] śitiḥ.śyater.māṃsam.mānanam.vā.mānasam.vā.mano.asimnt.sīdati.iti.vā,.medas.medyateh/[353]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽयदिन्द्रचित्रमेहनाअस्तित्वादातमद्रिवह्। राधस्तन्नो॥विदद्वसौभयाहस्त्याभर।ऽऽ।[३५९] यदिन्द्रचित्रंश्चायनीयम्मन्हनीयम्धनमस्ति।[३५९] यन्मैहनअस्तिइतिवात्रीनिमध्यमानिपदानि।[३५९] त्वयानस्तद्दातव्यमद्रिवन्।[३५९] अद्रिरादृणात्येनेनअपिवाअत्तेःस्यात्,।तेसोमादैतिहविज्ञायते।[३५९] राधसितिधननामरध्नुवन्त्येनेन।[३५९] तत्नस्त्वम्वित्तधनसुभाभ्याम्हस्ताभ्यामाहर।[३५९] उभौसमुब्धौ(चोन्फ़िनेद्)।भवतह्।[३५९] दमूनादममनावादानमनावादान्तमनावाअपिवादमैतिगृहनाम,।तन्मनाःस्यात्,।मनोमनोतेह्।[३५९]
``yad.indra.citra.mehanā.asti.tvā.dātam.adrivah/ rādhas.tan.no..vidad.vasa.ubhayā.hastyā.bhara/''.[359] yad.indra.citraṃś.cāyanīyam.manhanīyam.dhanam.asti/[359] yan.ma.iha.na.asti.iti.vā.trīni.madhyamāni.padāni/[359] tvayā.nas.tad.dātavyam.adrivan/[359] adrir.ādṛṇāty.enena.api.vā.atteḥ.syāt,.te.somāda.iti.ha.vijñāyate/[359] rādhas.iti.dhana.nāma.radhnuvanty.enena/[359] tat.nas.tvam.vitta.dhanas.ubhābhyām.hastābhyām.āhara/[359] ubhau.samubdhau(confined).bhavatah/[359] damūnā.damamanā.vā.dānamanā.vā.dāntamanā.vā.api.vā.dama.iti.gṛha.nāma,.tan.manāḥ.syāt,.mano.manoteh/[359]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽजुत्सोदमूनाअतिथिर्दुरोनैमम्नोयज्ञमुपयाहिविद्वान्। विश्वाअग्नि८।अभियुजोविहत्यशत्रूयतामाभराभोजनानि।[३६२] अतिथिरभ्यतितोगृहान्भवत्य्,।अभ्येतितिथिसुपरकुलानिइतिवापरगृहीतानिइतिवा।[३६२] दुरोनैतिगृहनाम,।दुरवाभवन्तिदुस्तर्पाह्।[३६२] इमम्नोयज्ञमुपयाहिविद्वान्त्सर्वाअग्नि८।अभियुजस्।\।विहत्यशत्रूयतामाभरभोजनानि।[३६२] निहत्यअन्येसाम्बलानिशत्रूनाम्भवनादारहभोजनानिइतिवाधनानिइतिवा।[३६२] मूसमूसिकाइत्यर्थह्।[३६२] मूसिकाःपुनर्मुस्नातेर्मूसोअप्येतस्मादेव।[३६२]
``jutso.damūnā.atithir.durona.imam.no.yajñam.upa.yāhi.vidvān/ viśvā.agni8.abhiyujo.vihatya.śatrūyatām.ābharā.bhojanāni/[362] atithir.abhyatito.gṛhān.bhavaty,.abhyeti.tithisu.para.kulāni.iti.vā.paragṛhītāni.iti.vā/[362] durona.iti.gṛha.nāma,.duravā.bhavanti.dustarpāh/[362] imam.no.yajñam.upayāhi.vidvānt.sarvā.agni8.abhiyujas.\.vihatya.śatrūyatām.ābhara.bhojanāni/[362] nihatya.anyesām.balāni.śatrūnām.bhavanād.āraha.bhojanāni.iti.vā.dhanāni.iti.vā/[362] mūsa.mūsikā.ity.arthah/[362] mūsikāḥ.punar.musnāter.mūso.apy.etasmād.eva/[362]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽसम्मातपन्त्यभितःसपत्नीरिवप्र्शवह्। मूसोनशिश्नाव्यदन्तिमाअध्यःस्तोतारम्तेशतक्रतु८।वित्तम्मेअस्यरोदसी।ऽऽ।[३६४] संतपन्तिमामभितःसपत्न्यैवैमाःपर्शु१प्कूपपर्शु१प्मूसिकाइवअस्नातानिसूत्रानिव्यदन्ति।[३६२] स्वअङ्गअभिधानम्वास्यात्शिश्नानिव्यदन्तिइति।[३६२] संतपन्तिमाआधिअःकामाःस्तोतारम्तेशतक्रतु८।[३६२] वित्तम्मेअस्यरोदसीजानीतम्मेअस्यद्यावापृथिवीआविति।[३६२] त्रितम्कूपेअवहितमेतत्सूक्तम्प्रतिबभौ।[३६२] तत्रब्रह्मैतिहासमिश्रमृच्मिश्रम्गाथामिश्रम्भवति।[३६२] त्रितस्तीर्णतमोमेधा३।बभूव,।अपिवासङ्ख्यानामेवअभिप्रेतम्स्यादेकतोद्वितस्त्रितैतित्रयस्बभूवुह्।[३६२]
``sam.mā.tapanty.abhitaḥ.sapatnīr.iva.prśavah/ mūso.na.śiśnā.vyadanti.mā.adhyaḥ.stotāram.te.śata.kratu8.vittam.me.asya.rodasī/''.[364] saṃtapanti.mām.abhitaḥ.sapatnya.iva.imāḥ.parśu1p.kūpa.parśu1p.mūsikā.iva.asnātāni.sūtrāni.vyadanti/[362] sva.aṅga.abhidhānam.vā.syāt.śiśnāni.vyadanti.iti/[362] saṃtapanti.mā.ādhi.aḥ.kāmāḥ.stotāram.te.śata.kratu8/[362] vittam.me.asya.rodasī.jānītam.me.asya.dyāvā.pṛthivī.āv.iti/[362] tritam.kūpe.avahitam.etat.sūktam.pratibabhau/[362] tatra.brahma.itihāsa.miśram.ṛc.miśram.gāthā.miśram.bhavati/[362] tritas.tīrṇatamo.medhā3.babhūva,.api.vā.saṅkhyānām.eva.abhipretam.syād.ekato.dvitas.trita.iti.trayas.babhūvuh/[362]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽइसिरेनतेमनसासुतस्यभक्षीमहिपित्र्यस्यैवरायह्। सोमराजन्प्रनआयूंसितारीरहानिइवसूर्योवासरानि।ऽऽ।[३६७] ईसनेनवैसनेनवार्षनेनवातेमनसासुतस्यभक्षीमहिपित्र्यस्यैवधनस्यप्रवर्धयचनआयूंसिसोमराजन्।[३६७] अहानिइवसूर्योवासरानि। वासरानिवेसरानिविवासनानिगमनानिइतिवा।[३६७] कुरुतनाइत्यनर्थकाउपजनाभवन्तिकर्तनहन्तनयात्नाइति।[३६७] जथरमुदरम्भवतिजग्धमस्मिन्ध्रियतेधीयतेवा।[३६७]
``isirena.te.manasā.sutasya.bhakṣīmahi.pitryasya.iva.rāyah/ soma.rājan.pra.na.āyūṃsi.tārīr.ahāni.iva.sūryo.vāsarāni/''.[367] īsanena.vaisanena.vārṣanena.vā.te.manasā.sutasya.bhakṣīmahi.pitryasya.iva.dhanasya.pravardhaya.ca.na.āyūṃsi.soma.rājan/[367] ahāni.iva.sūryo.vāsarāni/ vāsarāni.vesarāni.vivāsanāni.gamanāni.iti.vā/[367] kurutanā.ity.anarthakā.upajanā.bhavanti.kartana.hantana.yātnā.iti/[367] jatharam.udaram.bhavati.jagdham.asmin.dhriyate.dhīyate.vā/[367]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽमरुत्वामिन्द्रवृसभस्रनायपिबासोममनुस्वधम्मदाय। आसिंचस्वजथरेमध्वऊर्मिम्त्वम्राजाअसिप्रदिवःसुतानाम्।ऽऽ।[३७०] मरुत्वानिन्द्रमरुद्भिस्तद्वान्,।वृसभोवर्षिताअपाम्,।रनायरमनीयायसंग्रामाय,।पिबसोमम्,।अनुस्वधमन्वन्नम्,।मदायमदनीयायजैत्राय,।आसिञ्चस्वजथरेमधुनऊर्मिम्।[३७०] मधुसोममित्यौपमिकम्माद्यतेह्। इदमपिइतरन्मधुएतस्मादेव।[३७०] त्व,।राकाअसिपूर्वेष्वप्यहस्सुसुतानाम्।[३७०]
``marutvām.indra.vṛsabhas.ranāya.pibā.somam.anusvadham.madāya/ ā.siṃcasva.jathare.madhva.ūrmim.tvam.rājā.asi.pradivaḥ.sutānām/''.[370] marutvān.indra.marudbhis.tadvān,.vṛsabho.varṣitā.apām,.ranāya.ramanīyāya.saṃgrāmāya,.piba.somam,.anusvadham.anvannam,.madāya.madanīyāya.jaitrāya,.āsiñcasva.jathare.madhuna.ūrmim/[370] madhu.somam.ity.aupamikam.mādyateh/ idam.api.itaran.madhu.etasmād.eva/[370] tva,.rākā.asi.pūrveṣv.apy.ahassu.sutānām/[370]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तितौपरिपवनम्भवतिततवद्वातुन्नवद्वातिलमात्रतुन्नमितिवा।[३७१]
titau.paripavanam.bhavati.tatavad.vā.tunnavad.vā.tila.mātra.tunnam.iti.vā/[371]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽसक्तुमिवतितौनापुनन्तोयत्रधीरामनसावाचमक्रत। अत्रासखायःसख्यानिजानतेभद्रएषाम्लक्ष्मीर्निहिताअधिवाचि।ऽऽ[३७१] सक्तुमिवपरिपवनेनपुनन्तह्।[३७१] सक्तुःसचतेर्दुर्धावोभवतिकसतेर्वास्याद्विपरीतस्यविकसितोभवति।[३७१] यत्रधीरामनसावाचमक्र्षत,।प्रज्ञानम्धीराःप्रज्ञानवन्तोध्यानवन्तस्,।तत्रसखायःसख्यानिसंजानते,।भद्राएषाम्लक्ष्मीर्निहितअधिवाचिइति।[३७१] भद्रम्भगेनव्याख्यातम्भजतिइयम्भूतानामभिद्रवनीयम्भवद्रमयतिइतिवाभाजनवद्वा।[३७१] लक्ष्मीर्लाभाद्वालक्षणाद्वालप्स्यनाद्वालाञ्छनाद्वालसतेर्वास्यात्प्रेप्साकर्मणोलग्यतेर्वास्यादाश्लेसकर्मणोलत्ततेर्वास्यादश्लाघाकर्मणह्।[३७१] शिप्रैत्युपरिष्टाद्व्याख्यास्यामह्।[३७१]
``saktum.iva.titaunā.punanto.yatra.dhīrā.manasā.vācam.akrata/ atrā.sakhāyaḥ.sakhyāni.jānate.bhadra.eṣām.lakṣmīr.nihitā.adhi.vāci/''[371] saktum.iva.paripavanena.punantah/[371] saktuḥ.sacater.durdhāvo.bhavati.kasater.vā.syād.viparītasya.vikasito.bhavati/[371] yatra.dhīrā.manasā.vācam.akrṣata,.prajñānam.dhīrāḥ.prajñānavanto.dhyānavantas,.tatra.sakhāyaḥ.sakhyāni.saṃjānate,.bhadrā.eṣām.lakṣmīr.nihita.adhi.vāci.iti/[371] bhadram.bhagena.vyākhyātam.bhajati.iyam.bhūtānām.abhidravanīyam.bhavad.ramayati.iti.vā.bhājanavad.vā/[371] lakṣmīr.lābhād.vā.lakṣaṇād.vā.lapsyanād.vā.lāñchanād.vā.lasater.vā.syāt.prepsā.karmaṇo.lagyater.vā.syād.āślesa.karmaṇo.lattater.vā.syād.aślāghā.karmaṇah/[371] śipra.ity.upariṣṭād.vyākhyāsyāmah/[371]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽतत्सूर्यस्यदेवत्वम्तन्महित्वम्मध्याकर्तोर्विततम्संजभार। यदेवयुक्तहरितःसधस्थादाअद्रात्रीवासस्तनुतेसिमस्मै।ऽऽ।[३७३] तत्सूर्यस्यदेवत्मतत्महित्वम्मध्येयत्कर्मणाम्क्रियमानानाम्विततम्संह्रियतेयदाअसावयुङ्क्तहरनानादित्यरश्मीन्हरितोअश्वानितिवाअथरात्रीवासस्तनुतेसिमस्मैवेसरमहरवयुवतीसर्वस्मात्।[३७३] तथाअपिनिगमोभवति।ऽऽ।पुनःसमव्यद्विततम्वयन्ती।समनात्सीत्।ऽऽ।[३७३]
``tat.sūryasya.devatvam.tan.mahitvam.madhyā.kartor.vitatam.saṃjabhāra/ yadeva.yukta.haritaḥ.sadhasthādāad.rātrī.vāsas.tanute.sim.asmai/''.[373] tat.sūryasya.devatma.tat.mahitvam.madhye.yat.karmaṇām.kriyamānānām.vitatam.saṃhriyate.yadā.asāv.ayuṅkta.haranān.āditya.raśmīn.harito.aśvān.iti.vā.atha.rātrī.vāsas.tanute.simasmai.vesaram.ahar.avayuvatī.sarvasmāt/[373] tathā.api.nigamo.bhavati/''.punaḥ.samavyad.vitatam.vayantī/samanātsīt/''.[373]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽइन्द्रेनसम्हिदृक्षसेसंजग्मानोअबिभ्युसा। मन्दूसमानवर्चसा।ऽऽ।[३७६] उब्द्र३बगुसन्दृश्तसेसङ्गच्गनाबोअबिभ्युसागनेनमन्दूमदिस्नूयुवाम्स्थोअपिवामन्दुनातेनैतिस्यात्समानवर्चसाइत्येतेनव्याख्यातम्।[३७६]
``indrena.sam.hi.dṛkṣase.saṃjagmāno.abibhyusā/ mandū.samāna.varcasā/''.[376] ubdra3ba.gu.sandṛśtase.saṅgacganābo.abibhyusā.ganena.mandū.madisnū.yuvām.stho.api.vā.mandunā.tena.iti.syāt.samāna.varcasā.ity.etena.vyākhyātam/[376]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽईर्मअन्तासःसिलिकमध्यमासःसम्शूरनासोदिव्यासोअत्याह्। हंसाइवश्रेनिशोयतन्तेयदाआक्षिसुर्दिव्यमज्ममश्वाह्।ऽऽ[३७६] ईर्मअन्ताःसमीरितअन्ताःसुसमीरितअन्ताःपृथुअन्तावा।[३७७] सिलिकमध्यमाःसंसृतमध्यमाःशीर्षमध्यमावा,।अपिवाशिरसादित्योभवतियदनुशेतेसर्वाणिभूतानिमध्येचएषाम्तिष्ठतिइदमपिइतरत्शिरसेतस्मादेवसमाश्रितान्येतदिन्द्रियानिभवन्ति।[३७७] संशूरनासोदिव्यासोअत्याह्।[३७७] शूरःशवतेर्गतिकर्मणस्,।दिव्यादिविजा,।अत्याअतनाह्।[३७७] हन्साइवश्रेनिशस्यन्तन्ते। हंसाहन्तेर्घ्नन्त्यध्वानम्श्रेनिशैतिश्रेनिःश्रयतेःसमाश्रिताभवन्ति।[३७७] यदाआक्षिसुर्यदापन्दिव्यमज्ममजनिमाजिमश्वाह्।[३७७] अस्त्यादित्यस्तुतिरश्वस्यआदित्यादश्वोनिस्तस्तैति।[३७७] ऽऽशूरादश्वम्वसवोनिरत्स्त।ऽऽ।इत्यपिनिगमोभवति।[३७७]
``īrma.antāsaḥ.silika.madhyamāsaḥ.sam.śūranāso.divyāso.atyāh/ haṃsā.iva.śreniśo.yatante.yadā.ākṣisur.divyam.ajmam.aśvāh/''[376] īrma.antāḥ.samīrita.antāḥ.susamīrita.antāḥ.pṛthu.antā.vā/[377] silika.madhyamāḥ.saṃsṛta.madhyamāḥ.śīrṣa.madhyamā.vā,.api.vā.śiras.ādityo.bhavati.yad.anuśete.sarvāṇi.bhūtāni.madhye.ca.eṣām.tiṣṭhati.idam.api.itarat.śiras.etasmād.eva.samāśritāny.etad.indriyāni.bhavanti/[377] saṃśūranāso.divyāso.atyāh/[377] śūraḥ.śavater.gati.karmaṇas,.divyā.divijā,.atyā.atanāh/[377] hansā.iva.śreniśas.yantante/ haṃsā.hanter.ghnanty.adhvānam.śreniśa.iti.śreniḥ.śrayateḥ.samāśritā.bhavanti/[377] yadā.ākṣisur.yad.āpan.divyam.ajmam.ajanimājim.aśvāh/[377] asty.āditya.stutir.aśvasya.ādityād.aśvo.nistasta.iti/[377] ``śūrād.aśvam.vasavo.niratsta/''.ity.api.nigamo.bhavati/[377]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽकायमानोवनात्वम्यन्मातॄरजगन्नपह्। नतत्तेअग्नि८।प्रमृसेनिवर्तनम्यद्दूरेसन्निहअभवह्।[३७९] कायमानश्चायमानःकामयमानैतिवावनानित्वम्यन्मातॄरपोअगमःउपशाम्यन्नतत्तेअग्नि८।प्रमृस्यते॥निवर्तनम्दूरेयत्सन्निहभवसिजायमानह्।[३७९] ऽऽलोधम्नयन्तिपशुमन्यमानाह्ऽऽ।लुब्धमृषिम्नयन्तिपशुम्मन्यमानाह्।[३८०] ऽऽशीरम्पावकशोचिसम्।ऽऽ।पावकदीप्तम्।[३८०] अनुशायिनमितिवाआशिनमितिवा।[३८०]
``kāyamāno.vanā.tvam.yan.mātṝr.ajagann.apah/ na.tat.te.agni8.pramṛse.nivartanam.yad.dūre.sann.iha.abhavah/[379] kāyamānaś.cāyamānaḥ.kāmayamāna.iti.vā.vanāni.tvam.yan.mātṝr.apo.agamaḥ.upaśāmyan.na.tat.te.agni8.pramṛsyate..nivartanam.dūre.yat.sann.iha.bhavasi.jāyamānah/[379] ``lodham.nayanti.paśu.manyamānāh''.lubdham.ṛṣim.nayanti.paśum.manyamānāh/[380] ``śīram.pāvaka.śocisam/''.pāvaka.dīptam/[380] anuśāyinam.iti.vā.āśinam.iti.vā/[380]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽकनीनकाइवविद्रधेनवेद्रुपदेअर्भके। बभ्रूयामेषुशोभेते।ऽऽ।[३८१] कनीनक१द्कन्यक१द्।[३८१] कन्याकमनीयाभवति,।क्वैयम्नेतव्याइतिवाकमनेनआनीयतैतिवाकनतेर्वास्यात्कान्तिकर्मणह्।[३८१] कन्ययोरधिस्थानवचनानिसप्तम्याएकवचनानिइतिशाकपूनिह्।[३८१-३८२] विद्धयोर्दारुपाद्वोर्दारुदृणातेर्वातस्मादेवद्रु।[३८१] नव१द्नवजात१द्,।अर्भक१दवृद्ध१द्,।तेयथातदधिस्थानेषुशोभेतेएवम्बभ्रूयामेषुशोभेते।[३८२] बभ्रुओरश्वयोःसंस्तवह्।[३८२] इदंश्चमेदादिदंश्चमेदादित्यृषिःप्रसङ्ख्यायआह।[३८२] ऽऽसुवास्त्वाअधितुग्वनि।ऽऽ।सुवास्तुर्णदीतुग्वतीर्थम्भवतितूर्णमेतदायन्ति।[३८२] ऽऽकुवित्नंसन्तेमरुतःपुनर्नह्। पुनर्नोनमन्तेमरुतह्।ऽऽ।नसन्तैत्युपरिष्टाद्व्याख्यास्यामह्।[३८२] ऽऽयेतेमदाआहनसोविहायसस्तेभिरिन्द्रंश्चोदयदातवेमघम्।ऽऽ।येतेमदाआहननवन्तोवञ्चनवन्तस्तैरिन्द्रंश्चोदयदानायमघम्।[३८२]
``kanīnakā.iva.vidradhe.nave.drupade.arbhake/ babhrū.yāmeṣu.śobhete/''.[381] kanīnaka1d.kanyaka1d/[381] kanyā.kamanīyā.bhavati,.kva.iyam.netavyā.iti.vā.kamanena.ānīyata.iti.vā.kanater.vā.syāt.kānti.karmaṇah/[381] kanyayor.adhisthāna.vacanāni.saptamyā.ekavacanāni.iti.śākapūnih/[381-382] viddhayor.dāru.pādvor.dāru.dṛṇāter.vā.tasmād.eva.dru/[381] nava1d.nava.jāta1d,.arbhaka1d.avṛddha1d,.te.yathā.tad.adhisthāneṣu.śobhete.evam.babhrū.yāmeṣu.śobhete/[382] babhru.or.aśvayoḥ.saṃstavah/[382] idaṃś.ca.medād.idaṃś.ca.medād.ity.ṛṣiḥ.prasaṅkhyāya.āha/[382] ``suvās.tvā.adhi.tugvani/''.suvās.turṇadī.tugva.tīrtham.bhavati.tūrṇam.etad.āyanti/[382] ``kuvit.naṃsante.marutaḥ.punar.nah/ punar.no.namante.marutah/''.nasanta.ity.upariṣṭād.vyākhyāsyāmah/[382] ``ye.te.madā.āhanaso.vihāyasas.tebhir.indraṃś.codaya.dātave.magham/''.ye.te.madā.āhananavanto.vañcanavantas.tair.indraṃś.codaya.dānāya.magham/[382]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽउपोअदर्शिशुन्ध्युवोनवक्षोनोधसिवआविरकृतप्रियानि। अद्मसत्नसततोबोधयन्तीशश्वत्तमागात्पुनरेयुसीनाम्।ऽऽ।[३८६] उपादर्शिशुन्ध्युवःशुन्ध्युरादित्योभवतिशोधनात्तस्यएववक्षोभाषोअभ्यूधम्।[३८६] इदमपिइतरद्वक्षसेतस्मादेवअध्यूधम्काये।[३८६] शकुनिरपिशुन्ध्युरुच्यतेशोधनादेवौदकचरोभवत्यापोअपिशुन्ध्युवौच्यन्तेशोधनादेव।[३८६-३८७] नोधसृषिर्भवतिनवनम्दधातिसयथास्तुतिआकामानाविस्कुरुतएवमुसस्रूपान्याविस्कुरुते।[३८७] अद्मसदद्मअन्नम्भवत्यद्मसादिनीइतिवाअन्नसानिनीइतिवा।[३८७] ससतोबोधयन्तीशश्वत्तमागात्पुनरेयुसीनाम्। स्वपतोबोधयन्तीशाश्वतिकतमागात्पुनरागमिनीनाम्।[३८७] ऽऽतेवासीमन्तैस्मिनह्।ऽऽ।ईसनिनैतिवाएषनिनैतिवाआर्षिनैतिवा।[३८७] वासीतिवाच्नामवाश्यतैतिसत्याह्।[३८७] ऽऽशंशावअधर्यु८।प्रतिमेगृणीहिइन्द्रायवाहःकृणवावजुस्तम्।ऽऽ।[३८७] अभिवहनस्तुतिमभिसवनप्रवादाम्स्तुतिम्मन्यन्तऐन्द्रीत्वेवशस्यते।[३८७] परित्कम्यैत्युपरिष्टाद्व्याख्यास्यामह्।[३८७]
``upo.adarśi.śundhyuvo.na.vakṣo.nodhas.iva.āvirakṛta.priyāni/ admasat.na.satato.bodhayantī.śaśvat.tam.āgāt.punar.eyusīnām/''.[386] upādarśi.śundhyuvaḥ.śundhyur.ādityo.bhavati.śodhanāt.tasya.eva.vakṣo.bhāṣo.abhyūdham/[386] idam.api.itarad.vakṣas.etasmād.eva.adhyūdham.kāye/[386] śakunir.api.śundhyur.ucyate.śodhanād.eva.udaka.caro.bhavaty.āpo.api.śundhyuva.ucyante.śodhanād.eva/[386-387] nodhas.ṛṣir.bhavati.navanam.dadhāti.sa.yathā.stuti.ā.kāmān.āviskuruta.evam.usas.rūpāny.āviskurute/[387] admasad.adma.annam.bhavaty.admasādinī.iti.vā.annasāninī.iti.vā/[387] sasato.bodhayantī.śaśvat.tam.āgāt.punar.eyusīnām/ svapato.bodhayantī.śāśvati.katam.āgāt.punar.āgaminīnām/[387] ``te.vāsīmanta.isminah/''.īsanina.iti.vā.eṣanina.iti.vā.ārṣina.iti.vā/[387] vāsīti.vāc.nāma.vāśyata.iti.satyāh/[387] ``śaṃśāva.adharyu8.prati.me.gṛṇīhi.indrāya.vāhaḥ.kṛṇavāva.justam/''.[387] abhivahana.stutim.abhisavana.pravādām.stutim.manyanta.aindrī.tv.eva.śasyate/[387] paritkamya.ity.upariṣṭād.vyākhyāsyāmah/[387]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुवितेसुइतेसुगतेप्रजायामतिवा।[३८७] सुवितेमाधाह्। इत्यपिनिगमोभवति।[३८७] दयतिरनेककर्मा।[३८७] ऽऽनवेनपूर्वम्दयमानाःस्याम।ऽऽ।इत्युपदयाकर्मा।[३८८] ऽऽयएकैद्विदयतेवसु।ऽऽ।इतिदानकर्मावाविभागकर्मावा।[३८८] ऽऽदुर्वर्तुर्भीमोदयतेवनानि।ऽऽ॥इतिहिंसाकर्मा।[३८८] ऽऽइमेसुताइन्दवःप्रातरित्वनासजोससापिबतमश्विनातान्।ऽऽ॥[३८८] अयम्हिवाअमूति७।वन्दनायमाम्वायसोदोसादयमानोअबूबुधत्। दयमानैति।[३८८] नूचिदितिनिपातःपुराननवयोर्नूचैतिच।[३८८] ऽऽअद्याचित्नूचित्तदर्पोनदीनाम्।ऽऽ।[३८८] अद्यचपुराचतदेवकर्मनदीनाम्।[३८८] ऽऽनूचपुराचसदनम्रयीनाम्।ऽऽ।[३८८] अद्यचपुराचसदनम्रयीनाम्। रयिरितिधननामरातेर्दानकर्मणह्।[३८९]
suvite.su.ite.sugate.prajāyām.ati.vā/[387] suvite.mā.dhāh/ ity.api.nigamo.bhavati/[387] dayatir.aneka.karmā/[387] ``navena.pūrvam.dayamānāḥ.syāma/''.ity.upadayā.karmā/[388] ``ya.eka.id.vidayate.vasu/''.iti.dāna.karmā.vā.vibhāga.karmā.vā/[388] ``durvartur.bhīmo.dayate.vanāni/''..iti.hiṃsā.karmā/[388] ``ime.sutā.indavaḥ.prātar.itvanā.sajosasā.pibatam.aśvinā.tān/''..[388] ayam.hi.vā.amūti7.vandanāya.mām.vāyaso.dosā.dayamāno.abūbudhat/ dayamāna.iti/[388] nū.cid.iti.nipātaḥ.purāna.navayor.nū.ca.iti.ca/[388] ``adyā.cit.nū.citta.darpo.nadīnām/''.[388] adya.ca.purā.ca.tad.eva.karma.nadīnām/[388] ``nū.ca.purā.ca.sadanam.rayīnām/''.[388] adya.ca.purā.ca.sadanam.rayīnām/ rayir.iti.dhana.nāma.rāter.dāna.karmaṇah/[389]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽविद्यामतस्यतेवयमकूपारस्यदावने।ऽऽ।[४००] विद्यामतस्यतेवयमकुपरनस्यदानस्य।[४००] आदित्योअप्यकूपारौच्यतेअकूपारोभवतिदूरपारह्।[४००] समुद्रोअप्यकूपारौच्यतेअकूपारोभवतिमहापारह्।[४००] कच्छपोअप्यकूपारौच्यतेअकूपारस्नकूपमृच्छतिइति।[४००] कच्छपःकच्छम्पातिकच्छेनपातिइतिवाकच्छेनपिबतिइतिवा।[४००] कच्छःखच्छःखच्छदह्।[४००] अयमपिइतरोनदीकच्छएतस्मादेवकमुदकम्तेनछाद्यते।[४००] ऽऽशिशीतेशृण्गेरक्षसेविनिक्षे।ऽऽ।[४००] निश्यतिशृण्गेरक्षसोविनिक्षनाय।[४००] रक्षस्रक्षितव्यमस्माद्रहसिक्षनोतिइतिवारात्रि७।नक्षतैतिवा।[४००] ऽऽअग्निःसुतुकःसुतुकेभिरश्वैह्।ऽऽ।[४००] सुतुकनःसुतुकनैरितिवासुप्रजाःसुप्रजोभिरितिवा।[४००] ऽऽसुप्रायनाअस्मिन्यज्ञेविश्रयन्ताम्।ऽऽ।सुप्रगमनाह्।[४००]
``vidyāma.tasya.te.vayam.akūpārasya.dāvane/''.[400] vidyāma.tasya.te.vayam.akuparanasya.dānasya/[400] ādityo.apy.akūpāra.ucyate.akūpāro.bhavati.dūrapārah/[400] samudro.apy.akūpāra.ucyate.akūpāro.bhavati.mahā.pārah/[400] kacchapo.apy.akūpāra.ucyate.akūpāras.na.kūpam.ṛcchati.iti/[400] kacchapaḥ.kaccham.pāti.kacchena.pāti.iti.vā.kacchena.pibati.iti.vā/[400] kacchaḥ.khacchaḥ.khacchadah/[400] ayam.api.itaro.nadī.kaccha.etasmād.eva.kam.udakam.tena.chādyate/[400] ``śiśīte.śṛṇge.rakṣase.vinikṣe/''.[400] niśyati.śṛṇge.rakṣaso.vinikṣanāya/[400] rakṣas.rakṣitavyam.asmād.rahasi.kṣanoti.iti.vā.rātri7.nakṣata.iti.vā/[400] ``agniḥ.sutukaḥ.sutukebhir.aśvaih/''.[400] sutukanaḥ.sutukanair.iti.vā.suprajāḥ.suprajobhir.iti.vā/[400] ``suprāyanā.asmin.yajñe.vi.śrayantām/''.supragamanāh/[400]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽदेवानोयथासदमित्वृधेअसन्नप्रायुवस्रक्षितारोदिवेदिवे।ऽऽ।[४०५] देवानोयथासदावर्धनायस्युरप्रायुवोअप्रमाद्यन्तोरक्षितारश्चअहन्यहनि।[४०५] च्यवनऋषिर्भवतिच्यावयितास्तोमानांश्च्यवानमित्यप्यस्यनिगमाभवन्ति।[४०५] ऽऽयुवंश्च्यवानम्सनयम्यथारथम्पुनर्युवानंश्चरथायतक्षथुर्।ऽऽ।[४०६] युवांश्च्यवनम्सनयम्पुरानम्यथारथम्पुनर्युवानंश्चरनायततक्षथुर्युवाप्रयौतिकर्माणि।[४०६] तक्षतिःकरोतिकर्मा।[४०६] रजस्रजतेर्ज्योतिष्रजसुच्यतौदकम्रजसुच्यतेलोकारजांस्युच्यन्तेअसृकहनीरजसीउच्येते।[४०६] ऽऽरजांसिचित्राविचरन्तितन्यवह्।ऽऽ।इत्यपिनिगमग्भवति।[४०६] हरोहरतेर्ज्योतिष्हरौच्यते।[४०६] उदकम्हरौच्यते।[४०६] लोकाहरांस्युच्यन्ते।[४०६] असृकहनीहरसीउच्येते।[४०६] ऽऽप्रत्यग्नि८।हरसाहरःशृणीहि।ऽऽ।इत्यपिनिगमोभवति।[४०६] ऽऽजुहुरेविचितयन्तह्।ऽऽ।जुह्विरेविचेतयमानाह्।[४०६] व्यन्तैत्येषोअनेककर्मा।[४०६] ऽऽपदम्देवस्यनमसाव्यन्तह्।ऽऽ।इतिपश्यतिकर्मा।[४०६] ऽऽवीहिशूरपुरोऌआशम्। २।इतिखादतिकर्मा।[४०६] ऽऽवीतम्पातम्पयसौस्रियायाह्।ऽऽ।[४०७] अश्नीतम्पिबतम्पयसौस्रियायाह्।[४०७] उस्रियाइतिगोनामौत्स्राविनोअस्याम्भोगाउस्राइतिच।[४०७] ऽऽत्वामिन्द्रमतिभिःसुतेसुनीथासोवसूयवह्। गोभिःक्रानाअनूसत।ऽऽ गोभिःकुर्वानाअस्तोसत।[४०७] ऽऽआतूसिञ्चहरिमीम्द्रोरुपस्थेवाशीभिस्तक्षतअश्मन्मयीभिह्।ऽऽ।आसिञ्चहरिम्द्रोरुपस्थेद्रुममयस्य।[४०७] हरिःसोमोहरितवर्णोअयमपिइतरोहरिरेतस्मादेव।[४०७] वाशीभिस्तक्षतअश्मन्मयीभिह्।[४०७] वाशीभिरस्ममयीभिरितिवावाच्भिरितिवा।[४०७] ऽऽसशर्धदर्योविसुनस्यजन्तोर्माशिश्नदेवाअपिगुरृतम्नह्।ऽऽ॥[४०७] सौत्सहताम्योविसुनस्यजन्तोर्विसमस्यमाशिश्नदेवाअब्रह्मचर्याह्।[४०७] शिश्नम्श्नथतेह्।[४०७] अपिगुरृतम्नह्। सत्यम्वायज्ञम्वा।[४०७]
``devā.no.yathā.sadam.it.vṛdhe.asanna.prāyuvas.rakṣitāro.divedive/''.[405] devā.no.yathā.sadā.vardhanāya.syur.aprāyuvo.apramādyanto.rakṣitāraś.ca.ahany.ahani/[405] cyavana.ṛṣir.bhavati.cyāvayitā.stomānāṃś.cyavānam.ity.apy.asya.nigamā.bhavanti/[405] ``yuvaṃś.cyavānam.sanayam.yathā.ratham.punar.yuvānaṃś.carathāya.takṣathur/''.[406] yuvāṃś.cyavanam.sanayam.purānam.yathā.ratham.punar.yuvānaṃś.caranāya.tatakṣathur.yuvā.prayauti.karmāṇi/[406] takṣatiḥ.karoti.karmā/[406] rajas.rajater.jyotiṣ.rajas.ucyata.udakam.rajas.ucyate.lokā.rajāṃsy.ucyante.asṛk.ahanī.rajasī.ucyete/[406] ``rajāṃsi.citrā.vicaranti.tanyavah/''.ity.api.nigamag.bhavati/[406] haro.harater.jyotiṣ.hara.ucyate/[406] udakam.hara.ucyate/[406] lokā.harāṃsy.ucyante/[406] asṛk.ahanī.harasī.ucyete/[406] ``praty.agni8.harasā.haraḥ.śṛṇīhi/''.ity.api.nigamo.bhavati/[406] ``juhure.vicitayantah/''.juhvire.vicetayamānāh/[406] vyanta.ity.eṣo.aneka.karmā/[406] ``padam.devasya.namasā.vyantah/''.iti.paśyati.karmā/[406] ``vīhi.śūra.puroḷāśam/ 2.iti.khādati.karmā/[406] ``vītam.pātam.payasa.usriyāyāh/''.[407] aśnītam.pibatam.payasa.usriyāyāh/[407] usriyā.iti.go.nāma.utsrāvino.asyām.bhogā.usrā.iti.ca/[407] ``tvām.indra.matibhiḥ.sute.sunīthāso.vasūyavah/ gobhiḥ.krānā.anūsata/'' gobhiḥ.kurvānā.astosata/[407] ``ā.tū.siñca.harimīm.drorupasthe.vāśībhis.takṣata.aśmanmayībhih/''.āsiñca.harim.dror.upasthe.drumamayasya/[407] hariḥ.somo.harita.varṇo.ayam.api.itaro.harir.etasmād.eva/[407] vāśībhis.takṣata.aśmanmayībhih/[407] vāśībhir.asmamayībhir.iti.vā.vāc.bhir.iti.vā/[407] ``sa.śardhadaryo.visunasya.jantor.mā.śiśna.devā.api.gurṛtam.nah/''..[407] sa.utsahatām.yo.visunasya.jantor.visamasya.mā.śiśna.devā.abrahmacaryāh/[407] śiśnam.śnathateh/[407] apigur.ṛtam.nah/ satyam.vā.yajñam.vā/[407]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽआघातागच्छअनुत्तरायुगानियत्रजामयःकृणवन्नजामि। उपबर्बृहिवृसभायबाहुमन्यमिच्छस्वसुभगेपतिम्मत्।ऽऽ। आगमिष्यन्तितान्युत्तरानियुगानियत्रजामयःकरिष्यन्त्यजामिकर्माणि। जामिअतिरेकनामबालिशस्यवाअसमानजातीयस्यवाउपजनह्। उपधेहिवृसभायबाहुमन्यमिच्छस्वसुभगा८।पतिम्मदितिव्याख्यातम्।
``ā.ghā.tā.gaccha.anuttarā.yugāni.yatra.jāmayaḥ.kṛṇavann.ajāmi/ upa.barbṛhi.vṛsabhāya.bāhum.anyam.icchasva.subhage.patim.mat/''. āgamiṣyanti.tāny.uttarāni.yugāni.yatra.jāmayaḥ.kariṣyanty.ajāmi.karmāṇi/ jāmi.atireka.nāma.bāliśasya.vā.asamāna.jātīyasya.vā.upajanah/ upadhehi.vṛsabhāya.bāhum.anyam.icchasva.subhagā8.patim.mad.iti.vyākhyātam/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽदौर्मेपिताजनितानाभिरत्रबन्धुर्मेमातापृथिवीमहीयम्। उत्तानयोश्चंवोर्योनिरन्तरत्रापितादुहितुर्गर्भमादात्।ऽऽ। द्यौर्मेपितापितावापालयितावाजनयिता,।नाभिरत्रबन्धुर्मे,।मातापृथिवीमहतीइयम्। बन्धुःसम्बन्धात्। नाभिःसम्नहनात्नाभिआसम्नद्धागर्भाजायन्तैत्याहुरेतस्मादेवज्ञातीन्त्सनाभि१पित्याचक्षतेसम्बन्धु१पितिच। ज्ञातिःसंज्ञानात्। उत्तानयोश्चंवोर्योनिरन्तह्। उत्तानौत्ततानऊर्ध्वतानोवा। तत्रपितादुहितृ६।गर्भम्दधातिपर्जन्यःपृथिविएह्। शम्युःसुखयुह्। ऽऽअथानःशम्योररपोदधात।ऽऽ। रपस्रिप्रमितिपापनामनीभवतह्। शमनंश्चरोगानाम्यावनंश्चभयानाम्। अथअपिशम्युर्बार्हस्पत्यौच्यते। ऽऽतच्छम्योरावृणीमहेगातुम्यज्ञायगातुम्यज्ञपतये।ऽऽ।इत्यपिनिगमोभवति। गमनम्यज्ञायगमनम्यज्ञपति४।
``daur.me.pitā.janitā.nābhir.atra.bandhur.me.mātā.pṛthivī.mahīyam/ uttānayoścaṃvor.yonir.antaratrā.pitā.duhitur.garbham.ādāt/''. dyaur.me.pitā.pitā.vā.pālayitā.vā.janayitā,.nābhir.atra.bandhur.me,.mātā.pṛthivī.mahatī.iyam/ bandhuḥ.sambandhāt/ nābhiḥ.samnahanāt.nābhi.ā.samnaddhā.garbhā.jāyanta.ity.āhur.etasmād.eva.jñātīnt.sanābhi1p.ity.ācakṣate.sambandhu1p.iti.ca/ jñātiḥ.saṃjñānāt/ uttānayoścaṃvor.yonir.antah/ uttāna.uttatāna.ūrdhvatāno.vā/ tatra.pitā.duhitṛ6.garbham.dadhāti.parjanyaḥ.pṛthivieh/ śamyuḥ.sukhayuh/ ``athā.naḥ.śamyor.arapo.dadhāta/''. rapas.ripram.iti.pāpa.nāmanī.bhavatah/ śamanaṃś.ca.rogānām.yāvanaṃś.ca.bhayānām/ atha.api.śamyur.bārhaspatya.ucyate/ ``taccham.yor.āvṛṇīmahe.gātum.yajñāya.gātum.yajñapataye/''.ity.api.nigamo.bhavati/ gamanam.yajñāya.gamanam.yajña.pati4/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदितिरदीनादेवमाता।
aditir.adīnā.deva.mātā/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽअदितिर्द्यौरदितिरन्तरिक्षमदितिर्मातासपितासपुत्रह्। विश्वेदेवाअदितिःपञ्चजनाअदितिर्जातमदितिर्जनित्वम्।ऽऽ।इत्यदितेर्विभूतिमाचष्टएनान्यदीनानिइतिवा। ऽऽयमेरिरेभृगवह्ऽऽ।एरिरैतिईर्तिरुपसृष्टसभ्यस्तह्।
``aditir.dyaur.aditir.antarikṣam.aditir.mātā.sa.pitā.sa.putrah/ viśvedevā.aditiḥ.pañca.janā.aditir.jātam.aditir.janitvam/''.ity.aditer.vibhūtim.ācaṣṭa.enāny.adīnāni.iti.vā/ ``yam.erire.bhṛgavah''.erira.iti.īrtir.upasṛṣṭas.abhyastah/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽउतस्मैनम्वस्त्रमथिनतायुमनुक्रोशन्तिक्षितयोभरेषु। नीचायमानम्जसुरिम्नश्येनम्श्रवश्चाच्छापशुमच्चयूथम्।ऽऽ। अपिस्मएनम्वस्त्रमथिमिववस्त्रमाथिनम्। वस्त्रम्वस्तेस्तायुरितिस्तेननामसंस्त्यानमस्मिन्पापकमितिनैरुक्तास्तस्यतेर्वास्यात्। अनुक्रोशन्तिक्षितयःसंग्रामेषु। भरैतिसंग्रामनामभरतेर्वाहरतेर्वा। नीचायमानम्नीचैरयमानम्। नीचैर्निचितम्भवत्युच्चैरुच्चितम्भवति। जस्तमिवश्येनम्। श्येनःशंसनीयम्गच्छति। श्रवश्चाच्छापशुमत्चयूथम्। श्रवश्चअपिपशुमत्चयूथम्। प्रशंसांश्चयूथंश्चधनंश्चयूथंश्चैतिवा। यूथम्यौतेःसमायुतम्भवति। ऽऽइन्धानएनम्जरतेस्वाधीह्।ऽऽ। गृणाति। मन्दीमन्दतेःस्तुतिकर्मणह्। ऽऽप्रमन्दिनेपितुमदर्चतावचह्।ऽऽ। प्रार्चतमन्दिनेपितुमद्वचस्२। गौर्व्याख्यातह्।
``uta.smainam.vastramathi.na.tāyum.anu.krośanti.kṣitayo.bhareṣu/ nīcāyamānam.jasurim.na.śyenam.śravaścācchā.paśum.acca.yūtham/''. api.sma.enam.vastra.mathim.iva.vastra.māthinam/ vastram.vastes.tāyur.iti.stena.nāma.saṃstyānam.asmin.pāpakam.iti.nairuktās.tasyater.vā.syāt/ anukrośanti.kṣitayaḥ.saṃgrāmeṣu/ bhara.iti.saṃgrāma.nāma.bharater.vā.harater.vā/ nīcāyamānam.nīcair.ayamānam/ nīcair.nicitam.bhavaty.uccair.uccitam.bhavati/ jastam.iva.śyenam/ śyenaḥ.śaṃsanīyam.gacchati/ śravaścācchā.paśumat.ca.yūtham/ śravaś.ca.api.paśumat.ca.yūtham/ praśaṃsāṃś.ca.yūthaṃś.ca.dhanaṃś.ca.yūthaṃś.ca.iti.vā/ yūtham.yauteḥ.samāyutam.bhavati/ ``indhāna.enam.jarate.svādhīh/''. gṛṇāti/ mandī.mandateḥ.stuti.karmaṇah/ ``pra.mandine.pitumad.arcatā.vacah/''. prārcata.mandine.pitumad.vacas2/ gaur.vyākhyātah/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽअत्राहगोरमन्वतनामत्वस्तुरपीच्यम्। इत्थाचन्द्रमसोगृहे।ऽऽ अत्रहगोःसममंसतआदित्यरश्मयःस्वम्नामअपीच्यमपगतमपचितमपिहितमन्तर्हितम्वाअमुत्रचन्द्रमसोगृहे। गातुर्व्याख्यातह्। ऽऽगातुम्कृणवन्नुससोजनाय।ऽऽ।इत्यपिनिगमोभवति। दंसयःकर्माणिदंसयन्त्येनानि। ऽऽकुत्सायमन्मन्नह्यश्चदंसयह्।ऽऽ।इत्यपिनिगमोभवति। ऽऽसतूतावनैनमश्नोत्यंहतिह्।ऽऽ। सतुतावनएनमंहतिरश्नोत्यंहतिश्चअंहश्चअह्मुश्चहन्तेर्निरूधौपधाद्विपरीतात्। ऽऽबृहस्पतेचयसैत्पियारुम्।ऽऽ। बृहस्पति८।यच्चातयसिदेवपीयुम्पीयतिर्हिंसाकर्मा। वियुत१द्द्यावापृथिवीऔवियवनात्। ऽऽसमान्यावियुतेदूरेअन्ते।ऽऽ। समानम्सम्मानमात्रम्भवति। मात्रामानात्। दूरम्व्याख्यातम्। अन्तोअततेह्। ऋधकितिपृथक्भावस्यप्रवचनम्भवत्यथअप्यृध्नोतिअर्थेदृश्यते। ऽऽऋधकयाऋधगुताशमिस्थाह्।ऽऽ। र्ध्नुवन्नयाक्षीरृध्नुवन्नशमिस्थाइतिच। अस्याइतिचअस्यैतिचौदात्तम्प्रथमआदेशेअनुदात्तमन्वादेशे। तीव्रअर्थतरमुदात्तमल्पीयोअर्थतरमनुदात्तम्। ऽऽअस्याऊसुनौपसातयेभुवोहेऌअमानोररिवामजाश्वश्रवस्यतामजाश्व।ऽऽ। अस्यैनःसातयौपभवआलेऌअमानोअक्रुध्यन्। ररिवान्रातिरभ्यस्तह्। अजाश्वैतिपूसनमाह,।अजाश्वाअजाअजनाह्। अथअनुदात्तम्। ऽऽदीर्घायुरस्यायःपतिर्जीवातिशरदःशतम्।ऽऽ। दीर्घआयुसस्यायःपतिर्जीवतुसशरदःशतम्। शरद्शृताअस्यामोसधयोभवन्तिशीर्णाआपैतिवा। अस्यैत्यस्याइत्येतेनव्याख्यातम्।
``atrāha.gor.amanvata.nāma.tvastur.apīcyam/ itthā.candramaso.gṛhe/'' atra.ha.goḥ.samamaṃsata.āditya.raśmayaḥ.svam.nāma.apīcyam.apagatam.apacitam.apihitam.antarhitam.vā.amutra.candramaso.gṛhe/ gātur.vyākhyātah/ ``gātum.kṛṇavann.usaso.janāya/''.ity.api.nigamo.bhavati/ daṃsayaḥ.karmāṇi.daṃsayanty.enāni/ ``kutsāya.manman.nahyaś.ca.daṃsayah/''.ity.api.nigamo.bhavati/ ``sa.tūtāva.nainam.aśnoty.aṃhatih/''. sa.tutāva.na.enam.aṃhatir.aśnoty.aṃhatiś.ca.aṃhaś.ca.ahmuś.ca.hanter.nirūdha.upadhād.viparītāt/ ``bṛhaspate.cayasa.it.piyārum/''. bṛhaspati8.yac.cātayasi.deva.pīyum.pīyatir.hiṃsā.karmā/ viyuta1d.dyāvā.pṛthivī.au.viyavanāt/ ``samānyā.viyute.dūre.ante/''. samānam.sammāna.mātram.bhavati/ mātrā.mānāt/ dūram.vyākhyātam/ anto.atateh/ ṛdhak.iti.pṛthak.bhāvasya.pravacanam.bhavaty.atha.apy.ṛdhnoti.arthe.dṛśyate/ ``ṛdhakayā.ṛdhagutāśamisthāh/''. rdhnuvann.ayākṣīr.ṛdhnuvann.aśamisthā.iti.ca/ asyā.iti.ca.asya.iti.ca.udāttam.prathama.ādeśe.anudāttam.anvādeśe/ tīvra.arthataram.udāttam.alpīyo.arthataram.anudāttam/ ``asyā.ū.su.na.upa.sātaye.bhuvoheḷamāno.rarivām.ajāśva.śravasyatām.ajāśva/''. asyai.naḥ.sātaya.upabhava.āleḷamāno.akrudhyan/ rarivān.rātir.abhyastah/ ajāśva.iti.pūsanam.āha,.ajāśvā.ajā.ajanāh/ atha.anudāttam/ ``dīrghāyur.asyā.yaḥ.patir.jīvāti.śaradaḥ.śatam/''. dīrgha.āyus.asyā.yaḥ.patir.jīvatu.sa.śaradaḥ.śatam/ śarad.śṛtā.asyām.osadhayo.bhavanti.śīrṇā.āpa.iti.vā/ asya.ity.asyā.ity.etena.vyākhyātam/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽअस्यवामस्यपलितस्यहोतुस्तस्यभ्रातामध्यमोअस्त्यश्नह्। तृतीयोभ्राताघृतपृष्ठोअस्यात्रापश्यम्विश्पतिम्सप्तपुत्रम्।ऽऽ। अस्यवामस्यवननीयस्यपलितस्यपालयितृ६।होतृ६।ह्वातव्यस्यतस्यभ्रातामध्यमोअस्त्यशनह्। भ्राताभरतेर्हरतिकर्मणोहरतेभागम्भर्तव्योभवतिइतिवा। तृतीयोभ्राताघृतपृष्ठोअस्यअयमग्निह्। तत्रअपश्यम्सर्वस्यपातारम्वापालयितारम्वाविश्पतिम्सप्तपुत्रम्सप्तमपुत्रम्सपर्णपुत्रमितिवा। सप्तसृप्तासङ्ख्यासप्तआदित्यरश्मि१पितिवदन्ति।
``asya.vāmasya.palitasya.hotus.tasya.bhrātā.madhyamo.asty.aśnah/ tṛtīyo.bhrātā.ghṛtapṛṣṭho.asyātrāpaśyam.viśpatim.saptaputram/''. asya.vāmasya.vananīyasya.palitasya.pālayitṛ6.hotṛ6.hvātavyasya.tasya.bhrātā.madhyamo.asty.aśanah/ bhrātā.bharater.harati.karmaṇo.harate.bhāgam.bhartavyo.bhavati.iti.vā/ tṛtīyo.bhrātā.ghṛta.pṛṣṭho.asya.ayam.agnih/ tatra.apaśyam.sarvasya.pātāram.vā.pālayitāram.vā.viśpatim.sapta.putram.saptama.putram.saparṇa.putram.iti.vā/ sapta.sṛptā.saṅkhyā.sapta.āditya.raśmi1p.iti.vadanti/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽऽसप्तयुञ्जन्तिरथमेकचक्रमेकोअश्वोवहतिसप्तनामा। त्रिनाभिचक्रमजरमनर्वम्यत्रेमाविश्वाभुवनाधितस्थुह्।ऽऽ। सप्तयुञ्जन्तिरथमेकचक्रमेकचारिनम्। चक्रंश्चकतेर्वाचरतेर्वाक्रामतेर्वा। एकोअश्वोवहतिसप्तनामाआदित्यह्,।सप्तअस्मैरश्मयोरसानभिसम्नामयन्ति,।सप्तएनमृषयःस्तुवन्ति\।इतिवा। इदमपिइतरत्नामएतस्मादेवअभिसम्नामात्। संवत्सरप्रधानौत्तरोअर्धर्चह्। त्रिनाभिचक्रम्त्रिऋतुःसंवत्सरोग्रीस्मोवर्षाहेमन्तैति। संवत्सरःसंवसन्तेऽअस्मिन्भूतानि। ग्रीस्मोग्रस्यन्तेऽअस्मिन्रसा,।वर्षावर्षत्यासुपर्जन्यस्,।हेमन्तोहिमवान्,।हिमम्पुनर्हन्तेर्वानिहोतेर्वा। अजरमजरनधर्मानमनर्वमप्रत्यृतमन्यस्मिन्। यत्रैमानिसर्वाणिभूतान्यभिसंतिष्ठन्तेतम्संवत्सरम्सर्वमात्राभिःस्तौति। ऽऽपञ्चारेचक्रेपरिवर्तमानेऽऽ।इतिपञ्चऋतुतया। पञ्चऋतु१प्संवत्सरस्यैतिचब्राह्मणम्हेमन्तशिशिरयोःसमासेन। ऽऽसऌअरआहुरर्पितम्ऽऽ।इतिससृतुतया। अराःप्रत्यृतानाभि७। सस्पुनःसहतेह्। ऽऽद्वादशारम्नहितज्जराय।ऽऽ।ऽऽ।द्वादशप्रधयश्चक्रमेकम्।ऽऽ।इतिमासानाम्। मासामानात्। प्रधिःप्रहितोभवति। एतस्मिन्त्साकम्त्रिशतानशङ्कवोर्पिताःसस्तिर्नचलाचलासह्।ऽऽ॥ सस्तिश्चहवैत्रीनिचशतानिसंवत्सरस्यअहोरात्राइतिचब्राह्मणम्समासेन। ऽऽसप्तशतानिविंशतिश्चतस्थुह्।ऽऽ। सप्तचवैशतानिविंशतिश्चसंवत्सरस्यअहोरात्राइतिचब्राह्मणम्विभागेनविभागेन।
``sapta.yuñjanti.ratham.eka.cakram.eko.aśvo.vahati.saptanāmā/ trinābhi.cakram.ajaram.anarvam.yatremā.viśvā.bhuvanādhi.tasthuh/''. sapta.yuñjanti.ratham.eka.cakram.eka.cārinam/ cakraṃś.cakater.vā.carater.vā.krāmater.vā/ eko.aśvo.vahati.sapta.nāmā.ādityah,.sapta.asmai.raśmayo.rasān.abhisamnāmayanti,.sapta.enam.ṛṣayaḥ.stuvanti\.iti.vā/ idam.api.itarat.nāma.etasmād.eva.abhisamnāmāt/ saṃvatsara.pradhāna.uttaro.ardharcah/ tri.nābhi.cakram.tri.ṛtuḥ.saṃvatsaro.grīsmo.varṣā.hemanta.iti/ saṃvatsaraḥ.saṃvasante'asmin.bhūtāni/ grīsmo.grasyante'asmin.rasā,.varṣā.varṣaty.āsu.parjanyas,.hemanto.himavān,.himam.punar.hanter.vā.nihoter.vā/ ajaram.ajarana.dharmānam.anarvam.apratyṛtam.anyasmin/ yatra.imāni.sarvāṇi.bhūtāny.abhisaṃtiṣṭhante.tam.saṃvatsaram.sarva.mātrābhiḥ.stauti/ ``pañcāre.cakre.parivartamāne''.iti.pañca.ṛtutayā/ pañca.ṛtu1p.saṃvatsarasya.iti.ca.brāhmaṇam.hemanta.śiśirayoḥ.samāsena/ ``saḷara.āhur.arpitam''.iti.sas.ṛtutayā/ arāḥ.pratyṛtā.nābhi7/ sas.punaḥ.sahateh/ ``dvādaśāram.nahi.tajjarāya/''.``.dvādaśa.pradhayaś.cakramekam/''.iti.māsānām/ māsā.mānāt/ pradhiḥ.prahito.bhavati/ etasmint.sākam.triśatā.na.śaṅkavor.pitāḥ.sastir.na.calācalāsah/''.. sastiś.ca.ha.vai.trīni.ca.śatāni.saṃvatsarasya.ahorātrā.iti.ca.brāhmaṇam.samāsena/ ``sapta.śatāni.viṃśatiś.ca.tasthuh/''. sapta.ca.vai.śatāni.viṃśatiś.ca.saṃvatsarasya.ahorātrā.iti.ca.brāhmaṇam.vibhāgena.vibhāgena/
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.