Library·Yāska: Nirukta·4·4.3

Yāska: Nirukta 4.3

Nir 4.3

ऽऽवयःसुपर्णाउपसेदुरिन्द्रम्प्रियमेधाऋषयोनाधमानाह्। अपध्वान्तमूर्णुहिपूर्धिचक्षुस्मुमुग्ध्यस्मान्निधयाइवबद्धान्।[३५२] वयोवेर्बहुवचनम्सुपर्णाःसुपतनाआदित्यरश्मि१।उपसेदुरिन्द्रम्याचमानाह्।[३५३] अपऊर्णुह्याध्वस्तंश्चक्षुस्२।[३५३] चक्षुस्१।ख्यातेर्वाचस्तेर्वा।[३५३] पूर्धिपूरयदेहिइतिवामुञ्चअस्मान्पाशैरिवबद्धान्।[३५३] [वरमविद्यमानस्यअध्याहाराद्विद्यमानस्यशब्दस्यआकाङ्क्षितअर्थअभिधायकत्वकल्पना॥।तस्मादेवम्सर्वत्रअनवगतसंस्कारानामप्रसिद्धअर्थानाम्पदानाम्सामर्थ्यादाकाङ्क्षितरुपएवअर्थेअवस्थानम्भवति॥ड्।३५४] ऽऽपार्श्वतःश्रोनितःशितामतह्।ऽऽ।[३५३] पार्श्वम्पर्शुमयमङ्गम्भवति।[३५३] पर्शुस्पृशतेःसंस्पृष्टापृष्ठदेशम्।[३५३] पृष्ठम्स्पृशतेःसंस्पृष्टमङ्गैह्।[३५३] अङ्गमङ्गनादञ्चनाद्वा।[३५३] श्रोनिःश्रोनतेर्गतिचलाकर्मणह्,।श्रोनिश्चलतिइवगच्छतह्।[३५३] दोस्शितामभवतिदोस्द्रवतेह्। ऽ योनिःशितामैतिशाकपूनिर्,।विषितस्[स्लच्केनेद्]।भवति।[३५३] श्यामतोयकृत्तैतितैटीकिह्।[३५३] श्यामम्श्यायतेह्। ऽ यकृत्यथाकथाचकृत्यते।[३५३] शितिमांसतोमेदस्तसितिगालवह्।[३५३] शितिःश्यतेर्मांसम्माननम्वामानसम्वामनोअसिम्न्त्सीदतिइतिवा,।मेदस्मेद्यतेह्।[३५३]

``vayaḥ.suparṇā.upa.sedur.indram.priyamedhā.ṛṣayo.nādhamānāh/ apa.dhvāntam.ūrṇuhi.pūrdhi.cakṣus.mumugdhy.asmān.nidhayā.iva.baddhān/[352] vayo.ver.bahuvacanam.suparṇāḥ.supatanā.āditya.raśmi1.upasedur.indram.yācamānāh/[353] apa.ūrṇuhy.ādhvastaṃś.cakṣus2/[353] cakṣus1.khyāter.vā.caster.vā/[353] pūrdhi.pūraya.dehi.iti.vā.muñca.asmān.pāśair.iva.baddhān/[353] [varam.avidyamānasya.adhyāhārād.vidyamānasya.śabdasya.ākāṅkṣita.artha.abhidhāyakatva.kalpanā...tasmād.evam.sarvatra.anavagata.saṃskārānām.aprasiddha.arthānām.padānām.sāmarthyād.ākāṅkṣita.rupa.eva.arthe.avasthānam.bhavati..ḍ.354] ``pārśvataḥ.śronitaḥ.śitāmatah/''.[353] pārśvam.parśumayam.aṅgam.bhavati/[353] parśu.spṛśateḥ.saṃspṛṣṭā.pṛṣṭha.deśam/[353] pṛṣṭham.spṛśateḥ.saṃspṛṣṭam.aṅgaih/[353] aṅgam.aṅganād.añcanād.vā/[353] śroniḥ.śronater.gati.calā.karmaṇah,.śroniś.calati.iva.gacchatah/[353] dos.śitāma.bhavati.dos.dravateh/ ` yoniḥ.śitāma.iti.śākapūnir,.viṣitas[slackened].bhavati/[353] śyāmato.yakṛtta.iti.taiṭīkih/[353] śyāmam.śyāyateh/ ` yakṛt.yathā.kathā.ca.kṛtyate/[353] śiti.māṃsato.medastas.iti.gālavah/[353] śitiḥ.śyater.māṃsam.mānanam.vā.mānasam.vā.mano.asimnt.sīdati.iti.vā,.medas.medyateh/[353]

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/Nir/4.3

Cite as: Yāska: Nirukta 4.3, in HREEM (hreem.cc/library/Nir/4.3), after GRETIL, Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M.

Edition, numbering and licence

GRETIL 1_veda/5_vedang/3_pratis/niruktau.htm — Yaska: Nirukta Based on the edition by Lakshman Sarup Input by Munoe Tokunaga (and partly M. Kobayashi) 29.7.1999 THIS GRETIL TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY! COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. Text converted to Unicode (UTF-8). (This fi

GRETIL (SUB Göttingen), CC BY-NC-SA 4.0 — non-commercial use with attribution; the Companion is kept free while this corpus is held. Devanagari generated mechanically from GRETIL's IAST.

More about this text